Wojciech Kilar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Wojciech Kilar
Wojciech Kilar 2.jpg
Wojciech Kilar w 2006
Data i miejsce urodzenia 17 lipca 1932
Lwów, Polska
Pochodzenie Polska, Katowice
Gatunek muzyka poważna, muzyka filmowa
Zawód kompozytor
Aktywność od 1953
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Ecce Homo (Polska)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Strona internetowa
Podczas uroczystości nadania swego imienia Państwowej Szkole Muzycznej w Dzierżoniowie w dniu 28 października 2005

Wojciech Kilar (ur. 17 lipca 1932 we Lwowie) – polski pianista i kompozytor muzyki poważnej, twórca muzyki filmowej.

Spis treści

[edytuj] Życiorys

Urodził się 17 lipca 1932 we Lwowie. Jego dom rodzinny znajdował się przy ulicy Sapiehy 59. Ojciec kompozytora był lekarzem, matka – aktorką teatralną. Jako dziecko z wielką niechęcią brał lekcje gry na fortepianie u pani Reissówny. Po przymusowym wysiedleniu z ojczystego Lwowa, w 1945 kontynuował naukę gry na fortepianie w Państwowej Średniej Szkole Muzycznej nr 2 w Rzeszowie.

Jako pianista zadebiutował w 1947 na konkursie Młodych Talentów, wykonując własne Dwie miniatury dziecięce. W latach 1947–1948 uczęszczał do Państwowego Liceum Muzycznego w Krakowie, zaś w latach 1948–1950 do Państwowego Liceum Muzycznego w Katowicach. Po ukończeniu szkoły średniej rozpoczął studia w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach. Studiował u Władysławy Markiewiczówny (fortepian), Artura Malawskiego (teoria muzyki) i Bolesława Woytowicza (fortepian i kompozycja). Dyplom ukończenia studiów z najwyższym odznaczeniem uzyskał w 1955 roku. W latach 1955–1958 był asystentem Woytowicza w krakowskiej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. W 1957 uczestniczył w Międzynarodowych Kursach Wakacyjnych Nowej Muzyki w Darmstadt. W latach 1959–1960 jako stypendysta rządu francuskiego kształcił się pod kierunkiem Nadii Boulanger w Paryżu.

[edytuj] Muzyka

Kilar zadebiutował w końcu lat 50. na pierwszych edycjach festiwalu Warszawska Jesień. Początkowo jego twórczość pozostawała pod wpływem polskiego i europejskiego neoklasycyzmu. Kompozytor sięgał do klasycznych form i gatunków (Mała uwertura, I i II Symfonia, Sonata na róg i fortepian), także do klasycznej melodyki, orkiestry i brzmienia. Czerpał z twórczości Béli Bartóka, Igora Strawinskiego, Dymitra Szostakowicza, Siergieja Prokofjewa. W 1960 za odę Béla Bartók in memoriam otrzymał nagrodę fundacji L. Boulanger w Bostonie.

Od początku lat sześćdziesiątych współtworzył wraz z Krzysztofem Pendereckim i Henrykiem Góreckim nową, polską szkołę awangardową oraz nowy kierunek we współczesnej muzyce zwany sonoryzmem, nawiązywał do serializmu i dodekafonii. Ważne utwory z tego okresu to: oparty na wierszu Rilkego Herbsttag, jazzujący Riff 62, Générique (1963), Diphtongos (1964) na chór mieszany i orkiestrę, dodekafoniczny Springfield Sonnet oraz Training 68 na klarnet, puzon, wiolonczelę i fortepian, minimalistyczno-sonorystyczne Upstairs-Downstairs na dwa chóry dziecięce i orkiestrę.

W połowie lat siedemdziesiątych Kilar uprościł swój język muzyczny, zaczął coraz wyraźniej nawiązywać do tradycji, w jego muzyce pojawiły się inspiracje ludowe i religijne. Punktem zwrotnym był Krzesany (1974). Ważne dzieła z tego okresu to: Przygrywka i kolęda (1972) na cztery oboje i smyczki, Bogurodzica (1975) na chór mieszany i orkiestrę, Kościelec 1909 (1976) - poemat symfoniczny napisany na 75-lecie Filharmonii Narodowej, nawiązujący do tragicznej śmierci Mieczysława Karłowicza, Siwa mgła (1979) na baryton i orkiestrę, Exodus (1980), Angelus (1984) na sopran, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną, Orawa (1986) na orkiestrę kameralną, Preludium chorałowe (1988).

