Nowa Wieś (powiat kłodzki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nowa Wieś
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP (kościół filialny parafii św. Mikołaja w Domaszkowie)
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP (kościół filialny parafii św. Mikołaja w Domaszkowie)
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat kłodzki
Gmina Międzylesie
Wysokość od 500 do 610 m n.p.m.
Liczba ludności 106
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 57-522
Tablice rejestracyjne DKL
SIMC 0853814
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Nowa Wieś
Nowa Wieś
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nowa Wieś
Nowa Wieś
Ziemia 50°11′56″N 16°44′42″E/50,198889 16,745000Na mapach: 50°11′56″N 16°44′42″E/50,198889 16,745000

Nowa Wieś (niem. Neundorf)[1]wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Międzylesie. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Nowa Wieś-położona w południowo-zachodniej Polsce, w zachodniej części Masywu Śnieżnika, około 7,6 km., na północny wschód, od centrum miejscowości Międzylesie.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Niewielka, podgórska wieś łańcuchowa, rozciągnięta na długości 2,2 km., o luźnym układzie zabudowań, ulokowana w górskiej dolinie nad rzeką Nowinka u zachodniego podnóża Masywu Śnieżnika. Zabudowa wsi składa się z pojedynczych budynków gospodarczych i mieszkalnych rozlokowanych na wysokości od 500 do 610 m n.p.m. wzdłuż drogi po obu jej stronach. W środkowej części wsi, zabudowa zwarta o zabudowaniach położonych obok kilku dróg, które odchodząc od drogi głównej tworzą ulice. Przez wieś przepływa potok górski i przebiega droga lokalna Domaszków - Goworów. Wieś ma charakter rolniczo-letniskowy. Wokół rozciągają się rozległe użytki rolne i górskie łąki, leżące głównie na zboczach doliny. W bliskim otoczeniu dolnej części wsi występują, niewielkie pasy zieleni z drzew liściastych w formie przydomowych nasadzeń, oraz wzdłuż potoku i miedz. Górna część wsi otoczona jest z trzech stron lasem świerkowym regla dolnego. Od południowego wschodu nad wsią dominuje wzniesienie Owcza Góra, a od północnego wschodu Szeroka Kopa. We wsi zachował się liczny zespół domów mieszkalnych i mieszkalno-gospodarczych o cechach charakterystycznych dla budownictwa ludowego ziemi kłodzkiej z połowy XIX wieku, kościół pw. Wniebowzięcia NMP z początku XVIII wieku, oraz ruiny wielkiego renesansowego murowanego dworu z 1585 roku.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwotna nazwa miejscowości wywodzi się od dwóch polskich słów "nowy" oraz "wieś"[2]. Śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o śląskim nazewnictwie z 1896 roku wydanej w Bytomiu wymienia dwie nazwy: obecnie funkcjonującą, polską "Nowa wieś" oraz niemiecką "Neundorf". Wymienił on również staropolską zlatynizowaną nazwę "Novaves" pod jaką miejscowość została zanotowana w łacińskim dokumencie z roku 1479[2].

Pierwotną staropolską nazwę "Nova wieś" tłumaczy jako "Neues Dorf"[2]. Ta przetłumaczona na język niemiecki nazwa wsi w postaci Neundorf stała się później obowiązującą w czasach pruskich do 1945 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wcześniej na terenie obecnej wsi istniała osada. W 1246 utworzono dobra międzyleskie, do których włączono tereny obecnej wsi. W 1294 roku król czeski Wacław II przekazał dobra międzyleskie, wraz z osadą na obszarze obecnej wsi, cystersom z Kamieńca Ząbkowickiego, którzy rozpoczęli planową akcję kolonizacji i wycinania potężnych lasów w celu rozwinięcia rolnictwa u podnóża Śnieżnika. W 1315 roku za panowania Jana Luksemburskiego dobra międzyleskie wraz ze wsią odkupił od Cystersów łużycki rycerz Otto von Glaubitz (Gloubos), za którego nastąpiła znaczna rozbudowa wsi. Pierwsza wzmianka o wsi pojawia się w dokumencie z 1358 roku, już po rozdziale majątku między braci Gloubosów. Podczas wojen husyckich Gloubitzom odebrano dobra, a w 1428 roku wieś została doszczętnie zniszczona przez husytów.

