Olza (rzeka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Olza
Olza
Olza w Cieszynie, widoczny jeden z jazów
Lokalizacja Europa
 Polska
 Czechy,
województwo: śląskie,
kraj: morawsko-śląski
Źródło w Istebnej, pod Gańczorką i Karolówką, na zachodnich stokach grzbietu Beskidu Śląskiego
840-880 m n.p.m.
Ujście rzeka Odra
na północ od Bogumina, koło wsi Olza (powiat wodzisławski)
191 m n.p.m.
49°56′57,25″N 18°19′58,60″E/49,949236 18,332944
Długość 86,2 km (16 km w Polsce, 46 km w Czechach, 24 km granica między Polską i Czechami) km
Powierzchnia zlewni 1118 km²
Największe dopływy Łomna (L), Głuchówka (P), Tyrka (L), Stonawka (L), Piotrówka (P)
Średni przepływ 10 m³/s przy ujściu
mapa
Dorzecze Olzy
Dorzecze Olzy
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Europy

Olza (cz. Olše, niem. Olsa) – rzeka, będąca prawym dopływem Odry.

Długość 86,2 km, powierzchnia zlewiska 1117,6 km², z tego 479 km² na terytorium Polski[1]. 49 większych dopływów (m.in. Leśnica). Źródła w Istebnej, pod Gańczorką i Karolówką, na zachodnich stokach grzbietu Beskidu Śląskiego, na wysokości 840-880 m n.p.m. Uchodzi do Odry na północ od Bogumina, koło wsi Olza, na wysokości 191 m n.p.m. Średni spadek 0,67%, średni przepływ przy ujściu ok. 10 m³ na sekundę.

Pierwsze 16 km biegu na terenie Istebnej, w granicach Polski. W górnym biegu, w granicach Czech, od Jabłonkowa po Trzyniec Olza tworzy granicę między Beskidem Śląskim a Beskidem Śląsko-Morawskim. W biegu środkowym, od Cieszyna do Karwiny oraz w dolnym, od Zawady po ujście do Odry, korytem Olzy biegnie granica polsko-czeska.

Olza i jej źródła zajmują poczesne miejsce w kulturze duchowej mieszkańców Śląska Cieszyńskiego. Pieśń "Płyniesz Olzo po dolinie", do której słowa ułożył Jan Kubisz, pochodzący z położonej nad tą rzeką wsi Końska, uznawana jest za nieoficjalny hymn Śląska Cieszyńskiego.

Etymologia nazwy rzeki "Olza" pochodzi od staroeuropejskiej nazwy "Aliga". Twórca teorii hydronimii staroeuropejskiej, Hans Krahe stwierdził, że rdzeń *el-/*ol-/*al- oznacza "wodę, wilgoć". Jürgen Udolph wywodzi nazwę "Aliga", przekształconą następnie w "Olbga", "Oldza", od staroeuropejskiego *el-g/*ol-g ("pachnieć, śmierdzieć, gnić"), stąd "Olza" oznacza "rzekę wydzielającą zapach" (nazwa "Olbga" - "bagno, błoto").

W niemieckojęzycznych źródłach drukowanych rzeka występuje od 1493 r. pod nazwą "Olsa". Czeska nazwa urzędowa rzeki ("Olše"), utrwalona w dwudziestoleciu międzywojennym jako jeden z elementów czechizacji tzw. Zaolzia[potrzebne źródło], obecnie budzi kontrowersje nawet wśród uczonych czeskich[potrzebne źródło].

Dopływy Olzy[edytuj | edytuj kod]

Lista nazwanych cieków wodnych w dorzeczu Olzy:

Olza (ujście do Odry)

   ├───P───Lesznica
   │         └───L───Szotkówka
   ├───P───Piotrówka
   ├───L───Stonawka
   ├───P───Bobrówka
   ├───P───Puńcówka
   ├───L───Ropiczanka
   ├───L───Tyrka
   ├───P───Głuchówka
   ├───L───Kopytná
   ├───P───Radwanów
   ├───L───Łomna
   ├───L───Bukowiec
   ├───P───Gliniany
Olza
(źródło)

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. A. Dorda, 2009, s. 66

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Aleksander Dorda: Środowisko abiotyczne. Charakterystyka hydrograficzna. Rzeki i potoki. Dorzecze Odry. W: Dzieje Śląska Cieszyńskiego od zarania do czasów współczesnych pod redakcją Idziego Panica. T. I: Śląsk Cieszyński w czasach prehistorycznych. Cz. pierwsza: Środowisko przyrodnicze. Cieszyn: Starostwo Powiatowe, 2009, s. 66-68. ISBN 978-83-926929-2-8.