Nowa Wieś (powiat kłodzki)
| Nowa Wieś | |
_-_kosciol.jpg) Kościół pw. Wniebowzięcia NMP (kościół filialny parafii św. Mikołaja w Domaszkowie) |
|
| Rodzaj miejscowości | wieś |
| Państwo |  Polska |
| Województwo | dolnośląskie |
| Powiat | kłodzki |
| Gmina | Międzylesie |
| Wysokość | od 500 do 610 m n.p.m. |
| Liczba ludności | 106 |
| Strefa numeracyjna | 74 |
| Kod pocztowy | 57-522 |
| Tablice rejestracyjne | DKL |
| SIMC | 0853814 |
|
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
  Nowa Wieś
|
|
|
Położenie na mapie Polski
 Nowa Wieś
|
|
 50°11′56″N 16°44′42″E / 50.198888888889, 16.745Na mapach: 50°11′56″N 16°44′42″E / 50.198888888889, 16.745 |
|
Nowa Wieś (niem. Neundorf)[1] – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Międzylesie. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego.
Spis treści |
Lokalizacja [edytuj]
Nowa Wieś-położona w południowo-zachodniej Polsce, w zachodniej części Masywu Śnieżnika, około 7,6 km., na północny wschód, od centrum miejscowości Międzylesie.
Charakterystyka [edytuj]
Niewielka, podgórska wieś łańcuchowa, rozciągnięta na długości 2,2 km., o luźnym układzie zabudowań, ulokowana w górskiej dolinie nad rzeką Nowinka u zachodniego podnóża Masywu Śnieżnika. Zabudowa wsi składa się z pojedynczych budynków gospodarczych i mieszkalnych rozlokowanych na wysokości od 500 do 610 m n.p.m. wzdłuż drogi po obu jej stronach. W środkowej części wsi, zabudowa zwarta o zabudowaniach położonych obok kilku dróg, które odchodząc od drogi głównej tworzą ulice. Przez wieś przepływa potok górski i przebiega droga lokalna Domaszków - Goworów. Wieś ma charakter rolniczo-letniskowy. Wokół rozciągają się rozległe użytki rolne i górskie łąki, leżące głównie na zboczach doliny. W bliskim otoczeniu dolnej części wsi występują, niewielkie pasy zieleni z drzew liściastych w formie przydomowych nasadzeń, oraz wzdłuż potoku i miedz. Górna część wsi otoczona jest z trzech stron lasem świerkowym regla dolnego. Od południowego wschodu nad wsią dominuje wzniesienie Owcza Góra, a od północnego wschodu Szeroka Kopa. We wsi zachował się liczny zespół domów mieszkalnych i mieszkalno-gospodarczych o cechach charakterystycznych dla budownictwa ludowego ziemi kłodzkiej z połowy XIX wieku, kościół pw. Wniebowzięcia NMP z początku XVIII wieku, oraz ruiny wielkiego renesansowego murowanego dworu z 1585 roku.
Historia [edytuj]
Wieś do 1945 roku nosiła nazwę Neundorf. Wcześniej na terenie obecnej wsi istniała osada. W 1246 utworzono dobra międzyleskie, do których włączono tereny obecnej wsi. W 1294 roku król czeski Wacław II przekazał dobra międzyleskie, wraz z osadą na obszarze obecnej wsi, cystersom z Kamieńca Ząbkowickiego, którzy rozpoczęli planową akcję kolonizacji i wycinania potężnych lasów w celu rozwinięcia rolnictwa u podnóża Śnieżnika. W 1315 roku za panowania Jana Luksemburskiego dobra międzyleskie wraz ze wsią odkupił od Cystersów łużycki rycerz Otto von Glaubitz (Gloubos), za którego nastąpiła znaczna rozbudowa wsi. Pierwsza wzmianka o wsi pojawia się w dokumencie z 1358 roku, już po rozdziale majątku między braci Gloubosów. Podczas wojen husyckich Gloubitzom odebrano dobra, a w 1428 roku wieś została doszczętnie zniszczona przez husytów.
