Rewolucja kubańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rewolucja kubańska
Zimna wojna
Revolution Map of progress.jpg
Trasa przemarszów Armii Partyzanckiej
Czas 26 lipca 19531 stycznia 1959
Miejsce Kuba
Terytorium Ameryka Północna
Przyczyna dyktatura generała Batisty
Wynik ucieczka Batisty i przejęcie władzy przez rewolucjonistów
Strony konfliktu
M-26-7.svg Ruch 26 lipca Kuba Reżim Batisty na Kubie
Dowódcy
Fidel Castro
Raul Castro
Che Guevara
Camilo Cienfuegos
Juan Almeida Bosque
Fulgencio Batista
Guevara podczas bitwy o Santa Clara
Gablota z Muzeum Rewolucji w Hawanie, przedstawiająca karabiny i nakrycia głowy, należące do Camilo Cienfuegosa (z lewej) i Che Guevary (z prawej) z czasów rewolucji

Rewolucja kubańska – walka zbrojna oraz seria reform polityczno-gospodarczych przeprowadzonych na Kubie w latach 19561959. Skierowana była przeciwko trwającej od roku 1952 krwawej dyktaturze Fulgencio Batisty.

Zdecydowane działania przeciw dyktaturze gen. Batisty zostały podjęte przez niewielką grupę działaczy demokratycznych, zorganizowaną przez młodego adwokata Fidela Castro Ruz. 26 lipca 1953 wraz z niewielką grupą dokonał on ataku na koszary Moncada w Santiago. Akcja skończyła się totalną klęską — aresztowaniem i skazaniem Castro na 15 lat więzienia, z którego został jednak zwolniony po 2 latach w wyniku amnestii zarządzonej na czas wyborów przez Batistę. Stąd udał się on na emigrację do USA i Meksyku, gdzie szukał sponsorów.

Castro założył Ruch 26 lipca, który szybko zyskiwał na popularności, oraz zaczął organizować oddziały partyzanckie do ponownego podjęcia walki z reżimem Batisty. Drugą próbę obalenia dyktatora Castro podjął 2 grudnia 1956 r., kiedy to jego 82 partyzantów dopłynęło z Meksyku na starym amerykańskim jachcie Granma, wylądowało na wyspie i — podobnie jak 3 lata wcześniej — zostało rozgromionych przez wojska rządowe. Castro wraz ze słynnymi później dwunastoma towarzyszami znalazł schronienie w niedostępnych górach Sierra Maestra. W styczniu 1957 dokonali oni pierwszej akcji bojowej skierowanej na posterunek wojskowy La Plata. Po uzyskaniu poparcia miejscowej ludności oraz innych ugrupowań opozycyjnych, w połowie roku 1958, partyzanci Ruchu 26 lipca przystąpili do nasilonej walki, a ich oddziały rozrosły się do ponad 80 osób. Inny oddział często dokonywał ataków na różne obiekty wojskowe w prowincji Oriente i choć akcje te nie stanowiły istotnego zagrożenia dla dyktatury Batisty, dzięki nim Castro zdobył duży rozgłos i popularność. Akcje te przyczyniały się też do ogólnonarodowej niechęci do Batisty. 13 marca 1957 roku grupa ponad 100 członków Związku Studentów Kubańskich podjęła nieudaną próbę przejęcia władzy w Hawanie. Rebelianci zdołali opanować na krótko część placu prezydenckiego, ale ostatecznie oddziały wierne rządowi stłumiły zamach. 5 września 1957 doszło do buntu blisko 400 marynarzy z bazy morskiej w Cienfuegos. Rewolta była częścią szerszego spisku antybatistowskiego w armii, wybuchła jednak wcześniej niż planowano i zakończyła się porażką. W trakcie walk w Cienfuegos zginęło 200 marynarzy, 600 cywilów i ponad 100 żołnierzy z oddziałów rządowych.

Partyzantka Castro w 1958 rozszerzyła wtedy pole działania na góry Sierra del Cristal i Sierra de Nicaro, rejon miast Manzanilla i Bahamo, a nawet pobliże stolicy Oriente — miasto Santiago de Cuba. Było to spowodowane rozrostem liczebnym oddziałów partyzantki. Batista, gdy tylko się zorientował, postanowił działać i w maju 1958 r. rozpoczął wielką operację antypartyzancką pod kryptonimem „Verano”, zakończoną fiaskiem i śmiercią półtora tysiąca żołnierzy Batisty. Rozgromienie tej akcji spowodowało rozszerzenie walk partyzanckich. W październiku 1958 roku oddziały partyzanckie dowodzone przez Ernesto „Che” Guevarę, Camilo Cienfuegosa i Jaime Vegę rozpoczęły walkę w kolejnych dwóch prowincjach: Las Tunas i Camagüey.

