Jarosław Marek Rymkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jarosław Marek Rymkiewicz
Jaroslaw Marek Rymkiewicz by Kubik.JPG
Jarosław Marek Rymkiewicz,
Warszawa, 21 maja 2006
Data i miejsce urodzenia 13 lipca 1935
Warszawa
Dziedzina sztuki poezja, publicystyka, dramat
Ważne dzieła Metafizyka
Rozmowy polskie latem 1983
Zachód słońca w Milanówku
Odznaczenia
Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Nagrody
Nagroda Literacka Nike
Nagroda Literacka im. Józefa Mackiewicza

Jarosław Marek Rymkiewicz (ur. 13 lipca 1935 w Warszawie jako J.M. Szulc) – polski poeta, eseista, dramaturg, krytyk literacki i profesor nauk filologicznych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn prozaika Władysława Szulca, pochodzenia niemiecko-polskiego i lekarki Hanny z Baranowskich herbu Tuhan, pochodzenia tatarsko-niemieckiego. Rodzina zmieniła nazwisko Szulc po niemieckim przodku pod wpływem wojennych przeżyć w połowie lat 40 (nazwisko Rymkiewicz było przedwojennym pseudonimem literackim Władysława Szulca)[1]. Po wojnie rodzina jego osiedliła się w Łodzi. Rodzice poety należeli do PZPR, a on sam do Związku Młodzieży Polskiej[2]. Ze swojego młodzieńczego zaangażowania rozliczył się m.in. udzielając wywiadu Jackowi Trznadlowi ("Hańba domowa", 1985).

W Łodzi Rymkiewicz uczęszczał do XXI Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Prusa[3], a następnie ukończył filologię polską na Uniwersytecie Łódzkim. W 1994 otrzymał tytuł naukowy profesora.

Był pracownikiem Instytutu Badań Literackich PAN oraz członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

W 2010 wszedł w skład komitetu poparcia Jarosława Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

W 1957 wydał swój pierwszy tomik wierszy Konwencje. W 1964 podpisał list pisarzy polskich, protestujących przeciwko listowi 34, wyrażając protest przeciwko uprawianej na łamach prasy zachodniej oraz na falach dywersyjnej rozgłośni radiowej Wolnej Europy, zorganizowanej kampanii, oczerniającej Polskę Ludową[4]. Jego program poetycki oparty jest na klasycyzmie rozumianym jako odwołanie się do tradycji literackiej i tworzenie na bazie odwołań do jej dorobku tak w sferze formy literackiej, jak i treści czy wątków. Jednak odwołania literackie, na jakich Jarosław Marek Rymkiewicz polega, to nie tradycyjny zestaw symboli sięgający do antyku, ale bogactwo form i charakterystyczne treści epoki baroku. Ten program poetycki wyraził on w książce Czym jest klasycyzm. Manifesty poetyckie z 1967. Zainteresowanie wątkami barokowymi przejawia się w wykorzystywaniu filozoficznych aspektów śmierci, przemijania biologicznego i przemijania w kulturze.

Zajmuje się także tłumaczeniem. Tłumaczył m.in. poezję anglo-amerykańską – Thomasa S. Eliota, Wallace Stevensa, oraz hiszpańską – Federico García Lorca, Pedro Calderón de la Barca (imitacja Życie snem, 1969).

Jest znany także jako dramaturg ("Eurydyka", "Odys"), tragediopisarz ("Kochankowie piekła") i komediopisarz ("Ułani").

Autor dwóch powieści. Najbardziej znanym aspektem jego twórczości, obok poetyckiej, jest eseistyka. Książki poświęcał m.in. Słowackiemu i Mickiewiczowi.

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Wpływ na kulturę[edytuj | edytuj kod]

Grzegorz Braun poświęcił mu film dokumentalny pt. Poeta pozwany (2012)[12]. Książki o jego twórczości wydali: Adam Poprawa ("Kultura i egzystencja w twórczości Jarosława Marka Rymkiewicza", 1999), Marzena Woźniak-Łabieniec ("Klasyk i metafizyka", 2002) oraz Grzegorz Marzec ("Hermeneuta i historia. Jarosław Marek Rymkiewicz w bakecie", 2012). W 2012 r. ukazał się wybór publicystki poświęconej Rymkiewiczowi zatytułowany "Spór o Rymkiewicza" pod red. Tomasza Rowińskiego.

