Powiat wodzisławski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powiat wodzisławski
Herb Flaga
Herb powiatu Flaga powiatu
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Województwo śląskie
Siedziba władz powiatu Wodzisław Śląski
Starosta Tadeusz Skatuła
Powierzchnia 286,92 km²
Ludność (2011)
 • liczba
 • gęstość

158 421 [1]
552,14 osób/km²
Urbanizacja 66,51%
Tablica rejestracyjna SWD
TERYT 2415
gminy miejskie 4
miejsko-wiejskie
wiejskie 5
Adres starostwa
powiatowego
ul. Bogumińska 2
44-300 Wodzisław Śląski
Strona internetowa powiatu
Biuletyn Informacji Publicznej powiatu

Powiat wodzisławski – powiat w Polsce (województwo śląskie), reaktywowany w 1999 r. w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Wodzisław Śląski.

Powiat wodzisławski jest drugim pod względem zaludnienia powiatem w Polsce.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W skład powiatu wchodzą:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wchodzący w skład powiatu wodzisławskiego obszar bywa często dla ułatwienia określany terminem ziemia wodzisławska[2][3]. Jest to oczywiście termin umowny, lecz prawdą jest też, że granice powiatu pokrywają się z grubsza biorąc z historycznie ukształtowanym obszarem, zwanym właśnie ziemią wodzisławską (poza Rydułtowami, które w latach 1945-1975 należały do powiatu rybnickiego) jednak z Jastrzębiem będącym dziś miastem na prawach powiatu. Rodowód ziemi wodzisławskiej sięga odległych czasów średniowiecza, kiedy to powstało Wodzisławskie Państwo Stanowe. Wzmianka o jego istnieniu pochodzi wprawdzie dopiero z końca XV w[2]. W związku z reformą administracyjną Prus w 1742 r. państwo to zostało zlikwidowane i ziemia wodzisławska włączona została do powiatu pszczyńskiego (z zachowaniem pewnej autonomii), a po 1816 r. do powiatu rybnickiego. W latach 1922-1939 południowa granica ziemi wodzisławskiej stanowiła granicę z Czechosłowacją do Olzy i od Olzy w stronę Raciborza z Niemcami[3].Historycznie teren powiatu leży na Górnym Śląsku[4].

Dnia 1 października 1954 roku w województwie stalinogrodzkim reaktywowano powiat wodzisławski o granicach zbliżonych do historycznych granic państwa wodzisławskiego. Był to jeden z pierwszych powiatów utworzonych tuż po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat wodzisławski złożyły się 1 miasto i 21 gromad, które wyłączono z powiatu rybnickiego w tymże województwie (w praktyce gromady te należały do powiatu rybnickiego przez zaledwie dwa dni)[5]:

13 listopada 1954 roku Pszów i Radlin otrzymały prawa miejskie[13]. 1 stycznia 1956 roku Jastrzębie Zdrój zostało osiedlem[14], którym pozostało do 1 lipca 1963 roku, kiedy to nadano mu prawa miejskie[15]. 20 grudnia 1956 roku przywrócono województwu stalinogrodzkiemu jego pierwotną nazwę województwo katowickie[16]. 1 stycznia 1957 roku do powiatu wodzisławskiego dołączono gromadę Bzie Zameckie z powiatu pszczyńskiego[17].

Po zniesieniu gromad i osiedli oraz reaktywacji gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku powiat wodzisławski podzielono na 4 miasta i 6 gmin[18]:

27 maja 1975 roku, a więc pięć dni przed reformą likwidującą powiaty, odbyła się na Śląsku wielka akcja przyłączania jednostek administracyjnych do większych sąsiednich ośrodków miejskich. Spośród 10 jednostek powiatu wodzisławskiego aż 4 utraciły tego dnia suwerenność: do Wodzisławia włączono miasta Pszów i Radlin oraz gminę Marklowice (a także miasto Rydułtowy z powiatu rybnickiego), a do Jastrzębia-Zdroju gminę Ruptawa[19] (ponadto gminę Szeroka z powiatu rybnickiego[20]).

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku zredukowane administracyjnie terytorium zniesionego powiatu wodzisławskiego włączono do nowego (mniejszego) województwa katowickiego[21].

Jako pierwsze status miasta odzyskały Rydułtowy: odłączyły się od Wodzisławia 1 stycznia 1992[2]. 30 grudnia 1994 roku status miasta odzyskał Pszów, odtworzono także gminę Marklowice[22]. Nieco później, 1 stycznia 1997 roku, prawa miejskie odzyskał również Radlin[23]. Gminy Ruptawa już nie reaktywowano.

Wraz z kolejną reformą administracyjną przywrócono 1 stycznia 1999 roku w województwie śląskim powiat wodzisławski o obszarze nieco zmodyfikowanym w porównaniu z tym z początku 1975 roku[24]. Do powiatu przybyło miasto Rydułtowy (wcześniej związane z powiatem rybnickim, a w latach 1975-1991 jako dzielnica Wodzisławia[2]) a ubyło miasto Jastrzębie-Zdrój, z którego utworzono miasto na prawach powiatu. Obecnie powiat wodzisławski obejmuje gminy związane przez wieki z miastem Wodzisław Śląski.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Kościół WNMP w Wodzisławiu Śl
Budynek Starostwa Powiatowego Wodzisław Śl
„Balaton” na historycznym Grodzisku w Wodzisławiu Śl
Dwie wielkie rzeki Odra i Olza – w powiecie wodzisławskim
Koksownia w Radlinie
Hałda w Rydułtowach (najwyższa w Europie)