Siły rządowe nie były już w stanie walczyć z ogromną partyzantką, do której masowo wstępowali chłopi zachęceni reformą rolną. W wyniku sojuszu „Ruchu 26 lipca” z innymi organizacjami opozycyjnymi w lipcu 1958 r. powstały „Oddziały Cywilnego Zjednoczonego Frontu Walki Rewolucyjnej”. Ostateczna ofensywa nastąpiła w końcu grudnia 1958. Po trwającym tydzień szturmie, oddziały rebelianckie zdobyły 1 stycznia 1959 roku Santiago de Cuba. Tego samego dnia skapitulowały koszary im. Leoncia Vidal, ostatni punkt oporu sił batistowskich w mieście Santa Clara — stolicy prowincji Villa Clara. Opór stawiany przez wojsko i policję załamał się ostatecznie na wiadomość o ucieczce Batisty, który w noc sylwestrową odleciał do Dominikany. 2 stycznia 1959 roku rebelianci pod dowództwem Che Guevary wkroczyli do Hawany. Wojna domowa pochłonęła około 30 tysięcy ofiar. Z początkiem następnego roku oddziały Castro wkroczyły do Hawany.

Geneza rewolucji[edytuj | edytuj kod]

W 1952 roku Fulgencio Batista obalił rząd i odwołał wybory[1].Batista opisywał nowy system jako "zdyscyplinowaną demokrację" jednak wielu innych opozycjonistów uznało nowy reżim za dyktaturę jednego człowieka[2]. Batista przeniósł się w kierunku prawej strony sceny politycznej i utrwalił swoje więzi zarówno z zamożnymi elitami jak i Stanami Zjednoczonymi. Zerwał również stosunki dyplomatyczne z ZSRR, tłumił i prześladował związki zawodowe i rozbijał miejscowe organizacje socjalistyczne[3].

Organizacja zbrojnej opozycji[edytuj | edytuj kod]

Dotychczasowo działający legalnie prawnik Fidel Castro niezadowolony z działań opozycji walczącej przeciwko dyktaturze Fulgencio Batisty, zorganizował na początku lat 50. "Ruch". Organizacja ta wywodziła się z centrowo-nacjonalistycznej Partido Ortodoxo i prowadziła działania zarówno cywilne jak i wojskowe. Grupa oparła działania strukturze komórek konspiracyjnych. Każda komórka liczyła dziesięciu członków[4]. Kilkanaście osób tworzyło jądro tego ruchu, wśród nich znalazło się wielu niezadowolonych członków partii Ortodoxo. Od lipca 1952 grupa ruszyła z falą rekrutacji dzięki czemu w ciągu roku udało się jej zgrupować 1200 członków zorganizowanych w ponad stu komórkach. Większość działaczy grupy pochodziła z biedniejszych dzielnic stolicy[5].

W lipcu 1953 roku członkowie grupy zaatakowali koszary Moncada w prowincji Oriente[6]. Po dotarciu na miejsce planowanej akcji żołnierze wznieśli alarm a większość rebeliantów znalazła się w ogniu karabinów maszynowych. Po utracie czterech ludzi, Castro zarządził opór[7]. Śmierć poniosło sześciu opozycjonistów a 15 zostało rannych, po stronie rządowej zginęło 19 żołnierzy a 27 zostało rannych[8]Pomimo cenzury i propagandy, szybko na światło dzienne wyszły przypadki tortur i zbiorowych egzekucji dokonywanych przez rząd[9]. W ciągu kolejnych dni wielu rebeliantów zostało aresztowanych.

Fidel Castro po wtrąceniu do więzienia wraz z 25 innymi spiskowcami przeformował "Ruch" w grupę o nazwie "Ruch 26 Lipca" (MR-26-7). Po amnestii i uwolnieniu Castro organizacja wznowiła zorganizowaną działalność[10]. W 1955 doszło do gwałtownych demonstracji i zamachów. Rząd stłumił wystąpienia. Fidel i jego brat Raul, zdecydowali się na ucieczkę z kraju w obawie przed represjami. Pozostali na Kubie członkowie Ruchu 26 Lipca w oczekiwaniu przygotowywali działalność komórek rewolucyjnych[11].