Stowarzyszenie Rozwoju Obywatelskiego poświęciło mu Ogólnopolski Konkurs Rymkiewiczowski (ogłoszony na początku 2012), którego finałowi towarzyszyła Konferencja Rymkiewiczowska[13].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Zbiory wierszy[edytuj | edytuj kod]

Tomiki poetyckie
  • Konwencje, 1957 (Wydawnictwo Łódzkie)
  • Człowiek z głową jastrzębia, 1960 (Wydawnictwo Łódzkie)
  • Metafizyka, 1963 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Animula, 1964 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Anatomia, 1970 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Co to jest drozd, 1973 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Thema Regium, 1978 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Ulica Mandelsztama i inne wiersze z lat 1979–1983, 1983 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Mogiła Ordona i inne wiersze z lat 1979–1984, 1984 (Warszawska Niezależna Oficyna Wydawnicza Poetów i Malarzy "Przedświt")
  • Moje dzieło pośmiertne, 1993 (Wydawnictwo Znak)
  • Znak niejasny, baśń półżywa, 1999 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Zachód słońca w Milanówku, 2002, (Wydawnictwo Sic!)
  • Do widzenia gawrony, 2006 (Wydawnictwo Sic!)
  • Pastuszek Chełmońskiego, 2014 (Wydawnictwo Sic!)
Poezje wybrane
  • Wybór wierszy, 1976 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Poezje wybrane, 1981 (Wydawnictwo LSW)
  • Cicho ciszej. Wybrane wiersze z lat 1963–2002, 2003 (Wydawnictwo Sic!)
  • Wiersze polityczne, 2010 (Wydawnictwo Sic!)

Książki eseistyczne[edytuj | edytuj kod]

Szkice historycznoliterackie[edytuj | edytuj kod]

Cykl mickiewiczowski "Jak bajeczne żurawie"
  • Żmut, 1987 (Instytut Literacki – Biblioteka "Kultury")
  • Baket, 1989 (Wydawnictwo Aneks)
  • Kilka szczegółów, 1994 (Wydawnictwo Arcana)
  • Do Snowia i dalej, 1996 (Wydawnictwo Arcana)
  • Głowa owinięta koszulą, 2012 (Wydawnictwo Sic!)
Powieści encyklopedyczne
  • Leśmian. Encyklopedia, 2001 (Wydawnictwo Sic!)
  • Słowacki. Encyklopedia, 2004 (Wydawnictwo Sic!)
Inne
  • Czym jest klasycyzm: manifesty poetyckie, 1967 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Myśli różne o ogrodach, 1968 (Wydawnictwo Sic!)
  • Aleksander Fredro jest w złym humorze, 1977 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Juliusz Słowacki pyta o godzinę, 1982 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Przez zwierciadło, 2003 (Wydawnictwo Znak)

Szkice historyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Wielki Książę z dodaniem rozważań o istocie i przymiotach ducha polskiego, 1983 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Wieszanie, 2007, (Wydawnictwo Sic!)
  • Kinderszenen 2008, (Wydawnictwo Sic!)
  • Samuel Zborowski 2010, (Wydawnictwo Sic!)
  • Reytan. Upadek Polski 2013, (Wydawnictwo Sic!)

Powieści[edytuj | edytuj kod]

Wywiady-rzeki[edytuj | edytuj kod]

  • Mickiewicz czyli wszystko. Z Jarosławem Markiem Rymkiewiczem rozmawia Adam Poprawa, 1994 (Wydawnictwo Open)

Sztuki teatralne[edytuj | edytuj kod]

Dramaty antyczne
  • Eurydyka, czyli każdy umiera tak, jak mu wygodniej ("Dialog" 9/1957)
  • Odys w Berdyczowie ("Dialog" 3/1958)
Komedie
  • Król w szafie ("Dialog" 6/1960)
  • Lekcja anatomii profesora Tulpa: według Rembrandta ("Dialog" 7/1964)
  • Kochankowie piekła: tragifarsa w dwóch aktach wg Calderona, 1972 (Wydawnictwo Czytelnik 1975 r.)
  • Król Mięsopust, 1970 (wydana przez Wydawnictwo Łódzkie wraz z komedią Porwanie Europy w 1977 r.)
  • Porwanie Europy, 1971 (wydana przez Wydawnictwo Łódzkie wraz z komedią Król Mięsopust w 1977 r.)
  • Niebiańskie bliźnięta, 1973 ("Dialog" 10/1973)
  • Ułani, 1975 (wydane wraz z komedią Dwór nad Narwią jako Dwie komedie przez Wydawnictwo Czytelnik w 1980 r.)
  • Dwór nad Narwią, 1979 (wydane wraz z komedią Ułani jako Dwie komedie przez Wydawnictwo Czytelnik w 1980 r.)