Powiat wodzisławski leży w województwie śląskim, w jego południowej części, od północy graniczy z miastem Rybnik, od wschodu z powiatem rybnickim i miastem Jastrzębie-Zdrój należącym do 1975 r. do powiatu wodzisławskiego. Od południa granica powiatu stanowi również granicę państwa z Czechami. Od zachodu powiat graniczy z powiatem raciborskim. Na terenie powiatu wodzisławskiego leżą 4 miasta i 5 gmin. Stolicą powiatu jest położone w środku powiatu miasto Wodzisław Śląski. Przez powiat przepływają rzeki Odra, Olza, Lesznica, Nacyna i Szotkówka. W zachodniej części powiatu swoje źródło ma rzeka Sumina, a na wschodnich jego krańcach swe źródła ma rzeka Pszczynka. W powiecie wodzisławskim występują bardzo duże różnice w wysokościach względnych sięgające ponad 100 metrów. W okolicach Rogowa i Bełsznicy roztacza się malowniczy krajobraz na dolinę Odry. Stawy Wielikątu tworzą ponadto doskonały teren dla dzikiego ptactwa. Północna część regionu (od Wodzisławia na północ) to krajobraz górnośląski z kominami zakładów przemysłowych i hałdami.

Kultura i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Życie kulturalne mieszkańców powiatu skupia się głównie w Wodzisławiu Śląskim w którym mają swe siedziby min. Wodzisławski Ośrodek Kultury, biblioteka powiatowa czy muzeum miejsko-powiatowe. W Wodzisławiu działa również klub piłkarski Odra Wodzisław Śląski, na którego stadionie goszczą drużyny piłkarskie w kraju. Rozpoznawalnym miejscem jest również bazylika w Pszowie która jest jednym z istotniejszych na Śląsku miejscem pątniczym. W powiecie istnieją ścieżki rowerowe, które przebiegają wzdłuż interesujących miejsc w regionie. Obiekty, które można zobaczyć po drodze to m.in. kościoły WNMP w Wodzisławiu, Radlinie, były klasztor oraz pałace w Wodzisławiu, zabytkowy drewniany kościół w Łaziskach. Część zabytków ziemi wodzisławskiej została nakazem ówczesnych władz przeniesiona do innych miejscowości (kościoły w Syryni i Jedłowniku). Latem wypocząć można w nadodrzańskich miejscowościach takich jak np. Olza, Odra, Buków czy Nieboczowy.

Najważniejsze zabytki i atrakcje turystyczne powiatu[edytuj | edytuj kod]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób  % osób  % osób  %
Ogółem 155 090 100 79 934 51,54 75 156 48,46
Miasto 103 025 66,43 53 429 34,45 49 596 31,98
Wieś 52 065 33,57 26 505 17,09 25 560 16,48

Ludność w latach[edytuj | edytuj kod]

  • 1999 – 158 570
  • 2000 – 158 246
  • 2001 – 158 108
  • 2002 – 155 389
  • 2003 – 155 147
  • 2004 – 155 124
  • 2009 – ok. 156 tys

Układ komunikacyjny powiatu[edytuj | edytuj kod]

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Do najważniejszych dróg na terenie powiatu należą:

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Najważniejsze stacje kolejowe w powiecie wodzisławskim to:

Planowane drogi[edytuj | edytuj kod]

Na terenie powiatu będzie kilka zjazdów z autostrady:

Samorządy partnerskie[edytuj | edytuj kod]


Przypisy

  1. Ludność w gminach według stanu w dniu 31.12.2011 r. bilans opracowany w oparciu o wyniki NSP 2011 GUS. [dostęp 2012-08-26].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Mirosław Furmanek, Sławomir Kulpa, Zamek wodzisławki i jego właściciele, Wodzisław Śląski 2003.
  3. 3,0 3,1 Piotr Hojka, Wodzisław Śląski i ziemia wodzisławska w czasie II wojny światowej, Wodzisław Śląski 2011.
  4. http://www.haus.pl/images/mapa.jpg
  5. Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 247.
  6. Jastrzębie Górne jest obecnie dzielnicą Jastrzębia-Zdroju.
  7. Oryginalna pisownia bez łącznika, obowiązująca w latach 1950.
  8. Kokoszyce są obecnie dzielnicą Wodzisławia Śląskiego.
  9. Moszczenica jest obecnie częścią Jastrzębia-Zdroju.
  10. Ruptawa jest obecnie dzielnicą Jastrzębia-Zdroju.
  11. Obecnie pod nazwą Turza Śląska.
  12. Wilchwy są obecnie dzielnicą Wodzisławia Śląskiego.
  13. Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 254.
  14. Dz. U. z 1955 r. Nr 45, poz. 299.
  15. Dz. U. z 1963 r. Nr 23, poz. 132.
  16. Dz. U. z 1956 r. Nr 58, poz. 269.
  17. Dz. U. z 1956 r. Nr 58, poz. 276.
  18. Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974.
  19. Dz. U. z 1975 r. Nr 15, poz. 88.
  20. Dz. U. z 1975 r. Nr 15, poz. 87.
  21. Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92.
  22. Dz. U. z 1994 r. Nr 132, poz. 671.
  23. Dz. U. z 1996 r. Nr 155, poz. 761.
  24. Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652.
  25. http://szlak.radlin.pl/szyb-poelziga/

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]