Paczków

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w woj. opolskim. Zobacz też: Paczków – wieś w woj. dolnośląskim.
Paczków
Ratusz w Paczkowie
Ratusz w Paczkowie
Herb Flaga
Herb Paczkowa Flaga Paczkowa
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat nyski
Gmina Paczków
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1254
Burmistrz Bogdan Wyczałkowski
Powierzchnia 6,6 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

7963[1]
1207 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 77
Kod pocztowy 48-370
Tablice rejestracyjne ONY
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Paczków
Paczków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Paczków
Paczków
Ziemia 50°27′N 17°00′E/50,450000 17,000000Na mapach: 50°27′N 17°00′E/50,450000 17,000000
TERC
(TERYT)
5162307074
Urząd miejski
Rynek 1
48-370 Paczków
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Paczków (niem. Patschkau, dial. Potschke[2]) – miasto w woj. opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Paczków. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego.

Miasto leży historycznie na Dolnym Śląsku[3], na Przedgórzu Sudeckim, na Obniżeniu Otmuchowskim na południowo-zachodnim krańcu województwa opolskiego nad Nysą Kłodzką położony między sztucznymi zbiornikami wodnymi Jeziorem Otmuchowskim i nowymi zbiornikami zwanymi Topola i Kozielno razem tworzącymi Zalew Paczkowski.

Według danych z 30 czerwca 2008 miasto liczyło 8081 mieszkańców[4].

Największymi zakładami przemysłowymi Paczkowa są cegielnia Jopek i manufaktura opakowań kartonowych Jarpak.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Paczkow wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[5].

W łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Paczkaw[6][7].

Jak pisze Henryk Borek „Paczków założono w pobliżu już istniejącej, starszej osady, od której nowe miasto i dawna warownia na granicy państwa biskupiego wzięły nazwy”. Uważa się, że wzmiankowana osada w pobliżu której założono Paczków to obecna wieś Stary Paczków. W pruskim urzędowym dokumencie z 1750 roku wydanym języku polskim w Berlinie przez Fryderyka Wielkiego miasto wymienione jest pośród innych śląskich miejscowości jako Paczkow[8]. Późniejsza nazwa niemiecka Patschkau jest zgermanizowaną nazwą pierwotnej słowiańskiej i stała się urzędową nazwą miasta dopiero po zajęciu Śląska przez Prusy w wyniku trzech wojen śląskich z Austrią[potrzebne źródło].

Polską nazwę Paczków w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[9].

Historia miasta[edytuj | edytuj kod]

Panorama miasta
Kościół pw. św. Jana Ewangelisty
Dawny dom kata miejskiego
Fragment średniowiecznych murów miejskich

Paczków założono w 1254 r., a jego lokacji dokonano na prawie flamandzkim. Inicjatorem jego powstania był biskup wrocławski Tomasz I, w założeniach którego gród ten miał chronić południowo-zachodnią granicę księstwa biskupiego. Ze względu na charakter miasta, prawdopodobnie już na samym początku jego istnienia zostało ufortyfikowane i to podwójnymi murami. Zbudowano również wówczas w Paczkowie kościół katolicki. W końcu XIII wieku miasta chronił również zamek, który jednak nie przetrwał do dziś i został zniszczony na początku XV w. 17 marca 1428 r. Paczków został zajęty przez wojska husyckie, które dały się we znaki mieszkańcom i spowodowały wiele zniszczeń.

XV wiek przyniósł miastu szybki rozwój gospodarczy, do czego znacznie przyczynili się biskupi za sprawą przywilejów nadawanych miastu. Od 1483 r. funkcjonował tu też targ solny.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Do rejestru zabytków wpisane są następujące obiekty[10]:

  • układ urbanistyczny, w ramach średniowiecznego założenia
  • kościół par. pw. Jana Ewangelisty, inkastelowany, gotycki z l. 1361-89, i rozbudowywany w dwóch następnych stuleciach: XV w., XVI w. Wewnątrz studnia zwana tatarską. Kościół jest siedzibą parafii
  • ruina kościoła cmentarnego pw. św. Jana Ewangelisty, z l. 1604-1606
  • kaplica pw. św. Mikołaja, z XIX w.
  • kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. zakonny, pw. Matki Nieustającej Pomocy, ul. Staszica 27, z l. 1902-03
  • planty miejskie, po 1846 r.
  • mury obronne z z 19 basztami oraz trzema wieżami bramnymi, z XIV-XVI w., XIX w., bardzo dobrze zachowane, tzw. śląskie Carcassonne[11]:
    • wieża – brama Wrocławska
    • wieża – brama Ząbkowicka
    • wieża – brama Kłodzka
  • ratusz, z renesansową wieżą z 1550 r. – XVI w., późnoklasycystyczny z l. 1821-2 – XIX w.
  • dom, ul. Armii Krajowej 3, z XIX w.
  • domy, ul. Daszyńskiego 5, 36, z XIX w.
  • willa, ul. Jagiellońska 6, z ok. 1890 r.: ogród dendrologiczny, z ok. poł. XIX w.
  • dom, ul. Kołłątaja 8, z XIX w./XX w.
  • dom, ul. Kościelna 11, z XIX w.
  • dom, ul. Kościuszki 4, z XIX w.
  • domy, ul. Narutowicza 2, 8, 10, 16, z XVII w., XVIII w.-XIX w.
  • dom, ul. E. Plater 2, z poł. XIX w.
  • willa, ul. Pocztowa 19, z XIX w./XX w.: ogród
  • domy, Rynek 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 22, 23, 25, 27, 28, 29, 31, 33, 35, 36, 38, 39, 40, 43, 44, 48, 49, 50, 52, 55, z XV/XVI w., XVII w., XVIII w., XIX w., XX w.
  • folwark, ul. Sienkiewicza 6, z XIX w.: dom, brama wjazdowa, czworak
  • dom, ul. Sienkiewicza 8, z XIX w.
  • domy, ul. Słowackiego 1, 8 nie istnieje, z XVIII w.-XIX w.
  • domy, ul. Wojska Polskiego 4, 17, z XIX w.
  • dom kata miejskiego, ul. Wojska Polskiego 23, z XVIII w., położony poza obrębem murów miejskich – obecnie siedziba Towarzystwa Przyjaciół Paczkowa
  • domy, ul. Wrocławska 6, 10, z XVIII w./XIX w.

Paczków – Paczkówek

  • folwark, z XIX w.

inne zabytki:

13 listopada 2012 roku zespół staromiejski ze średniowiecznym systemem fortyfikacji został wpisany na listę Pomników historii[12].

Ciekawostki: Paczkowski Las[edytuj | edytuj kod]

Miasto Paczków posiadało las, nadany w 1420 r. przez wrocławskiego biskupa Konrada na północno-wschodnim stoku Borówkowej. Po wojnach śląskich las został oddzielony granicą – Paczków wcielono do terytorium Prus, a las pozostał we władaniu Habsburgów. Nie przeszkadzało to miastu na gospodarcze wykorzystywanie lasu. Było tak również w okresie międzywojennym (dochód z lasu stanowił 25% miejskich dochodów).

Po objęciu administracji przez władze polskie w 1947 r. przypomniano sobie o miejskim lesie (w Paczkowie znajdowały się zakłady wymagające drewna jako surowca). Jego obszar wynosił 1979,75 ha drzewostanu iglastego. W 1945 r. Czechosłowacja znacjonalizowała las jako własność poniemiecką, jednak jego administracja została wyłączona z ogólnej administracji leśnej. Podczas rozmów o korektach granicznych między Polską i Czechosłowacją strona polska naciskała na prawo Paczkowa do eksploatacji lasu; w zamian za to obiecywała spełnić roszczenia Czechów w rejonie Kudowy-Zdroju, gdzie miasto Nachod posiadało ok. 50 ha terenu.

Ostatecznie w 1949 r. zarówno pretensje polskie, jak i czechosłowackie wygasły. Polskie Ministerstwo Leśnictwa stwierdziło m.in. że korzystanie z lasu paczkowskiego byłoby bezcelowe z powodu utrudnień granicznych, międzynarodowych umów o obrocie drewnem, a także stan taki byłby sprzeczny z zasadami naszej struktury lasów[13].

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Ludzie związani z Paczkowem[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2010 r.).
  2. Dialekt kłodzki w śląskiej testowej Wikipedii.
  3. http://www.ksiestwo-nyskie.anv.pl/index2.php?id=1.
  4. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 30 VI 2008 r.). , 2008. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1734-6118 (pol.). 
  5. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  6. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  7. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  8. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  9. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 28.
  10. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 28.12.2012]. s. 75-78.
  11. Paczków – śląskie Carcassone.
  12. http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20120001240.
  13. P. Szymkowicz Polsko-czechosłowacki konflikt graniczny na odcinku Śląska Opolskiego i Opawskiego w latach 1945-1947, Opole 2002, s. 160-166.
  14. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 31 stycznia 2013.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie. Przedgórze Paczkowskie. Słownik Geografii Turystycznej Sudetów, tom 21 N-Ż, pod red. M. Staffy, Wydawnictwo I-BIS, Wrocław 2008, s. 110-131

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]