Nysa Kłodzka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Nysy Kłodzkiej, lewobrzeżnego dopływu Odry. Zobacz też: inne znaczenia słowa Nysa.
Nysa Kłodzka
Nysa Kłodzka
Nysa Kłodzka w pobliżu Rezerwatu przyrody Dębina
Lokalizacja Europa
 Polska
Źródło Masyw Śnieżnika, w pobliżu Trójmorskiego Wierchu , okolice Pisar
1006 m n.p.m.
50°09′53″N 16°47′20″E/50,164722 16,788889
Ujście Odra
zach. okolice Rybnej
139 m n.p.m.
50°49′07″N 17°39′31″E/50,818611 17,658611
Długość 181,7 km
Powierzchnia zlewni 4 565 km²
Średni przepływ 50 m³/s u ujścia do Odry
mapa
Dorzecze Nysy Kłodzkiej
Dorzecze Nysy Kłodzkiej
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Polski
Nysa Kłodzka, w tle ul. Władysława Orkana w Kłodzku

Nysa Kłodzka (czes. Kladská Nisa, niem. Glatzer Neisse) – rzeka w południowo-zachodniej Polsce, na terenie województw dolnośląskiego i opolskiego, lewobrzeżny dopływ Odry.

Źródła w Masywie Śnieżnika, na zboczach Trójmorskiego Wierchu. W górnym swym biegu rzeka wykorzystuje naturalny kanał odpływowy jakim jest Rów Górnej Nysy. Następnie płynie przez Kotlinę Kłodzką, skąd wyrywa się przez Góry Bardzkie w okolicy Barda tworząc malowniczy Przełom Nysy Kłodzkiej, jedną z największych osobliwości Sudetów. Przez Góry Bardzkie rzeka płynie kilkoma zakolami (meandrami), charakterystycznymi raczej dla rzeki nizinnej – czym dowodzi swej antecedencji. Po opuszczeniu gór skręca gwałtownie na wschód i płynie Przedgórzem Sudeckim, by w Nysie wpłynąć na Nizinę Śląską. Przepływa przez woj. dolnośląskie i opolskie, a historycznie przez ziemię kłodzką i Dolny Śląsk.

W górnym biegu płynie wartko tworząc wodospady, na równinie silnie meandruje. Często wylewa, właśnie z tego powodu powstały w XX w. dwa duże zbiorniki retencyjne w okolicach Otmuchowa (Jezioro Otmuchowskie) i Nysy (Jezioro Nyskie), które wykorzystuje się także w celach energetycznych i rekreacyjnych. Pomiędzy Kamieńcem Ząbkowickim i Paczkowem wybudowano dwa nowe zbiorniki (w 2002 roku): Topola i Kozielno razem tworzące Zalew Paczkowski. Planowano i nawet rozpoczęto budowę zbiornika wodnego Zbiornik Kamieniec położonego powyżej Kamieńca Ząbkowickiego. Obecnie prace są wstrzymane, a na obszarze planowanego zbiornika utworzono rezerwat ptactwa utrudniając tym samym znacznie budowę zbiornika.

W dolnym biegu wykorzystywana wraz Oławą jako źródło wody dla Wrocławia. Wybudowano kanał przerzutowy prowadzący wodę z Nysy do Oławy.

Na części swojego biegu jest tradycyjną granicą pomiędzy Górnym i Dolnym Śląskiem.

Powodzie[edytuj | edytuj kod]

Przed XX wiekiem wysokie stany wód Nysy Kłodzkiej, które zostały wymienione w kronikach wystąpiły w latach: 1270, 26.07.1310, 1387, 1400, 1463, 1475, 1501, 16.08.1598, 1622, 1729, 1736, 22.06.1783 (stan wody w Kłodzku wynosił ok. 6,30 m), 1813, 1829, 1854, 1879, 5-12.08.1880, 19-20.06.1883, 1888, 27-31.07.1897[1]

Na przełomie XIX i XX wieku wdrożono system obserwacji stanu wód. Na jego podstawie wysokie stany wód w Kotlinie Kłodzkiej stwierdzono w latach: 1903, 1938, 1952, 1967, 1970, 1972, 1977 oraz 1997[1].

Ważniejsze powodzie:

  • 1598 – ulewne deszcze spowodowały w Bardzie silne osunięcie ziemi ze stoków Bardzkiej Góry i przegrodzenie Nysy Kłodzkiej, która zalała miasto, a potem zmieniła koryto.
  • 1997Powódź tysiąclecia – przez rzekę przetoczyła się 9 metrowa fala, która zalała Kłodzko. Zbiorniki retencyjne nie uchroniły od zalania również Nysy. W całej Kotlinie Kłodzkiej rzeki należące do dorzecza Nysy Kłodzkiej spowodowały olbrzymie straty. Średni przepływ wieloletni u ujścia Nysy Kłodzkiej do Odry wynosi 50 m³/s, przepływ nie powodujący strat w infrastrukturze poniżej zapory zależy od wezbrania Odry i waha się w zakresie 150 - 190 m³/s, natomiast w lipcu 1997 r. (powódź tysiąclecia) przepływ ten wynosił ponad 1500 m³/s. Wówczas zrzut awaryjny z Jeziora Nyskiego zalał m.in. Nysę, Lewin Brzeski, liczne wsie w dorzeczu rzeki, jak i przyczynił się do znacznego podniesienia się wody w Odrze, która zalała Wrocław.

Podziemne przekroczenie działu wodnego[edytuj | edytuj kod]

Część wód potoku Kleśnica (wpadającego do Morawki, dopływu Białej Lądeckiej) odpływa podziemnie z czeskiej Morawy należącej do zlewiska Morza Czarnego. Mamy tu do czynienia z przekroczeniem kontynentalnego działu wodnego[potrzebne źródło].

Główne dopływy[edytuj | edytuj kod]

lewostronne:

prawostronne:

Ważniejsze miejscowości od źródeł[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Janusz Łach. Historia wezbrań powodziowych na ziemi kłodzkiej i ich wpływ na kierunek przekształceń den dolin Nysy Kłodzkiej i Białej Lądeckiej. „Nauka Przyroda Technologie”, 2009. Zakład Geografii Regionalnej i Turystyki Uniwersytet Wrocławski. Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. ISSN 1897-7820.