Z okazji przypadającego Jubileuszu 100-lecia Filharmonii Warszawskiej, na zamówienie jej dyrektora Kazimierza Korda, Wojciech Kilar skomponował mszę w intencji pokoju na nowe tysiąclecie: Missa pro pace (A. D. 2000) na sopran, alt, tenor, bas, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną. Światowe prawykonanie miało miejsce 12 stycznia 2001 w Filharmonii Narodowej w Warszawie. Dzieło przyjęto z wielkim entuzjazmem, stało się tematem książki artystycznej wydanej przez znanego twórcę Jacka Wdzięczaka.

Mimo entuzjazmu części publiczności, te religijne utwory zapoczątkowane przez Angelus, a kontynuowane przez kolejne utwory sakralne, takie jak Missa pro pace, u wielu krytyków wywołały konsternację swoją prostotą, a nawet prymitywizmem (źródłem dodatkowych kontrowersji bywa religijność kompozytora[1]), a Stefan Kisielewski styl ten nazwał socrealizmem liturgicznym, podkreślając jego podobieństwo do panegirycznych kantat "dla mas" pisanych w czasach stalinowskich[potrzebne źródło].

Niekwestionowana jest natomiast pozycja Kilara jako jednego z najwybitniejszych kompozytorów muzyki filmowej. Napisał muzykę do ponad 130 filmów. Jego związki z filmem zaczęły się już w 1958, kiedy napisał muzykę do Narciarzy N. Brzozowskiej. Współpracował z wieloma reżyserami: Andrzejem Wajdą, Kazimierzem Kutzem, Krzysztofem Zanussim (począwszy od Struktury kryształu stworzył muzykę do niemal wszystkich filmów tego reżysera), Krzysztofem Kieślowskim, Stanisławem Różewiczem, Wojciechem Hasem, Tadeuszem Konwickim, Markiem Piwowskim, Romanem Polańskim, Francisem Fordem Coppolą, Jane Campion. O ile sukcesy religijnych utworów komponowanych w ostatnich latach właściwie ograniczają się do polskiej publiczności, to międzynarodowym uznaniem i popularnością cieszy się jego muzyka filmowa, a wyjątkowy sukces odniósł kompozytor Drakulą.

[edytuj] Nagrody i odznaczenia

Wojciech Kilar jest laureatem wielu nagród, otrzymał m.in. wspomnianą wyżej nagrodę kompozytorską im. L. Boulanger, nagrodę fundacji A. Jurzykowskiego, nagrodę Lux ex Silesia (1995), nagrodę Złotego berła (2000) i Feniksa (2008).

Za muzykę do filmu Pan Tadeusz Kilar otrzymał Złotą Kaczkę oraz Platynową Płytę za 20 tysięcy sprzedanych egzemplarzy. Za ścieżkę muzyczną do filmu Dracula otrzymał nagrodę Stowarzyszenia Kompozytorów Amerykańskich.

W 1998 został członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. 16 października 1998 na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi odsłonięto jego gwiazdę w Alei Gwiazd. W dowód uznania dla jego twórczości otrzymał 10 marca 1998 tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Opolskiego[2]. 9 marca 2001 został laureatem Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kultury. Jest również członkiem Rady Patronackiej Instytutu Jagiellońskiego. Od 2006 roku jest Członkiem Rady Programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej.

Jest patronem szkół muzycznych w Dzierżoniowie, Rzeszowie i szkoły w Wodzisławiu Śląskim). W 2005 członek Honorowego Komitetu Poparcia Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich, a podczas kampanii przed wyborami do parlamentu w 2007 udzielił wsparcia Prawu i Sprawiedliwości. 23 marca 2006 został honorowym obywatelem Katowic, zaś 21 kwietnia 2006 Wodzisławia Śląskiego. Członek Rady Patronackiej Instytutu Jagiellońskiego. W 2006 został także honorowym obywatelem województwa opolskiego[3]

Został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2002)[4] oraz Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (2008)[5]. 8 czerwca 2009, podczas targów Sacroexpo w Kielcach, odebrał z rąk JE arcybiskupa Gianfranco Ravasi medal Per artem ad Deum (Przez sztukę do Boga), przyznawany przez Papieską Radę ds. Kultury[6].

