Maciej Mielżyński (powstaniec śląski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wodza III powstania śląskiego. Zobacz też: inne osoby o tym samym imieniu i nazwisku.
Maciej Mielżyński
Nowina-Doliwa
Maciej Mielżyński (ok. 1920)
Maciej Mielżyński (ok. 1920)
podpułkownik podpułkownik
Data i miejsce urodzenia 13 października 1869
Chobienice
Data i miejsce śmierci 9 stycznia 1944
Wiedeń
Przebieg służby
Lata służby 1894-1898, 1914-1921
Siły zbrojne Armia Cesarstwa Niemieckiego, Armia Wielkopolska, Wojsko Polskie
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
III powstanie śląskie
Późniejsza praca poseł do Reichstagu
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi
Maciej Mielżyński (w środku)

Maciej Ignacy Mielżyński, pseud. "Nowina-Doliwa" (ur. 13 października 1869 roku w Chobienicach, w pow. babimojskim, zm. 9 stycznia 1944 roku w Wiedniu) – hrabia, podpułkownik kawalerii Wojska Polskiego, polski działacz narodowy w Wielkopolsce i na Górnym Śląsku. Naczelny wódz III powstania śląskiego, współzałożyciel Stronnictwa Polskiego na Górnym Śląsku.

Jego ojciec, Karol Ignacy hr. Mielżyński, był ziemianinem z Chobienic w powiecie wolsztyńskim, w Wielkopolsce. Matka Emilia pochodziła z rodu hrabiów Bnińskich. Jego rodzina należała do najbogatszych w Wielkopolsce. Ukończył szkołę średnią w Lesznie, a potem studiował prawo i malarstwo w Monachium. Odbył służbę wojskową w armii niemieckiej w latach 18941898, a następnie w latach 1898 – 1914 odbywał praktyki rolnicze w Będlewie i Dakowach Mokrych. W latach 1903-1914 był posłem do Reichstagu. 21 grudnia 1913 roku zastrzelił zdradzającą go żonę Felicję z Potockich (córkę hr. Bolesława Eligiusza Potockiego z Będlewa i Józefy z Mycielskich) oraz jej siostrzeńca i kochanka – hr. Alfreda Miączyńskiego (syna Władysława Miączyńskiego i Heleny z Potockich – siostry przyrodniej Felicji). Chociaż sąd go uniewinnił (działał w obronie honoru), stosowany był wobec niego w Wielkopolsce bojkot towarzyski.

Maciej Mielżyński w 1909 roku zaczął interesować się sprawami górnośląskimi, politycznie związał się z endecją. Kupił też wydawnictwo Karola Miarki seniora w Mikołowie. I wojnę światową spędził w szeregach armii niemieckiej. W 1920 roku wstąpił do Wojska Polskiego w stopniu majora. W styczniu 1921 został oddelegowany na Górny Śląsk (już jako podpułkownik kawalerii). Początkowo zastępca dowódcy, a od kwietnia 1921 roku dowódca tajnej organizacji wojskowej Dowództwo Obrony Plebiscytu (DOP). W chwili wybuchu III powstania śląskiego DOP został przekształcony w Naczelną Komendę Wojsk Powstańczych, a Mielżyński stanął na czele III powstania śląskiego. 31 maja 1921 roku został odwołany z zajmowanego stanowiska i pod koniec 1921 roku przeniesiony w stan spoczynku. W 1924 roku był oficerem pospolitego ruszenia kawalerii 5 Pułku Ułanów Zasławskich w Ostrołęce, w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku. W 1927 roku objął majątek ziemski Gołębiewko pod Tczewem, na Pomorzu Gdańskim, gdzie przebywał do 1939 roku.

Długoletni prezes Zjednoczonych Związków Powstańczych i Wojackich, honorowy członek Związku Powstańców Śląskich.

W czasie II wojny światowej mieszkał najpierw w Warszawie (1939 – 1940), a od 1940 w Wiedniu, pod nadzorem gestapo. Tam też zmarł w 1944 roku i został pochowany. Jego syn, Karol Maciej Mielżyński (1906-1994), artysta malarz, zamieszkał w Kłodzku, zmarł w Poznaniu.

Był autorem wydanego w 1931 pamiętnika Wspomnienia i przyczynki do historii III powstania górnośląskiego.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 79, 80. ISBN 83-60353-11-5.
  • Maciej Mielżyński, Wspomnienia i przyczynki do historii III powstania górnośląskiego
  • Franciszek Szymiczek, Maciej Mielżyński, w: Śląski słownik biograficzny, tom I (pod redakcją Jana Kantyki i Władysława Zielińskiego), Śląski Instytut Naukowy, Katowice 1977
  • Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 552, 635.