Marek Nowakowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marek Nowakowski
Marek Nowakowski i Marek Zaleski (2004)
Marek Nowakowski i Marek Zaleski (2004)
Data i miejsce urodzenia 2 marca 1935
Warszawa
Data i miejsce śmierci 16 maja 2014
Warszawa
Narodowość polska
Język polski
Obywatelstwo polskie
Gatunki proza (opowiadanie, esej)
Ważne dzieła Benek Kwiaciarz, Książę Nocy, Raport o stanie wojennym, Powidoki
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Marek Nowakowski w Wikicytatach

Marek Nowakowski (ur. 2 marca 1935 w Warszawie, zm. 16 maja 2014[1] tamże) – polski pisarz, przedstawiciel małego realizmu, publicysta, scenarzysta i aktor.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wychowywał się w podwarszawskich Włochach (od 1951 dzielnica Warszawy). Uczęszczał do Szkoły Powszechnej nr 1 im. I Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego przy ulicy Parkowej 22 (obecnie SP nr 94 przy ul. Cietrzewia 22), której kierownikiem był jego ojciec, Antoni Nowakowski. Przerwał naukę w szkole średniej, po czym pracował na lotnisku Okęcie, w strukturach Związku Młodzieży Polskiej, a następnie jako górnik dołowy w kopalni Rybickiego Zjednoczenia Węglowego[2]. W młodości dwukrotnie skazany został na karę więzienia, w którym spędził kilkanaście miesięcy[3]. W latach 1953-1958 studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim, lecz nie uzyskał tytułu magistra[4].

Debiutował w 1957 roku ogłoszonym na łamach „Nowej Kultury” opowiadaniem Kwadratowy[5].

Był uczestnikiem protestów przeciwko wprowadzeniu w 1976 zmian do Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Aresztowany w 1984[6].

Współzakładał podziemne pismo literackie „Zapis” (1977), był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

W 2005 wchodził w skład honorowego komitetu wyborczego kandydata na Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, a w 2010 Jarosława Kaczyńskiego[7]

Był publicystą „Gazety Polskiej[8].

Mieszkał w Warszawie. 23 maja 2014 został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[9].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Jako literat jest zaliczany do tzw. pokolenia „Współczesności”. W swojej twórczości zajmował się oficjalnie przemilczanymi obszarami życia, ludźmi z tzw. marginesu społecznego i z peryferii wielkomiejskich. Bohaterowie wielu jego utworów to ludzie skłóceni z prawem. Wydał m.in. zbiory opowiadań: Ten stary złodziej (1958), Benek Kwiaciarz (1961), Silna gorączka (1963), Zapis (1965), Mizerykordia (1971), Książę Nocy (1978). Był też autorem Raportu o stanie wojennym (cz. 1 1982, cz. 2 1983) i trzech zbiorów wspomnień o życiu w dawnej Warszawie Powidoki (1995, 1996, 1998).

W latach 90. wydał kilka książek w satyryczny sposób ukazujących rzeczywistość społeczną Polski z okresu transformacji ustrojowej: Homo Polonicus (1992), Grecki bożek (1993). W 2005 napisał książkę Nekropolis, w której wracał do Warszawy z lat swojej młodości, dając obraz ówczesnego życia literackiego stolicy. W (2009) roku nakładem wydawnictwa Świat Książki ukazała się książka Syjoniści do Syjamu, będąca zbiorem krótkich opowiadań i impresji ukazujących absurdy PRL.

