Wojciech Kilar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wojciech Kilar
Wojciech Kilar 2.jpg
Wojciech Kilar
Data i miejsce urodzenia 17 lipca 1932
Lwów
Pochodzenie Polska
Data i miejsce śmierci 29 grudnia 2013
Katowice
Gatunek muzyka poważna
muzyka filmowa
Zawód kompozytor
Aktywność 1953–2013
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" Order Ecce Homo
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Strona internetowa
Podczas uroczystości nadania swego imienia Państwowej Szkole Muzycznej w Dzierżoniowie w dniu 28 października 2005

Wojciech Artur Kilar (ur. 17 lipca 1932 we Lwowie, zm. 29 grudnia 2013 w Katowicach[1]) – polski pianista, kompozytor muzyki poważnej i filmowej; odznaczony Orderem Orła Białego (2012).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 17 lipca 1932 we Lwowie. Jego dom rodzinny znajdował się przy ul. Sapiehy 89. Ojciec kompozytora- Jan Franciszek Kilar był lekarzem, matka Neonilla zaś aktorką teatralną. Jako dziecko z wielką niechęcią brał lekcje gry na fortepianie u pani Reissówny. Po przymusowym wysiedleniu ze Lwowa, w latach 1946-1947 kontynuował naukę gry na fortepianie w Państwowej Średniej Szkole Muzycznej nr 2 w Rzeszowie u K. Mirskiego.

Jako pianista zadebiutował w 1947 na konkursie Młodych Talentów, wykonując własne Dwie miniatury dziecięce (II nagroda). W latach 1947–1948 uczęszczał do Państwowego Liceum Muzycznego w Krakowie w klasie M. Bilińskiej-Riegerowej (fortepian) oraz Artura Malawskiego (harmonia – prywatnie), zaś w latach 1948–1950 do Państwowego Liceum Muzycznego w Katowicach u Władysławy Markiewiczówny (fortepian). Równocześnie pobierał prywatne lekcje kompozycji u Bolesława Woytowicza. Po ukończeniu szkoły średniej rozpoczął studia w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach. Studiował u Władysławy Markiewiczówny (fortepian), Artura Malawskiego (teoria muzyki) i Bolesława Woytowicza (fortepian i kompozycja). Dyplom ukończenia studiów z wyróżnieniem uzyskał w 1955 roku. W tym samym roku otrzymał II nagrodę za Małą uwerturę na Konkursie Utworów Symfonicznych na V Festiwalu Młodzieży w Warszawie.

W latach 1955–1958 był asystentem Woytowicza w krakowskiej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. W 1957 uczestniczył w Międzynarodowych Kursach Wakacyjnych Nowej Muzyki w Darmstadt. W latach 1959-1960 jako stypendysta rządu francuskiego kształcił się pod kierunkiem Nadii Boulanger w Paryżu.

W 1960 otrzymał za Odę Béla Bartók in memoriam nagrodę fundacji im. L. Boulanger w Bostonie. Występował także jako pianista wykonując własne utwory. 1979-1981 pełnił funkcję wiceprezesa Zarządu Głównego Związku Kompozytorów Polskich. W 1977 został członkiem-założycielem Towarzystwa im. Karola Szymanowskiego w Zakopanem; przez dwie kolejne kadencje był wiceprezesem. Był również członkiem Związku Podhalan.

Przez wiele lat kompozytor związany był z Jasną Górą, gdzie m.in. świętował swoje urodziny. Obchodzono tam tzw. Dzień Kilara[2][3][4][5]. Należał do konfraterni zakonu paulinów[6].

Członek Rady Patronackiej Instytutu Jagiellońskiego. W 2005 członek Honorowego Komitetu Poparcia Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich, następnie podczas kampanii przed wyborami do parlamentu w 2007 udzielił wsparcia Prawu i Sprawiedliwości, a po śmierci Lecha Kaczyńskiego w katastrofie lotniczej w Smoleńsku w 2010 był Honorowym Przewodniczącym Śląskiego Społecznego Komitetu Poparcia Jarosława Kaczyńskiego w przedterminowych wyborach prezydenckich[7].