Szkolenie w Meksyku[edytuj | edytuj kod]

Castro i niektórzy członkowie Ruchu udali się do Meksyku który przez długi okres czasu oferował azyl lewicowym opozycjonistom z innych państw[12]. W trakcie pobytu w Meksyku do ruchu przyłączył się Ernesto "Che" Guevara[13]. Na miejscu Ruch nawiązał współpracę z Hiszpanem Alberto Bayo, będącym republikańskim weteranem hiszpańskiej wojny domowej. Bayo zgodził się aby uczyć opozycjonistów niezbędnych umiejętności potrzebnych w walkach partyzanckie, potajemnie spotykał się z opozycjonistami w Chapultepec gdzie wraz z nimi organizował szkolenia wojskowe[14].

Działanie ruchu studenckiego na Kubie[edytuj | edytuj kod]

Directorio Revolucionario Estudantil, założona przez studentów zrzeszonych w Federacji Uniwersyteckiej z przewodniczącym José Antonio Echevarríą była zwolennikiem bardziej radykalnych rozwiązań przez co odrzuciła możliwość działania z Ruchem 26 Lipca[15]. W marcu 1957 roku Antonio przeprowadził nieudany atak na pałac prezydencki w trakcie którego zginął. Jego śmierć spowodowała ostateczny triumf Fidela Castro jako przywódcy rewolucji[16].

Wojna partyzancka[edytuj | edytuj kod]

Zakupił pozostający w kiepskim stanie jacht "Granma". 25 listopada wraz z 81 rewolucjonistami uzbrojonymi w 90 karabinów, trzy karabiny maszynowe, 40 pistoletów i dwa działka przeciwpancerne, wypłynął w stronę Kuby z Tuxpan w Veracruz[17]. 30 listopada członkowie Ruchu 26 Lipca na czele z Frankiem Paisą przeprowadzili ataki na budynki rządowe w Santiago, Manzanillo i kilku innych miastach[18].

Dysydenci wylądowali na wyspie 25 listopada 1956 roku. Zaatakowani przez siły wierne reżimowi zostali rozbici po wylądowaniu, 82 partyzantów zginęło lub zostało pojmanych. Zdołało uratować się jedynie dwunastu uczestników potyczki, w tym sam Castro, jego brat Raúl oraz Che - schronili się w niedostępnych górach Sierra Maestra. Dzięki pomocy sieci miejskiej partyzantki i miejscowych grupa skutecznie się ukrywała[19].

Na całej Kubie powstawały grupy bojowe organizujące akty sabotażu i przeprowadzające antybatistowskie zamachy. Policja dokonywała masowych aresztowań, tortur i egzekucji pozasądowych. Wieszane na drzwiach zwłoki miały zastraszać dysydentów[20]. Z rąk sił rządowych zginął również Frank Pais co uczyniło Castro niekwestionowanym liderem MR-26-7[21]. W 1957 Castro spotkał się z czołowymi działaczami Partido Ortodoxo. Castro i przywódcy Ortodoxo, Raúl Chibás i Felipe Pazos sporządzili i podpisali w Sierra Maestra, manifest. Wezwano w nim do likwidacji junty wojskowej, utworzenie "wspieranego przez wszystkich" tymczasowego rządu cywilnego, przeprowadzenie umiarkowanej reformy rolnej, industrializacji i kampanii alfabetyzacji a następnie przeprowadzenie "prawdziwie uczciwych, demokratycznych, bezstronnych wyborów"[22]

Batista po porażkach militarnych z 1958 znalazł się pod coraz większą presją. Zwalczanie opozycji połączone z prasową cenzurą, wykorzystywaniem tortur i egzekucji pozasądowych było coraz bardziej krytykowane w kraju i za granicą. Pod wpływem nastrojów antybatistowskich wśród swoich obywateli, rząd USA zaprzestał dostarczania mu broni, przez co Batista był zmuszony kupować broń z Wielkiej Brytanii[23]. Opozycja korzystając z tego wezwała do strajku generalnego. Strajkowi towarzyszyła seria ataków zbrojnych przeprowadzanych przez MR-26-7. Ruch począwszy od 9 kwietnia otrzymywał silne wsparcie w środkowej i wschodniej Kubie a trochę słabsze w innych miejscach[24].