Po zniszczeniach wojennych w latach 1436/40 nastąpiła rozbudowa wsi. Obok starej wzmiankowanej wcześniej i zniszczonej wsi powstała jej nowa część. Podział na dwie wsie starszą i nowszą utrzymywał się przez kilkadziesiąt lat. Każda wieś miała osobny drewniany kościół. Pierwszy, pw. św. Barbary, został wzniesiony w połowie XIV wieku przez miejscowego chłopa, w darze za uratowanie córki. Drugi, to kościół pw. św. Małgorzaty, o którym pochodzi wzmianka[potrzebne źródło] z 1486 roku. W XVI wieku Nowa Wieś była własnością rycerską, w centrum wsi znajdował się dwór z parkiem. W 1515 roku właścicielem wsi był M. Roth, następnie: H. Richter, B. Nitsche, T. Sturm, H. Veit oraz Dawid von Tschirhaus.

Wojna trzydziestoletnia przyniosła spore zniszczenia wsi. Zniszczeniu uległy również oba kościoły. W 1640 roku hrabia von Annaberga ufundował nowy, murowany kościół. W 1654 roku dobra wraz ze wsią nabył hrabia Michał Wenzel von Althann, który miał zamiar sprowadzić do wsi pijarów z Pragi. Ufundował duży kościół z klasztorem. Budowę kościoła ukończono w 1715 roku. Prace budowlane trwające do 1805 r. związane były z klasztorem, którego nie zbudowano ze względu na brak środków finansowych. W XVIII wieku, po okresie wojen śląskich, wieś przeżyła renesans gospodarczy, oparty na przemyśle tkackim. Dobrze rozwinięta wieś, posiadała chałupnicze warsztaty tkaczy, owczarnię, folwark, młyn wodny i szkołę. Po wojnach napoleońskich, w połowie XIX wieku, wieś przeżyła kryzys spowodowany rewolucją przemysłową i upadkiem tkactwa. W tym okresie powstał kamieniołom. W XIX wieku Nowa Wieś stała się dużą wsią i znanym letniskiem, składała się z 4 części należących do różnych właścicieli.

Po 1945 roku wieś znacznie się wyludniła, najliczniej w górnej części. W latach 60.XX wieku powstały we wsi zakładowe ośrodki wypoczynkowe, które do obecnych czasów nadają wsi charakter letniskowy.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, drugi co do wielkości na ziemi kłodzkiej, zbudowany w latach 1701-1715 według projektu włoskiego architekta Jakuba Carove (wcześniej budowniczego twierdzy kłodzkiej). Strop wykonano w 1735, ponownie budowa od 1746, w 1751 nastąpiła konsekracja. Wieże zbudowano w 1804-1805[3]. Rzeźby ołtarzowe (1795) i ambona (1796) są dziełem Michała Ignacego Klahra.
  • ruina dworu, z XVI-XIX w.[4].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • przed 1945 rokiem Nowa Wieś należała do Powiatu bystrzyckiego niem. Landkreis Habelschwerdt.
  • do 1975 roku wieś należała do Powiatu bystrzyckiego

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Powyżej wsi po wschodnie stronie, stokiem Małego Śnieżnika prowadzą szlaki turystyczne

Przypisy

  1. M. Choroś, Ł. Jarczak, Słownik nazw miejscowych Dolnego Śląska, Opole 1995, s. 80.
  2. 2,0 2,1 2,2 Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 132.
  3. Jan Tracz, hasło Kościół Wniebowzięcia NMP w Nowej Wsi, Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej tom 2 (K-M), red. Janusz Laska, Mieczysław Kowalcze, s. 141-142, Kłodzkie Towarzystwo Oświatowe, Kłodzko-Nowa Ruda 2009
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 5 sierpnia 2012]. s. 77.
  5. Henryk Grzybowski, Nie tylko Hirschfelder, Gazeta Prowincjonalna Ziemi Kłodzkiej, nr 39(969)/2010 z 24 września 2010 [dostęp 16.10.2012]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]