Po zniszczeniach wojennych w latach 1436/40 nastąpiła rozbudowa wsi. Obok starej wzmiankowanej wcześniej i zniszczonej wsi powstała jej nowa część. Podział na dwie wsie starszą i nowszą utrzymywał się przez kilkadziesiąt lat. Każda wieś miała osobny drewniany kościół. Pierwszy, pw. św. Barbary, został wzniesiony w połowie XIV wieku przez miejscowego chłopa, w darze za uratowanie córki. Drugi, to kościół pw. św. Małgorzaty, o którym pochodzi wzmianka[potrzebne źródło] z 1486 roku. W XVI wieku Nowa Wieś była własnością rycerską, w centrum wsi znajdował się dwór z parkiem. W 1515 roku właścicielem wsi był M. Roth, następnie: H. Richter, B. Nitsche, T. Sturm, H. Veit oraz Dawid von Tschirhaus.
Wojna trzydziestoletnia przyniosła spore zniszczenia wsi. Zniszczeniu uległy również oba kościoły. W 1640 roku hrabia von Annaberga ufundował nowy, murowany kościół. W 1654 roku dobra wraz ze wsią nabył hrabia Michał Wenzel von Althann, który miał zamiar sprowadzić do wsi pijarów z Pragi. Ufundował duży kościół z klasztorem. Budowę kościoła ukończono w 1715 roku. Prace budowlane trwające do 1805 r. związane były z klasztorem, którego nie zbudowano ze względu na brak środków finansowych. W XVIII wieku, po okresie wojen śląskich, wieś przeżyła renesans gospodarczy, oparty na przemyśle tkackim. Dobrze rozwinięta wieś, posiadała chałupnicze warsztaty tkaczy, owczarnię, folwark, młyn wodny i szkołę. Po wojnach napoleońskich, w połowie XIX wieku, wieś przeżyła kryzys spowodowany rewolucją przemysłową i upadkiem tkactwa. W tym okresie powstał kamieniołom. W XIX wieku Nowa Wieś stała się dużą wsią i znanym letniskiem, składała się z 4 części należących do różnych właścicieli.
Po 1945 roku wieś znacznie się wyludniła, najliczniej w górnej części. W latach 60.XX wieku powstały we wsi zakładowe ośrodki wypoczynkowe, które do obecnych czasów nadają wsi charakter letniskowy.
Zabytki [edytuj]
Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:
- kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, drugi co do wielkości na ziemi kłodzkiej, zbudowany w latach 1701-1715 według projektu włoskiego architekta Jakuba Carove (wcześniej budowniczego twierdzy kłodzkiej). Strop wykonano w 1735, ponownie budowa od 1746, w 1751 nastąpiła konsekracja. Wieże zbudowano w 1804-1805[2]. Rzeźby ołtarzowe (1795) i ambona (1796) są dziełem Michała Ignacego Klahra.
- ruina dworu, z XVI-XIX w.[3].
Ciekawostki [edytuj]
- nazwa Nowa Wieś wywodzi się od wsi, która powstała po wojnach husyckich obok starej wsi wzmiankowanej w 1358 roku. Potocznie w tamtych czasach używano określenia Nowa Wieś[potrzebne źródło].
- po 1945 przyjęto nazwę Nowa Wieś od czes. pierwotnego Nováves[4], co zatwierdziła Komisja Ustalania Nazw Miejscowości
- w XIX wieku funkcjonował tu tor saneczkowy.
- w 1827 wieś i okolice nawiedziło trzęsienie ziemi.
Inne [edytuj]
- przed 1945 rokiem Nowa Wieś należała do Powiatu bystrzyckiego niem. Landkreis Habelschwerdt.
- do 1975 roku wieś należała do Powiatu bystrzyckiego
Turystyka [edytuj]
Powyżej wsi po wschodnie stronie, stokiem Małego Śnieżnika prowadzą szlaki turystyczne
niebieski – z Międzylesia na Halę pod Śnieżnikiem.
żółty – z Międzygórza na Przełęcz pod Puchaczem.
Przypisy
- ↑ M. Choroś, Ł. Jarczak, Słownik nazw miejscowych Dolnego Śląska, Opole 1995, s. 80.
- ↑ Jan Tracz, hasło Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Wsi, Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej tom 2 (K-M), red. Janusz Laska, Mieczysław Kowalcze, s. 141-142, Kłodzkie Towarzystwo Oświatowe, Kłodzko-Nowa Ruda 2009
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 5 sierpnia 2012]. s. 77.
- ↑ Henryk Grzybowski, Nie tylko Hirschfelder, Gazeta Prowincjonalna Ziemi Kłodzkiej, nr 39(969)/2010 z 24 września 2010 [dostęp 16.10.2012]
Zobacz też [edytuj]
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
|||||||||||||||||