Batista odpowiedział na kampanie partyzantów organizacją Operacji Verano (28 czerwca-8 sierpnia 1958). Artyleria zbombardowała obszary zalesione i wioski podejrzanie o pomaganie bojownikom. 10 tysięcy żołnierzy pod dowództwem generała Eulogio Cantillo otoczyło Sierra Maestra kierując się przy tym w kierunku północy gdzie znajdowały się obozy rebeliantów. Pomimo liczebnej i technologicznej wyższości, armia nie miała doświadczenia w walkach z rebeliantami czy też w walkach w górzystym regionie. 300 ludzi na polecenie Castro unikało otwartej konfrontacji a walkę w celu potrzymania ofensywy wroga prowadzono za pomocą min i zasadzek[25]. Armia poniosła ciężkie straty, w czerwcu 1958 poddał się jeden z batalionów, broń zostła skonfiskowana przez rebeliantów a żołnierzy przekazano do Czerwonego Krzyża[26]. Wielu żołnierzy Batisty przerażonych łamaniem praw człowieka przez stronę rządową, zdezerterowało i zaciągnęło się do wojsk Ruchu 26 Lipca cieszącego się znacznym poparciem na kontrolowanych przez siebie obszarach[27]. W lecie, rebelianci przeszli do ofensywy i zepchnęli wojska z gór na niziny. Castro korzystając ze swojej kolumny okrążyć główną koncentrację armii w Santiago. W listopadzie, siły Castro kontrolowały większość prowincji Oriente i Las Villas oraz otoczyły Santa Clara i Santiago. Dzięki zdobyciu Las Villas, rebelianci podzielili Kubę na dwie części i zamknęli główne drogi i linie kolejowe co przyniosło siłom Batisty poważne straty[28].

Gdy Amerykanie zdali sobie sprawę że Batista przegra wojnę, obawiając się że poprzez socjalistyczne reformy, Castro wyprze z wyspy interesy amerykańskie, postanowili oni usunąć Batistę poprzez wprowadzenie nowej junty . Amerykanie na nowego dyktatora obrali Cantill. Cantillo spotkał się potajemnie z Castro, a obydwoje zgodzili się na zawieszenie broni po którym Batista został zatrzymany i osądzony jako zbrodniarz wojenny[29]. Pragnąc uniknąć trybunału, Batisty zrezygnował z urzędu w dniu 31 grudnia 1958. Z rodziną i najbliższymi doradcami uciekł na wygnanie do Republiki Dominikańskiej ówcześnie zabierając ze sobą ponad 300.000.000 dolarów[30]. Cantillo wyznaczył na nowego prezydenta Carlosa Piedra. i rozpoczął proces powoływania nowych członków rządu[31].

Rebelianci z niezadowoleniem przyjęli utworzenie nowego rządu który uznał za juntę wojskową. Zakończył więc zawieszenie broni i przeszedł do ofensywy[32]. Ruch 26 Lipca utworzył plan obalenia junty Cantillo-Piedra. Członkowie ruchu uwolnili z więzienia na wyspie Pines (gdzie przetrzymywany był sam Fidel) wysokiego rangą oficera, pułkownika Ramóna Barquína. Pułkownik poleciał do Hawany z zadaniem aresztowania Cantillo[33]. 1 stycznia 1959 w kraju odbyły się uroczystości w których uczczono obalenie reżimu. Castro nakazał MR-26-7 wzięcia odpowiedzialności jako służba policyjna w celu zapobieżenia grabieżom i wandalizmom[34]. Cienfuegos i Guevara wprowadzili swoje kolumny do Hawany w dniu 2 stycznia[35].

Zakończenie rewolucji[edytuj | edytuj kod]

