Lapis lazuli
| Lazuryt | |||
|
|||
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |||
| Skład chemiczny | (Na, Ca)8(SO4, S, Cl)2(AlSiO4)6 | ||
| Twardość w skali Mohsa | 5,5 | ||
| Przełam | muszlowy | ||
| Łupliwość | słabo dostrzegalna/brak | ||
| Układ krystalograficzny | regularny | ||
| Właściwości mechaniczne | kruchy | ||
| Gęstość minerału | 2,3 do 2,4 g/cm³ | ||
| Właściwości optyczne | |||
| Barwa | niebieska, granatowa, fioletowa | ||
| Rysa | jasnoniebieska | ||
| Połysk | tłusty | ||
| Dodatkowe dane | |||
| Szczególne własności | rzadko tworzy kryształy, najczęściej występuje w skupieniach drobnoziarnistych i masywnych, także w postaci pojedynczych ziaren | ||
Lapis lazuli – skała metamorficzna powstała w wyniku przeobrażeń utworów węglanowych (wapieni i dolomitów) pod wpływem intruzji granitów, syenitów lub pegmatytów. Jej głównym składnikiem jest lazuryt, minerał z gromady krzemianów, zaliczany do grupy skaleniowców. Nazwa pochodzi od arab. azul i pers. lazhward = niebieski (niebo), nawiązuje do barwy skały.
Spis treści |
Skład i występowanie [edytuj]
Poza lazurytem, w skład lapis lazuli wchodzi kalcyt i piryt. Lapis lazuli występuje głównie w marmurach i skarnach. Niekiedy bywa spotykany w formie otoczaków w osadach aluwialnych, przeważnie w żwirach i piaskach. Dostępne są także kamienie syntetyczne.
Miejsca występowania [edytuj]
- Afganistan (w Hindukuszu – Badachszan, eksploatowane ponad 6000 lat, najlepsze kamienie i źródło rodzimej ultramaryny), wydobywa się bloki ponad 100 kg
- Rosja (nad Bajkałem, odkryte w 1851 r. – jasnoniebieski z domieszką pirytu), wydobywa się bloki ponad 60 kg
- Chile (na północ od Santiago)
- USA (Kalifornia – niebieskoszary z białymi plamkami, Kolorado – ciemnoniebieski)
- Birma, Angola, Rwanda, RPA, Włochy
Lazuryt bywa mylony z lazulitem.
Właściwości [edytuj]
- Odznacza się drobnoziarnistą i zbitą teksturą oraz bezkierunkową strukturą.
- Ma nieco większą gęstość niż lazuryt. Powodem są domieszki innych minerałów.
- Główny minerał budujący skałę to lazuryt (25-40%) obok niego inne minerały: grupy sodalitu między innymi: augit, kalcyt, diopsyd, piryt, hornblenda, mika.
- Substancją barwiącą jest siarka.
- W kamieniach najlepszej jakości barwa jest rozmieszczona równomiernie.
- Wartość zmniejsza domieszka kalcytu (białawy lub szary) i dużej ilości pirytu – wywołuje niepożądany zielonkawy odcień.
- Drobno rozdzielony piryt jest pożądany.
- Polepszenie barwy jest możliwe po podgrzaniu lub przez barwienie.
Zastosowanie [edytuj]
Bardzo atrakcyjny, wysoko ceniony kamień:
- kolekcjonerski
- ozdobny
- okładzinowy
- dekoracyjny
- inkrustacyjny
- jubilerski (kamień półszlachetny) – obecnie stosowany do: pierścionków, naszyjników, drobnych rzeźb, przedmiotów artystycznych. Kamień wrażliwy na nacisk, temperaturę, kwasy, mydło. Pierścionki z tym kamieniem trzeba zdejmować do prac domowych
- w średniowieczu – jako barwnik do uzyskania ultramaryny
Był stosowany jako materiał ozdobny już w okresie prehistorycznym. Ceniony w starożytnym Sumerze, później w Akadzie, Babilonii i Asyrii. Wykorzystywany do ozdoby przedmiotów kultu, biżuterii, instrumentów muzycznych – m.in. harfy wydobyte z grobowców w Ur, tzw. "Sztandar z Ur". Używany w Egipcie za czasów faraonów (grobowiec Tutenchamona).
Nazewnictwo [edytuj]
Większość autorów prac o minerałach, skałach, kamieniach jubilerskich i ozdobnych używa nazw lazuryt i lapis-lazuli zamiennie, pomimo faktu, że lazuryt jest minerałem, zaś lapis-lazuli skałą zawierającą lazuryt jako jeden ze składników. Takie rozumienie terminu pojawia się m.in. w następujących pracach:
- K. Maślankiewicz – Kamienie szlachetne – Wyd. Geologiczne – 1982
- N. Sobczak – Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych – Wyd. Alfa – 1986
- W. Schuman – Kamienie szlachetne i ozdobne – Wyd. Alma-Press – 2004
- W. Schumann – Minerały świata – O. Wyd. Alma-Press 2003
- R. Hochleitner – Minerały i kryształy – Muza S.A. – 1994
- J. Bauer – Przewodnik Skały i minerały – Wyd. Multico 1997
- Podręczny Leksykon Przyrodniczy – Minerały i kamienie szlachetne – Horyzont 2002
Minerał i skałę potraktowano oddzielnie w następujących publikacjach:
- C. Hall – Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne – Wyd. Wiedza i Życie – 1996.
- J. Żaba – Ilustrowany słownik skał i minerałów – Videograf II Sp. z o. o – 2003.
Zobacz też [edytuj]
Bibliografia [edytuj]
- Lapis lazuli at Gemstone.org
- "The Use of Lapis Lazuli as a Pigment in Medieval Europe"
- Documentation from online course produced by University of California at Berkeley
- Lapis Lazuli from Afghanistan, Sar-e-Sang Mine, Jurm, Afghanistan
- http://www.minecraftwiki.net/wiki/Lapis_lazuli