Był autorem scenariuszy do filmów: Meta (1971), Przystań (1971) i Siedem czerwonych róż, czyli Benek Kwiaciarz o sobie i o innych (1973). Na podstawie jego opowiadania powstał film: Gonitwa (1971).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

23 września 2006 został odznaczony przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Marek Nowakowski (w środku), Wojciech Soporek (z lewej) i Kazimierz Górski w „Zielonym barku”, opisanym w opowiadaniu Victoria w tomie Nekropolis 2, Hotel „Victoria”, Warszawa 1985
Grób Marka Nowakowskiego w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie, w dniu pogrzebu 23 maja 2014
  • Ten stary złodziej, 1958; wznowienie w zbiorze: Ten stary złodziej. Benek Kwiaciarz, Iskry, Warszawa 2012, ISBN 978-83-244-0207-6
  • Benek Kwiaciarz, Czytelnik, Warszawa 1961; wznowienie w zbiorze: Ten stary złodziej. Benek Kwiaciarz, Iskry, Warszawa 2012, ISBN 978-83-244-0207-6
  • Silna gorączka, Czytelnik, Warszawa 1963
  • Trampolina, Czytelnik, Warszawa 1964
  • Zapis, PIW, Warszawa 1965
  • Marynarska ballada, Czytelnik, Warszawa 1966
  • Gonitwa, Czytelnik, Warszawa 1967
  • Robaki, PIW, Warszawa 1968
  • Opowiadania wybrane, Czytelnik, Warszawa 1969
  • Mizerykordia, Czytelnik, Warszawa 1971
  • Przystań, Instytut Wydawniczy CRZZ, Warszawa 1972
  • Układ zamknięty, PIW, Warszawa 1972
  • Śmierć żółwia, Czytelnik, Warszawa 1973
  • Gdzie jest droga na Walne?, PIW, Warszawa 1974
  • Sielanka. Wybór opowiadań, PIW, Warszawa 1974
  • Wesele raz jeszcze, PIW, 1974
  • Dziewczyna i Carino, RTZ, 1978
  • Książę Nocy, PIW, Warszawa 1978
  • Chłopiec z gołębiem na głowie, PIW, Warszawa 1979
  • Lepszy, Nasza Księgarnia, Warszawa 1979
  • Opowieść o kocie Gacku (1982), Towarzystwo Przyjaciół Legionowa, 2000, ISBN 83-901789-8-2
  • Raport o stanie wojennym, Nowa, 1982 (wyd. poza oficjalnym obiegiem); wznowienie w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: "Kanon literatury podziemnej" ISBN 978-83-7233-199-1
  • Zakon kawalerów mazowieckich, Krąg, 1982 (wyd. poza oficjalnym obiegiem)
  • Notatki z codzienności, Nowa, 1983 (wyd. poza oficjalnym obiegiem); wznowienie w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: "Kanon literatury podziemnej" ISBN 978-83-7233-199-1
  • Dwa dni z Aniołem, Paryż Instytut Literacki, 1984, Kantor Wydawniczy SAWW, 1990
  • Wilki podchodzą ze wszystkich stron (1985), PIW, 1990
  • Grisza, ja tiebie skażu (1986), SAWW, 1990
  • Karnawał i post, Nowa, Warszawa 1989
  • Portret artysty z czasu dojrzałości, Iskry, Warszawa 1989
  • Kto to zrobił?, Alfa, 1990
  • Raport o stanie wojennym (1982-1984), Versus, 1990
  • Homo Polonicus, Wydawnictwo Pomost, 1992
  • Grecki bożek, Alfa, Warszawa 1993
  • Od Benka Kwiaciarza do Księcia Nocy, Wydawnictwo Literackie, Warszawa 1993
  • Notatki z codzienności (grudzień 1982-lipiec 1983), Czytelnik, Warszawa 1993
  • Honolulu, Iskry, Warszawa 1994
  • Powidoki, Alfa-Wero Warszawa 1995
  • Powidoki. Chłopcy z tamtych lat, Alfa, Warszawa 1995
  • Powidoki 2. Wspomnij ten domek na Gęsiówce…, Alfa, Warszawa 1996
  • Tapeta, Świat Książki, Warszawa 1996
  • Fortuna liliputa, Alfa, 1997
  • Strzały w motelu „George” czyli Skarb Krwawego Barona, Most, 1997
  • Hades, UMCS, Lublin 1998
  • Powidoki 3. Warszawiak pilnie poszukiwany!, Alfa-Wero, 1998
  • Reda, ABC, 1998
  • Prawo prerii, ABC Future, 1999
  • Rajski ptak i inne opowiadania, Twój Styl, Warszawa 2000
  • Empire, Twój Styl, seria "Wielki wóz", Warszawa 2001
  • Mój słownik PRL-u, Alfa-Wero, Warszawa 2002
  • Opowiadania uliczne, Twój Styl, Warszawa 2002
  • Nul, Alfa, Warszawa 2004
  • To wolny kraj!, Twój Styl, Warszawa 2004
  • Nekropolis, Świat Książki, Warszawa 2005
  • Stygmatycy, Prószyński i S-ka, Warszawa 2005
  • Chłopak z gołębiem na głowie, Czytelnik, Warszawa 2006
  • Sierota Europy, Alfa, Warszawa 2006
  • Kryptonim „Nowy”.Tajemnice mojej esbeckiej teczki, Axel Springer, Warszawa 2007
  • Nekropolis 2, Świat Książki, Warszawa 2008
  • Psie Głowy, Prószyński i Ska, Warszawa 2008
  • Syjoniści do Syjamu. Zapiski z lat 1967-1968, Świat Książki, Warszawa 2009
  • Domek trzech kotów, Świat Książki, Warszawa 2011
  • Pióro. Autobiografia literacka, Iskry, Warszawa 2012
  • Dziennik podróży w przeszłość, Iskry, Warszawa 2012 ISBN 978-83-244-0366-0

