Grzegorz Gerwazy Gorczycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grzegorz Gerwazy Gorczycki
kanonik
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia pomiędzy 1664 a 1667
Rozbark
Data i miejsce śmierci 30 kwietnia 1734
Kraków
proboszcz parafii Miłosierdzia Bożego w Krakowie
Okres sprawowania od 1727 do śmierci
kapelmistrz kapeli katedralnej na Wawelu
Okres sprawowania od 1698 do śmierci
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 22 marca 1692

ks. Grzegorz Gerwazy Gorczycki, właściwie Grzegorz Gorczyca (ur. ok. 1665-1667 w Rozbarku k. Bytomia, zm. 30 kwietnia 1734 w Krakowie[1]) - katolicki duchowny, kompozytor i kapelmistrz. Uważany za jednego z najwybitniejszych kompozytorów polskiej muzyki barokowej, nazywany polskim Händlem.

Rodzice Gorczyckiego, Adam i Anna Gorczycowie, byli wolnymi kmieciami, właścicielami największego folwarku we wsi Rozbark (dziś dzielnica Bytomia), przylegającej do miasta Bytomia (wówczas na terenie Królestwa Czech, lecz w diecezji krakowskiej). Początkowe nauki Gorczycki pobierał prawdopodobnie w miejscowej szkole parafialnej; ok. 1678 zapisał się na uniwersytet w Pradze, gdzie ukończył wydział sztuk wyzwolonych i filozofii. Pobyt w Pradze trwał prawdopodobnie do 1683. Następnie przez około 7 lat Gorczycki studiował teologię w Wiedniu i otrzymał tytuł licencjata teologii. W 1689 lub w rok później przybył do Krakowa, gdzie 23 grudnia 1690 przyjął cztery niższe święcenia kapłańskie, w 1691 otrzymał subdiakonat, w lutym 1692 diakonat, a w miesiąc później (dokładnie 22 marca 1692) święcenia kapłańskie. (A więc nieprawdą jest, że Gorczycki otrzymał święcenia kapłańskie po studiach trwających tylko 5 miesięcy.) W tym też czasie zmienił formalnie nazwisko Gorczyca na Gorczycki (pierwotna wersja nazwiska pojawia się sporadycznie w aktach do 1695). Wkrótce po przyjęciu święceń kapłańskich został oddelegowany na 2 lata do reorganizowanej tzw. Akademii Chełmińskiej w Chełmnie na Pomorzu, prowadzonej przez księży misjonarzy, a więc to samo zgromadzenie, które kierowało seminarium duchownym na Wawelu. Do obowiązków Gorczyckiego — oprócz wykładów w wyższych klasach — należało przygotowywanie uczniów do wystawiania na scenie szkolnej popisowych dialogów i deklamacji. Miał też Gorczycki jakieś zajęcia dydaktyczne w chełmińskim seminarium misjonarzy. Kierował również kapelą kościoła archiprezbiterialnego, który od 1680 formalnie należał już do księży misjonarzy. Nie wiemy, jakim zespołem mógł tam dysponować, ale był to prawdopodobnie niewielki zespół wokalno-instrumentalny.

Po 2 latach w 1694 Gorczycki wrócił do Krakowa, gdzie otrzymał stanowisko wikariusza katedralnego; poza stałym dochodem upoważniało ono do zamieszkania na Wawelu. W 1696 kapituła powołała Gorczyckiego na stanowisko penitencjarza, czyli spowiednika katedralnego. 10 stycznia 1698 został mianowany kapelmistrzem katedry z tytułem Magister capellae musices Ecclesiae Cathedralis Cracoviensis; to przesądziło o fakcie, że główną dziedziną jego działalności stała się muzyka. Funkcję tę pełnił aż do śmierci. W zakres obowiązków Gorczyckiego jako kapelmistrza wchodziło dyrygowanie i przygotowywanie repertuaru, komponowanie utworów własnych, przygotowywanie (tj. kopiowanie) głosów kompozycji innych autorów, utrzymywanie w repertuarze utworów tradycyjnie przez kapelę śpiewanych, a skomponowanych zarówno przez autorów polskich, jak i obcych. Kapela Gorczyckiego niewątpliwie reprezentowała dobry poziom wykonawczy, jeśli stać ją było na wykonywanie wokalno-instrumentalnych utworów swego kapelmistrza.

Z biegiem lat wzrastało znaczenie Gorczyckiego w środowisku krakowskim, zwiększały się też jego obowiązki, i to zarówno te, z którymi wiązały się pewne dochody w postaci prebend, jak też i inne wynikające z jego otwarcia się na ludzkie potrzeby. W 1702 otrzymał Gorczycki prebendę kaplicy św. Stanisława, tak zwaną prebendę angelicką, związaną z działalnością w wokalnym zespole kaplicy. Po najazdach szwedzkich, które spustoszyły Kraków (1702, 1705), otrzymał godność kanonika kolegiaty w Skalbmierzu, z czym wiązała się rezygnacja z wikariatu. W 1727 został proboszczem kościoła Bożego Miłosierdzia na przedmieściu Krakowa zwanym Smoleńskiem; funkcja ta związana była z opieką nad szpitalem przykościelnym. W 1728 kapituła mianowała Gorczyckiego egzaminatorem w seminarium duchownym. Jeszcze przed powołaniem go na kapelmistrza katedry Gorczycki rozpoczął sprawowanie opieki nad więźniami osadzonymi w basztach zamku wawelskiego. Wszystkie te czynności spełniał do końca życia. Pochowany został prawdopodobnie w kościele Bożego Miłosierdzia na Smoleńsku; na jego cześć wmurowano w katedrze wawelskiej tablicę pamiątkową, na której określono Gorczyckiego jako „Gemma Sacerdotum” — klejnot kapłaństwa. Należy zdementować wiadomość powtarzaną niemal w całej literaturze o rzekomym przeziębieniu się Gorczyckiego podczas uroczystości koronacyjnych Augusta III w stycznia 1734, co miało być bezpośrednim powodem jego śmierci. Chorował prawdopodobnie już od jesieni 1733, jak wynika z analizy prowadzonej przez niego księgi wydatków na kapelę.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Gorczycki jest twórcą głównie muzyki religijnej. Są to kompozycje a cappella (niekiedy z dodatkiem partii basso continuo) w stylu antico: motety, msze, pieśni; oraz utwory wokalno-instrumentalne z basso continuo w stile moderno, wykorzystujące bogatą technikę koncertującą: wieloodcinkowe i wersetowe koncerty religijne, a także kantaty zespołowe.

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Stile moderno (seconda prattica):

  • Illuxit sol
  • Completorium
  • Laetatus sum
  • Litaniae De Providentia Divina
  • Conductus funebris
  • In virtute Tua

Stile antico (prima prattica):

  • Tota pulchra es Maria
  • Missa paschalis
  • Sepulto Domino
  • Omni die dic Mariae

Przypisy

  1. Literatura muzyczna, nauczanie i upowszechnianie muzyki w dawnej Polsce od wieku X do końca XVIII. Wydawn. Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie, 2000, s. 67. ISBN 9788370984403.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]