Olza (rzeka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Olza
Olza w Cieszynie, widoczny jeden z jazów
Olza w Cieszynie, widoczny jeden z jazów
Kontynent Europa
Lokalizacja  Polska
 Czechy
województwo: śląskie
kraj: morawsko-śląski
Rzeka
Długość 86,2 km (16 km w Polsce, 46 km w Czechach, 24 km granica między Polską i Czechami) km
Powierzchnia zlewni 1118 km²
Średni przepływ 10 m³/s przy ujściu
Źródło
Miejsce w Istebnej, pod Gańczorką i Karolówką, na zachodnich stokach grzbietu Beskidu Śląskiego
Wysokość 840-880 m n.p.m.
Ujście
Recypient rzeka Odra
Miejsce na północ od Bogumina, koło wsi Olza (powiat wodzisławski)
Wysokość 191 m n.p.m.
Współrzędne 49°56′57,25″N 18°19′58,60″E/49,949236 18,332944
Mapa
Dorzecze Olzy
Dorzecze Olzy
Szlak
RiverIcon-Spring.svg 86,2 km (16 km w Polsce, 46 km w Czechach, 24 km granica między Polską i Czechami) w Istebnej, pod Gańczorką i Karolówką, na zachodnich stokach grzbietu Beskidu Śląskiego
840-880 m n.p.m.
RiverIcon-AffluentL.svg Łomna
RiverIcon-AffluentR.svg Głuchówka
RiverIcon-AffluentL.svg Tyrka
RiverIcon-AffluentL.svg Stonawka
RiverIcon-AffluentR.svg Piotrówka
RiverIcon-delta.svg 0
na północ od Bogumina, koło wsi Olza (powiat wodzisławski)

Olza (cz. Olše, niem. Olsa) – rzeka, będąca prawym dopływem Odry.

Długość 86,2 km, powierzchnia zlewiska 1117,6 km², z tego 479 km² na terytorium Polski[1]. 49 większych dopływów (m.in. Leśnica). Źródła w Istebnej, pod Gańczorką i Karolówką, na zachodnich stokach grzbietu Beskidu Śląskiego, na wysokości 840-880 m n.p.m. Uchodzi do Odry na północ od Bogumina, koło wsi Olza, na wysokości 191 m n.p.m. Średni spadek 0,67%, średni przepływ przy ujściu ok. 10 m³ na sekundę.

Pierwsze 16 km biegu na terenie Istebnej, w granicach Polski. W górnym biegu, w granicach Czech, od Jabłonkowa po Trzyniec Olza tworzy granicę między Beskidem Śląskim a Beskidem Śląsko-Morawskim. W biegu środkowym, od Cieszyna do Karwiny oraz w dolnym, od Zawady po ujście do Odry, korytem Olzy biegnie granica polsko-czeska.

Olza i jej źródła zajmują poczesne miejsce w kulturze duchowej mieszkańców Śląska Cieszyńskiego. Pieśń "Płyniesz Olzo po dolinie", do której słowa ułożył Jan Kubisz, pochodzący z położonej nad tą rzeką wsi Końska, uznawana jest za nieoficjalny hymn Śląska Cieszyńskiego.

Etymologia nazwy rzeki "Olza" pochodzi od staroeuropejskiej nazwy "Aliga". Twórca teorii hydronimii staroeuropejskiej, Hans Krahe stwierdził, że rdzeń *el-/*ol-/*al- oznacza "wodę, wilgoć". Jürgen Udolph wywodzi nazwę "Aliga", przekształconą następnie w "Olbga", "Oldza", od staroeuropejskiego *el-g/*ol-g ("pachnieć, śmierdzieć, gnić"), stąd "Olza" oznacza "rzekę wydzielającą zapach" (nazwa "Olbga" - "bagno, błoto").

W niemieckojęzycznych źródłach drukowanych rzeka występuje od 1493 r. pod nazwą "Olsa". Czeska nazwa urzędowa rzeki ("Olše"), utrwalona w dwudziestoleciu międzywojennym jako jeden z elementów czechizacji tzw. Zaolzia[potrzebne źródło], obecnie budzi kontrowersje nawet wśród uczonych czeskich[potrzebne źródło].

Dopływy Olzy[edytuj | edytuj kod]

Lista nazwanych cieków wodnych w dorzeczu Olzy:

Olza (ujście do Odry)

   ├───P───Lesznica
   │         └───L───Szotkówka
   ├───P───Piotrówka
   ├───L───Stonawka
   ├───P───Bobrówka
   ├───P───Puńcówka
   ├───L───Ropiczanka
   ├───L───Tyrka
   ├───P───Głuchówka
   ├───L───Kopytná
   ├───P───Radwanów
   ├───L───Łomna
   ├───L───Bukowiec
   ├───P───Gliniany
Olza
(źródło)

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Rzeki dorzecza Olzy

Przypisy

  1. A. Dorda, 2009, s. 66

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Aleksander Dorda: Środowisko abiotyczne. Charakterystyka hydrograficzna. Rzeki i potoki. Dorzecze Odry. W: Dzieje Śląska Cieszyńskiego od zarania do czasów współczesnych pod redakcją Idziego Panica. T. I: Śląsk Cieszyński w czasach prehistorycznych. Cz. pierwsza: Środowisko przyrodnicze. Cieszyn: Starostwo Powiatowe, 2009, s. 66-68. ISBN 978-83-926929-2-8.