Po zwycięstwie rewolucji prezydentem został umiarkowany prawnik i liberał, Manuel Urrutia Lleó a w miejsce junty utworzono tymczasowy rząd cywilny[36]. Premierem był początkowo opozycyjny demokrata gen. Jose Miro Cardona, został jednak pozbawiony tego stanowiska w połowie lutego przez autentycznie popieranego przez ludność przywódcę partyzanckiego El Comandante — Fidel Castro[37].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Bourne 1986, s. 56–57, 62–63; Quirk 1993, s. 36; Coltman 2003, s. 55–56.
  2. Bourne 1986, s. 64–65; Quirk 1993, s. 37–39; Coltman 2003, s. 57–62; Von Tunzelmann 2011, s. 44.
  3. Coltman 2003, s. 64; Von Tunzelmann 2011, s. 44.
  4. Bourne 1986, s. 68–69; Quirk 1993, s. 50–52; Coltman 2003, s. 65.
  5. Bourne 1986, s. 69; Coltman 2003, s. 66; Castro and Ramonet 2009, s. 107.
  6. Coltman 2003, s. 69–70, 73.
  7. Coltman 2003, s. 74.
  8. Coltman 2003, s. 82.
  9. Bourne 1986, s. 87–88; Quirk 1993, s. 55–56; Coltman 2003, s. 84.
  10. Bourne 1986, s. 106–107; Coltman 2003, s. 100–101.
  11. Bourne 1986, s. 109–111; Quirk 1993, s. 85; Coltman 2003, s. 101.
  12. Bourne 1986, s. 112; Quirk 1993, s. 88; Coltman 2003, s. 102.
  13. Bourne 1986, s. 115–117; Quirk 1993, s. 96–98; Coltman 2003, s. 102–103; Castro and Ramonet 2009, s. 172–173.
  14. Bourne 1986, s. 114; Quirk 1993, s. 105–106; Coltman 2003, s. 104–105.
  15. Bourne 1986, s. 122, 12–130; Quirk 1993, s. 102–104, 114–116; Coltman 2003, s. 109.
  16. Bourne 1986, s. 142–143; Quirk 1993, s. 128, 134–136; Coltman 2003, s. 121–122.
  17. Bourne 1986, s. 132–133; Quirk 1993, s. 115; Coltman 2003, s. 110–112.
  18. Bourne 1986, s. 134–135; Quirk 1993, s. 119–126; Coltman 2003, s. 113.
  19. Sandison, David (1996). The Life & Times of Che Guevara. Paragon str. 32
  20. Bourne 1986, s. 142–143; Quirk 1993, s. 128, 134–136; Coltman 2003, s. 121–122.
  21. Quirk 1993, s. 145, 148.
  22. Bourne 1986, s. 148–150; Quirk 1993, s. 141–143; Coltman 2003, s. 122–123.
  23. Coltman 2003, s. 129–130, 134.
  24. Bourne 1986, s. 152–154; Coltman 2003, s. 130–131.
  25. Quirk 1993, s. 181–183; Coltman 2003, s. 131–133.
  26. Quirk 1993, s. 189–1916; Coltman 2003, s. 132.
  27. Bourne 1986, s. 158.
  28. Bourne 1986, s. 158; Quirk 1993, s. 194–196; Coltman 2003, s. 135.
  29. Bourne 1986, s. 158–159; Quirk 1993, s. 196, 202–207; Coltman 2003, s. 136–137.
  30. Bourne 1986, s. 158–159; Quirk 1993, s. 203, 207–208; Coltman 2003, s. 137.
  31. Quirk 1993, s. 212; Coltman 2003, s. 137.
  32. Bourne 1986, s. 160; Quirk 1993, s. 211; Coltman 2003, s. 137.
  33. Bourne 1986, s. 160; Quirk 1993, s. 212; Coltman 2003, s. 137.
  34. Bourne 1986, s. 161–162; Quirk 1993, s. 211; Coltman 2003, s. 137–138.
  35. Bourne 1986, s. 142–143; Quirk 1993, s. 214; Coltman 2003, s. 138–139.
  36. Bourne 1986, s. 153, 161; Quirk 1993, s. 216; Coltman 2003, s. 126, 141–142.
  37. Cuba Marks 50 Years Since 'Triumphant Revolution'

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bourne, Peter G. (1986). Fidel: A Biography of Fidel Castro. New York City: Dodd, Mead & Company. ISBN 978-0-396-08518-8.
  • Castro, Fidel; Ramonet, Ignacio (interviewer) (2009). My Life: A Spoken Autobiography. New York: Scribner. ISBN 978-1-4165-6233-7.
  • Coltman, Leycester (2003). The Real Fidel Castro. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 978-0-300-10760-9.
  • Quirk, Robert E. (1993). Fidel Castro. New York and London: W.W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-03485-1.
  • Von Tunzelmann, Alex (2011). Red Heat: Conspiracy, Murder, and the Cold War in the Caribbean. New York City: Henry Holt and Company. ISBN 978-0-8050-9067-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]