Wojciech Kilar zmarł po kilkumiesięcznej walce z guzem mózgu[8]. Uroczystości pogrzebowe kompozytora odbyły się 4 stycznia 2014 w katedrze pw. Chrystusa Króla w Katowicach i przewodniczył nim abp Wiktor Skworc, metropolita katowicki[9]. Artysta został pochowany na katowickim cmentarzu przy ul. Sienkiewicza we wspólnym grobowcu ze zmarłą kilka lat wcześniej żoną Barbarą[10].

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Kilar zadebiutował w końcu lat 50. na pierwszych edycjach festiwalu Warszawska Jesień. Początkowo jego twórczość pozostawała pod wpływem polskiego i europejskiego neoklasycyzmu. Kompozytor sięgał do klasycznych form i gatunków (Mała uwertura, I i II Symfonia, Sonata na róg i fortepian), także do klasycznej melodyki, orkiestry i brzmienia. Czerpał z twórczości Béli Bartóka, Igora Strawinskiego, Dymitra Szostakowicza, Siergieja Prokofjewa. W 1960 za odę Béla Bartók in memoriam otrzymał nagrodę fundacji L. Boulanger w Bostonie.

Od początku lat sześćdziesiątych współtworzył wraz z Krzysztofem Pendereckim i Henrykiem Góreckim nową polską szkołę awangardową oraz nowy kierunek we współczesnej muzyce zwany sonoryzmem, nawiązywał do serializmu i dodekafonii. Ważne utwory z tego okresu to: oparty na wierszu Rilkego Herbsttag, jazzujący Riff 62, Générique (1963), Diphtongos (1964) na chór mieszany i orkiestrę, dodekafoniczny Springfield Sonnet oraz Training 68 na klarnet, puzon, wiolonczelę i fortepian, minimalistyczno-sonorystyczne Upstairs-Downstairs na dwa chóry dziecięce i orkiestrę.

W połowie lat siedemdziesiątych Kilar uprościł swój język muzyczny, zaczął coraz wyraźniej nawiązywać do tradycji, w jego muzyce pojawiły się inspiracje ludowe i religijne. Punktem zwrotnym był Krzesany (1974). Ważne dzieła z tego okresu to: Przygrywka i kolęda (1972) na cztery oboje i smyczki, Bogurodzica (1975) na chór mieszany i orkiestrę, Kościelec 1909 (1976) – poemat symfoniczny napisany na 75-lecie Filharmonii Narodowej i nawiązujący do tragicznej śmierci Mieczysława Karłowicza, Siwa mgła (1979) na baryton i orkiestrę, Exodus (1980), Angelus (1984) na sopran, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną, Orawa (1986) na orkiestrę kameralną, Preludium chorałowe (1988).

Z okazji przypadającego Jubileuszu 100-lecia Filharmonii Warszawskiej, na zamówienie jej dyrektora Kazimierza Korda, Wojciech Kilar, znany ze swojej religijności[11], skomponował mszę w intencji pokoju na nowe tysiąclecie: Missa pro pace (A. D. 2000) na sopran, alt, tenor, bas, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną. Światowe prawykonanie miało miejsce 12 stycznia 2001 w Filharmonii Narodowej w Warszawie. Dzieło przyjęto z wielkim entuzjazmem, stało się tematem książki artystycznej wydanej przez znanego twórcę Jacka Wdzięczaka.

Niekwestionowana jest pozycja Kilara jako jednego z najwybitniejszych kompozytorów muzyki filmowej. Napisał muzykę do ponad 130 filmów. Jego związki z filmem zaczęły się już w 1958, kiedy napisał muzykę do Narciarzy N. Brzozowskiej. Współpracował z wieloma reżyserami: Bohdanem Porębą (Hubal, Lunatycy), Andrzejem Wajdą, Kazimierzem Kutzem, Krzysztofem Zanussim (począwszy od Struktury kryształu stworzył muzykę do niemal wszystkich filmów tego reżysera), Krzysztofem Kieślowskim, Stanisławem Różewiczem, Wojciechem Hasem, Tadeuszem Konwickim, Markiem Piwowskim, Romanem Polańskim, Francisem Fordem Coppolą, Jane Campion. O ile sukcesy religijnych utworów komponowanych w ostatnich latach właściwie ograniczają się do polskiej publiczności, to międzynarodowym uznaniem i popularnością cieszy się jego muzyka filmowa, a wyjątkowy sukces odniósł kompozytor Drakulą.

