Msza (muzyka)
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Msza jest to forma wokalna lub wokalno-instrumentalna muzyki liturgicznej mająca budowę cykliczną.
Msza przeznaczona jest do wykonania w Kościele katolickim podczas liturgii mszy. Na mszę składają się 2 rodzaje śpiewów
- Ordinarium missae, czyli stałe części mszy ze stałymi tekstami (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus, Agnus Dei)
- Proprium missae, czyli części mszy ze zmiennymi tekstami zależnymi od uroczystości (graduał, offertorium, alleluja, sekwencja, communio).
Do X wieku msze śpiewano jednogłosowo (msze chorałowe), później wielogłosowo w technice organum. Od XVII wieku w obrządku rzymskokatolickim wprowadzono towarzyszenie instrumentów muzycznych (msza kantatowa, a później symfoniczna). W kościele prawosławnym i unickim zachowany został do dzisiaj pierwotny sposób wykonywania mszy a cappella.
Pod względem budowy msze dzielimy na:
- Msze chorałowe - msze, w których każda część jest Chorałem gregoriańskim. Były to msze jednogłosowe.
- Msze motetowe - msze, w których każda z części jest motetem. Były to wielogłosowe (najczęściej 4) msze wykonywane przez chór a capella. Taka forma wykształciła się w XIV wieku.
- Msze kantatowe - msze, w których każda część jest kantatą. Msza taka była wykonywana przez orkiestrę, chór i solistów.
- Msze symfoniczne - to msze napisane na orkiestrę symfoniczną, chór i solistów.
Pod względem wykorzystania materiału muzycznego msze dzielą się na:
- msza oparta na cantus firmus – gdzie c.f. występuje w tenorze (później również w sopranie), a pochodził głównie z chorału gregoriańskiego.
- msza przeimitowana – forma ta powstała przez ujednolicenie rytmiczne wszystkich głosów, rezygnację z cantus firmus w długich wartościach. Polegała ona na tym, że utwór podzielony był na odcinki, które imitowane były przez kolejne głosy.
- missa parodia – oparta była na istniejącej już kompozycji polifonicznej własnej lub obcej. Kompozytor mógł zmienić ilości głosów w kompozycji, mógł ją modyfikować.
- missa sine nomine (msza bezimienna) – była zbudowana na melodii pochodzącej z inwencji kompozytora
Podział mszy w zależności od ilości części cyklicznych:
- missa brevis – msza krótka, zwana też zwykłą, składająca się jedynie z dwóch części: Kyrie i Gloria
- missa solemnis – msza uroczysta, rozbudowana
Spis treści |
[edytuj] Znane msze muzyczne
- Guillaume de Machaut – Msza Notre Dame
- Giovanni Pierluigi da Palestrina – Missa Papae Marcelli
- Jan Sebastian Bach – Wielka msza h-moll
- Wolfgang Amadeusz Mozart – Msza C-dur KV 317 "Koronacyjna"
- Wolfgang Amadeusz Mozart – Requiem d-moll
- Wolfgang Amadeusz Mozart – Msza c-moll
- Ludwig van Beethoven – Missa Solemnis D-dur op. 123
- Johannes Brahms – Niemieckie requiem (Ein Deutsches Requiem) op. 45
- François-Joseph Gossec – Wielka msza żałobna
- Antonín Dvořák – Requiem
- Giuseppe Verdi – Requiem
[edytuj] Polscy kompozytorzy mszy
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
- Stanisław Dąbek: Twórczość mszalna kompozytorów polskich w XX wieku. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996.