10 października 2009 został laureatem specjalnej, jubileuszowej nagrody Totus 2009, przyznawanej przez Fundację Konferencji Episkopatu Polski Dzieło Nowego Tysiąclecia. Artysta został wyróżniony za: wytrwałe otwieranie dróg piękna, wiodących ku wierze, nadziei i miłości, dokonywanego przez wiele lat i w wielu wymiarach życia[7].

Ostatnim wyróżnieniem, jakim został uhonorowany Wojciech Kilar, jest nagroda im. Lecha Kaczyńskiego, przyznana kompozytorowi 8 maja 2011 w warszawskim Kościele św. Krzyża z okazji zakończenia pięciodniowego kongresu Polska - Wielki projekt. Przy wręczeniu nagrody był obecny brat patrona nagrody - Jarosław Kaczyński. Prof. Zdzisław Krasnodębski, który przewodniczy kapitule honorowej nagrody im. Lecha Kaczyńskiego, wyjaśnił, że ideą tego wyróżnienia jest "uhonorowanie wybitnego twórcy, który polską tradycję narodową wzmacnia, kontynuuje i interpretuje w świetle doświadczeń nowoczesności". Odbierając wyróżnienie kompozytor wyraził swoją nadzieję, że ta nagroda pomoże "utrwalać pamięć o świętej pamięci prezydencie Lechu Kaczyńskim".[8]

[edytuj] Ważniejsze dzieła

  • Mała uwertura na orkiestrę, 1955
  • Symfonia nr 1 na smyczki, 1955
  • Oda Béla Bartók in memoriam, 1956
  • Symfonia nr 2 Sinfonia Concertante na fortepian i orkiestrę, 1956
  • Koncert na dwa fortepiany i orkiestrę perkusyjną, 1958
  • Diphtongos, 1964
  • Training 68, 1968
  • Upstairs-Downstairs, 1971
  • Przygrywka i kolęda na orkiestrę smyczkową i 4 oboje, 1972
  • Krzesany na orkiestrę, 1974
  • Bogurodzica na chór mieszany i orkiestrę, 1975
  • Kościelec 1909 na orkiestrę, 1976
  • Siwa mgła na baryton i orkiestrę, 1979
  • Exodus na chór mieszany i orkiestrę, 1981
  • Victoria na chór mieszany i orkiestrę, 1983
  • Angelus na sopran, chór mieszany i orkiestrę, 1984
  • Orawa na orkiestrę smyczkową, 1986
  • Preludium chorałowe na orkiestrę smyczkową, 1988
  • I Koncert na fortepian i orkiestrę, 1997
  • Missa pro pace (A. D. 2000) na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę, 2001
  • Symfonia nr 3 September Symphony, 2003 - hołd ofiarom 9/11
  • Symfonia nr 4 Sinfonia de motu, 2005 - z okazji Światowego Roku Fizyki
  • Ricordanza na orkiestrę smyczkową, 2005
  • Magnificat na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę, 2006
  • Symfonia nr 5 Adwentowa na chór mieszany i orkiestrę, 2007
  • Te Deum na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę, 2008 - z okazji 90. rocznicy odzyskania niepodległości Polski.
  • Veni Creator na chór mieszany i orkiestrę smyczkową, 2008
  • Hymn Paschalny na chór mieszany a capella, 2008
  • II Koncert na fortepian i orkiestrę, 2011

[edytuj] Wybrana filmografia

Przypisy

  1. Przykładem książka Wojciech Kilar Na Jasnej Górze odnalazłem wolną Polskę... i siebie, Święty Paweł, Częstochowa 2003, z fotografiami kompozytora podczas modlitwy, przy konfesjonale, podczas przyjmowania komunii św. (s. 30).
  2. Doktorzy Honoris Causa UO. [dostęp 16 lutego 2011].
  3. Honorowi obywatele - przyjaciele Opolszczyzny. umwo.opole.pl. [dostęp 2011-02-18].
  4. M.P. z 2002 r. Nr 18, poz. 322
  5. M.P. z 2009 r. Nr 27, poz. 374
  6. Serwis internetowy Targów Kielce
  7. Nagroda Totus 2009 dla Wojciecha Kilara. [dostęp 2009-10-12].
  8. Wojciech Kilar otrzymał nagrodę im. Lecha Kaczyńskiego. [dostęp 8 maja 2011].

[edytuj] Linki zewnętrzne

Osobiste
Przestrzenie nazw
Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Drukuj lub eksportuj
Narzędzia
W innych językach