W 1999 otrzymał propozycję od reżysera Petera Jacksona na napisanie muzyki do filmu Władca Pierścieni. Kompozytor początkowo się zgodził, ale ostatecznie do współpracy nie doszło[12][13].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Wojciech Kilar odbiera medal Per Artem Ad Deum

Postanowieniem z 18 kwietnia 2012 Wojciech Kilar został „w uznaniu znamienitych zasług dla kultury polskiej, za wybitne osiągnięcia w pracy twórczej” odznaczony Orderem Orła Białego[14], którym został uhonorowany przez prezydenta Bronisława Komorowskiego 3 maja 2012[15].

W 2002 roku był odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2002)[16], a postanowieniem prezydenta Lecha Kaczyńskiego z 19 listopada 2008 „za wybitne osiągnięcia w twórczości artystycznej, za propagowanie polskiej kultury w kraju i za granicą” został uhonorowany Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[17], którym został udekorowany tego samego dnia w Katowicach w ramach obchodów 90. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości[18].

W 2005 został odznaczony przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" za wybitne osiągnięcia kulturalne rangi międzynarodowej[19].

8 czerwca 2009, podczas targów Sacroexpo w Kielcach, odebrał z rąk JE arcybiskupa Gianfranco Ravasiego Medal Per artem ad Deum (Przez sztukę do Boga), przyznawany przez Papieską Radę ds. Kultury[20].

3 lipca 2011 otrzymał Honorowe Członkostwo Światowego Kongresu Kresowian[21][22].

3 maja 2012 roku otrzymał z rąk prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego Order Orła Białego.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1991 Krzysztof Zanussi nakręcił o nim film telewizyjny pt. Wojciech Kilar. W 1997 roku PWM wydało zapis rozmowy z kompozytorem (Podobińska Klaudia, Polony Leszek, Cieszę się darem życia. Rozmowy z Wojciechem Kilarem).

W 2000 ukazała się książka, wywiad-rzeka pt. Na Jasnej Górze odnalazłem wolną Polskę... i siebie, będąca zapisem rozmowy przeprowadzonej przez o. Roberta Łukaszuka z okazji 70. urodzin kompozytora[23].

W 2005 roku ukazała się książka Kilar. Żywioł i modlitwa, Kraków 2005.

W 2013 powstał film dokumentalny pt. Wojciech Kilar. Credo poświęcony osobie Wojciecha Kilara[24].

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Wojciech Kilar jest laureatem wielu nagród:

  • 1947 – II nagroda na konkursie Młodych Talentów za własne Dwie miniatury dziecięce
  • 1955 – II nagroda za Małą uwerturę na Konkursie Utworów Symfonicznych na V Festiwalu Młodzieży w Warszawie.
  • 1960 – nagroda fundacji im. L. Boulanger w Bostonie za Odę Béla Bartók in memoriam
  • 1967, 1975 – nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia i I stopnia
  • 1980 – nagroda państwowa I stopnia
  • 1971, 1976, 1980 – nagroda muzyczna województwa katowickiego
  • 1975 – nagroda Związku Kompozytorów Polskich
  • 1975, 1992 – nagroda miasta Katowice
  • 1984 – nagroda fundacji im. A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku
  • 1989 – Nagroda Artystyczna Komitetu Kultury Niezależnej NSZZ „Solidarność”
  • 1990 – Nagroda Trzech Powstańczych Skrzydeł
  • 1990 – Nagroda TV Katowice
  • 1995 – Nagroda im. W. Korfantego
  • 1995 – Nagroda Arcybiskupa Metropolity Katowickiego „Lux ex Silesia
  • 1996 – Sonderpreis des Kulturpreises Schlesien des Landes Niedersachsen
  • 2000 – Nagrodę Złotego berła
  • 2008 – Nagrodę Feniksa
  • 2009 – medal Per artem ad Deum (Przez sztukę do Boga), przyznawany przez Papieską Radę ds. Kultury[20].
  • 2011 – nagroda im. Lecha Kaczyńskiego[25]
  • 2012 – Koryfeusz Muzyki Polskiej
  • 2012 – Złoty Fryderyk za całokształt twórczości