W 2014 ukazała się książkowa wersja wywiadów z Markiem Nowakowskim, wcześniej publikowana w częściach na łamach Tygodnika Solidarność: Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek (Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2014, ISBN 978-83-7785-479-2)[10].

Ekranizacje[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Marka Nowakowskiego.

Nagrody literackie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Zmarł Marek Nowakowski – publicysta „Gazety Polskiej Codziennie”. niezalezna.pl, 2014-05-16. [dostęp 2014-05-16].
  2. Biogram Marka Nowakowskiego autorstwa Bartosza Kaliskiego zamieszczony w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: "Kanon literatury podziemnej" ISBN 978-83-7233-199-1, s. 399.
  3. Biogram Marka Nowakowskiego autorstwa Bartosza Kaliskiego zamieszczony w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: "Kanon literatury podziemnej" ISBN 978-83-7233-199-1, s. 399.
  4. Marek Nowakowski, Dziennik podróży w przeszłość, Iskry, Warszawa 2012 ISBN 978-83-244-0366-0, s. 145.
  5. Biogram Marka Nowakowskiego autorstwa Bartosza Kaliskiego zamieszczony w zbiorze: Raport o stanie wojennym. Notatki z codzienności, Bellona, Oficyna Wydawnicza Volumen, Warszawa 2009, seria: "Kanon literatury podziemnej" ISBN 978-83-7233-199-1, s. 399.
  6. Łukasz Kamiński, Grzegorz Waligóra (wybór, wstęp i opracowanie), Kryptonim „Gracze” • Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „Kor” 1976–1981, Warszawa 2010, s. 105
  7. Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek, Poznań 2014, ISBN 978-83-7785-479-2, s. 52.
  8. Marek Nowakowski. gazetapolska.pl. [dostęp 16 maja 2014].
  9. Dziś pogrzeb pisarza Marka Nowakowskiego, miał 79 lat. onet.pl. [dostęp 23 maja 2014].
  10. Okopy Świętej Trójcy. Rozmowy o życiu i ludziach. Z Markiem Nowakowskim rozmawia Krzysztof Świątek, Poznań 2014, ISBN 978-83-7785-479-2, s. 4.
  11. Związek Rzemiosła Polskiego: Laureaci Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta w latach 1994 – 2009. [dostęp 2014-09-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]