Imitacje[edytuj | edytuj kod]

  • Kwiat nowy starych romanc czyli imitacje i przekłady hiszpańskich romances, 1966 (Wydawnictwo Czytelnik)

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

Samodzielne
  • 44 wiersze i kilka fragmentów Osipa Mandelsztama (także komentarz), 2009 (Wydawnictwo Sic!)
  • Wiersze Wallace'a Stevensa (także wybór i słowo wstępne), 1969 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Śpiewnik cygańskich romansów (także komentarz) 2011 (Wydawnictwo Sic!)
Zbiorowo
  • Trzy baśnie Gustave'a Flauberta (wraz z Renatą Lis), 2009 (Wydawnictwo Sic!)
Imitacje
  • Życie jest snem Calderona de la Barki, 1971 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Księżniczka na opak wywrócona Calderona de la Barki, 1973 (Wydawnictwo Czytelnik)
  • Niewidzialna kochanka czyli Hiszpańskie czary Calderona de la Barki

Redakcja[edytuj | edytuj kod]

Samodzielnie
  • Wiersze i powieści poetyckie Adama Mickiewicza, 1998 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Wiersze i poematy Juliusza Słowackiego, 1999 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Dramaty Juliusza Słowackiego, 1999 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Komedie Aleksandra Fredry, 2000 (Wydawnictwo Sic!)
  • Komedie; Trzy po trzy; Zapiski starucha Aleksandra Fredry, 2000 (Wydawnictwo Świat Książki)
Zbiorowo
  • Mickiewicz. Encyklopedia (wraz z Dorotą Siwicką, Aliną Witkowską oraz Martą Zielińską), 2010 (Wydawnictwo Świat Książki)

Posłowie, słowo wstępne etc.[edytuj | edytuj kod]

  • Poezje Artura Międzyrzeckiego (przedmowa), 1980 (Państwowy Instytut Wydawniczy)
  • Pan Tadeusz Adama Mickiewicza (przedmowa), 1997 (Wydawnictwo Literackie)
  • Dziady Adama Mickiewicza, 1998 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Wiersze i powieści poetyckie Adama Mickiewicza, 1998 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Wiersze i poematy Juliusza Słowackiego, 1999 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Dramaty Juliusza Słowackiego, 1999 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Komedie Aleksandra Fredry, 2000 (Wydawnictwo Sic!)
  • Komedie; Trzy po trzy; Zapiski starucha Aleksandra Fredry, 2000 (Wydawnictwo Świat Książki)
  • Wielka encyklopedia Polski (słowo wstępne w tomie I.), 2004 (Wydawnictwo Ryszard Kluszczyński)

Przypisy

  1. Por. rozmowę z siostrą poety.
  2. "Czy krzyczał pan: precz z papieżem?" Agora vs J. M. Rymkiewicz"
  3. XXI LO w Łodzi – wybitni absolwenci
  4. Dziennik Polski, rok XX, nr 111 (6303), 12 maja 1964 roku, s. 2.
  5. Nike 2000. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-06].
  6. Nike 2003. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-06].
  7. Nagroda główna w 2008 roku (pol.). jozef-mackiewicz.pl. [dostęp 2013-10-30].
  8. Galowy Wieczór Wydawców. ksiazka.net.pl, 14 maja 2010. [dostęp 2012-12-18].
  9. Nagroda Nike 2011. nike.org.pl. [dostęp 2015-07-19].
  10. Jarosław Marek Rymkiewicz Człowiekiem Roku 2011 "Gazety Polskiej". Antoni Macierewicz – "Nowego Państwa". wpolityce.pl, 13 stycznia 2012.
  11. PAP/b: Poeta odmówił nagrody. Nie dostanie 100 tysięcy złotych (pol.). 2015-04-25. [dostęp 2015-04-25].
  12. Joanna Lichocka. Mamy poetę. „Gazeta Polska”. 22 (992), s. 19, 30 maja 2012. ISSN 1230-4581. 
  13. strona konkursu

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jarosław Marek Rymkiewicz w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI)
  • Krystyna Latawiec, "Dramat poetycki po 1956 roku: Jarosław M. Rymkiewicz, Stanisław Grochowiak, Tymoteusz Karpowicz", Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2007
  • Katarzyna Batora, Rymkiewicz Jarosław Marek, ur. 1935, poeta, dramatopisarz, historyk literatury, tłumacz, w: Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Słownik biobibliograficzny, tom VII: R–Sta (pod redakcją Jadwigi Czachowskiej i Alicji Szałagan), Warszawa 2001, s. 142–146

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]