Ponadto otrzymał nagrody za muzykę filmową: na festiwalach filmowych

  • w Łagowie (1970 – Czerwone i złote, 1971 – Romantyczni)
  • w Gdańsku (1975 – Ziemia obiecana, Bilans kwartalny, Linia, Znikąd donikąd, 1978 – Spirala)
  • w Katanii (1981 – Da un paese lontano)
  • na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cork w Irlandii (1973 – Szklana kula, 1981 – Da un paese lontano)
  • na Prix Louis Delluc (1980 – Le roi et 1’oiseau)
  • Nagrodę Przewodniczącego Komitetu Kinematografii (1991)
  • za muzykę do filmu Bram Stoker’s Dracula – ASCAP Award 1992 w Los Angeles, nagrodę Best Score Composer for a 1992 Horror Film w San Francisco

Za muzykę do filmu Pan Tadeusz Kilar otrzymał Złotą Kaczkę oraz Platynową Płytę za 20 tysięcy sprzedanych egzemplarzy. Za ścieżkę muzyczną do filmu Dracula otrzymał nagrodę Stowarzyszenia Kompozytorów Amerykańskich.

W 1998 został członkiem Polskiej Akademii Umiejętności. 16 października 1998 na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi odsłonięto jego gwiazdę w Alei Gwiazd. W dowód uznania dla jego twórczości otrzymał 10 marca 1998 tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Opolskiego[26]. 9 marca 2001 został laureatem Nagrody Wielkiej Fundacji Kultury za wybitne osiągnięcia w dziedzinie kultury. Jest również członkiem Rady Patronackiej Instytutu Jagiellońskiego. Od 2006 roku jest Członkiem Rady Programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej.

Jest patronem szkół muzycznych w Dzierżoniowie, Rzeszowie i szkoły w Wodzisławiu Śląskim. 23 marca 2006 został honorowym obywatelem Katowic, 21 kwietnia 2006 Wodzisławia Śląskiego, zaś w 2006 także honorowym obywatelem województwa opolskiego[27].

10 października 2009 został laureatem specjalnej, jubileuszowej nagrody Totus 2009, przyznawanej przez Fundację Konferencji Episkopatu Polski Dzieło Nowego Tysiąclecia. Artysta został wyróżniony za: wytrwałe otwieranie dróg piękna, wiodących ku wierze, nadziei i miłości, dokonywanego przez wiele lat i w wielu wymiarach życia[28].

18 czerwca 2012 Uniwersytet Śląski w Katowicach uhonorował artystę tytułem doktora honoris causa[29].

Ważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Mała uwertura na orkiestrę, 1955
  • Symfonia nr 1 na smyczki, 1955
  • Oda Béla Bartók in memoriam, 1956
  • Symfonia nr 2 Sinfonia Concertante na fortepian i orkiestrę, 1956
  • Koncert na dwa fortepiany i orkiestrę perkusyjną, 1958
  • Diphtongos, 1964
  • Training 68, 1968
  • Upstairs-Downstairs, 1971
  • Przygrywka i kolęda na orkiestrę smyczkową i 4 oboje, 1972
  • Krzesany na orkiestrę, 1974
  • Bogurodzica na chór mieszany i orkiestrę, 1975
  • Kościelec 1909 na orkiestrę, 1976
  • Siwa mgła na baryton i orkiestrę, 1979
  • Exodus na chór mieszany i orkiestrę, 1981
  • Victoria na chór mieszany i orkiestrę, 1983
  • Angelus na sopran, chór mieszany i orkiestrę, 1984
  • Orawa na orkiestrę smyczkową, 1986
  • Preludium chorałowe na orkiestrę smyczkową, 1988
  • I Koncert na fortepian i orkiestrę, 1997
  • Missa pro pace (A. D. 2000) na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę, 2001
  • Symfonia nr 3 September Symphony, 2003 – hołd ofiarom 9/11
  • Symfonia nr 4 Sinfonia de motu na sopran, baryton, chór mieszany i orkiestrę, 2005 – z okazji Światowego Roku Fizyki
  • Ricordanza na orkiestrę smyczkową, 2005
  • Magnificat na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę, 2006
  • Symfonia nr 5 Adwentowa na chór mieszany i orkiestrę, 2007
  • Te Deum na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę, 2008 – z okazji 90. rocznicy odzyskania niepodległości Polski.
  • Veni Creator na chór mieszany i orkiestrę smyczkową, 2008
  • Hymn Paschalny na chór mieszany a capella, 2008
  • Uwertura uroczysta na orkiestrę, dedykowana miastu Katowice, 2010
  • II Koncert na fortepian i orkiestrę, 2011

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Wojciech Kilar nie żyje. Miał 81 lat. gazeta.pl, 2013-12-29. [dostęp 2013-12-29].
  2. Wojciech Kilar i jego mapa. niedziela.pl, 2006. [dostęp 29 grudnia 2013].
  3. Dzień Kilara w Katowicach i Częstochowie. niedziela.pl. [dostęp 29 grudnia 2013].
  4. Dziękuję za życie.... gazetacz.com.pl. [dostęp 29 grudnia 2013].
  5. Dzień Kilara w Katowicach i Częstochowie. niedziela.pl. [dostęp 29 grudnia 2013].
  6. Metropolita częstochowski konfratrem zakonu paulinów. czestochowa.naszemiasto.pl, 10 grudnia 2012. [dostęp 29 grudnia 2013].
  7. Śląski Społeczny Komitet Poparcia Jarosława Kaczyńskiego. jaroslawkaczynski.info. [dostęp 29 grudnia 2013].
  8. Judyta Watoła: Wojciech Kilar nie żyje. Miał 81 lat.. gazeta.pl, 29 grudnia 2013.
  9. Abp Skworc: Kilar był światłem ze Śląska. interia.pl, 4 stycznia 2014. [dostęp 2014-01-04].
  10. Polska żegna wielkiego mistrza. tvp.info, 4 stycznia 2014.
  11. Przykładem książka Wojciech Kilar Na Jasnej Górze odnalazłem wolną Polskę... i siebie, Święty Paweł, Częstochowa 2003, z fotografiami kompozytora podczas modlitwy, przy konfesjonale, podczas przyjmowania komunii św. (s. 30).
  12. Wojciech Kilar będzie autorem muzyki do Władcy Pierścieni. stopklatka.pl, 18 listopada 1999. [dostęp 29 lipca 2013].
  13. Władca Pierścieni. FAQ. stopklatka.pl. [dostęp 29 lipca 2013].
  14. M.P. z 2012 r. poz. 763
  15. Prezydent odznaczył wybitnych Polaków. onet.pl, 2012-05-03. [dostęp 2012-05-03].
  16. M.P. z 2002 r. Nr 18, poz. 322
  17. M.P. z 2009 r. Nr 27, poz. 374
  18. Trasa Niepodległości. Wizyta Prezydenta RP w Gliwicach i Katowicach. prezydent.pl, 19 listopada 2008. [dostęp 2012-05-12].
  19. Minister Kultury w Katowicach. slaskie.pl, 15 września 2005. [dostęp 2012-12-12].
  20. Serwis internetowy Targów Kielce.
  21. Lwowianin Wojciech Kilar honorowym kresowianinem. dziennikzachodni.pl, 3 lipca 2011. [dostęp 29 grudnia 2013].
  22. Relacja ze Zjazdu Kresowian na Jasnej Górze. isakowicz.pl, 4 lipca 2011. [dostęp 29 grudnia 2013].
  23. Na Jasnej Górze odnalazłem wolną Polskę – i siebie. wojciechkilar.pl. [dostęp 29 grudnia 2013].
  24. Wojciech Kilar – wyznanie wiary. niedziela.pl, 26 listopada 2013. [dostęp 29 grudnia 2013].
  25. Wojciech Kilar otrzymał nagrodę im. Lecha Kaczyńskiego. [dostęp 8 maja 2011].
  26. Doktorzy Honoris Causa UO. [dostęp 16 lutego 2011].
  27. Honorowi obywatele – przyjaciele Opolszczyzny. umwo.opole.pl. [dostęp 2011-02-18].
  28. Nagroda Totus 2009 dla Wojciecha Kilara. [dostęp 2009-10-12].
  29. Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Śląskiego. [dostęp 25 października 2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]