Protologia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Stworzenie świata. XIX-o wieczna ikona rosyjska.

Protologia – dziedzina teologii dogmatycznej zajmująca się zagadnieniami początku istnienia świata i człowieka. W zakres zainteresowania protologii wchodzą także zagadnienia raju i grzechu pierworodnego. Nazwa tej dziedziny została utworzona przez analogię z eschatologią, zajmującą się rzeczami ostatecznymi.

Jezus Chrystus jako źródło protologii[edytuj | edytuj kod]

Protologia jako dziedzina teologiczna stała się możliwa i zrozumiała od strony formalnej jedynie wraz z przyjściem Jezusa Chrystusa – umożliwił On bowiem, poprzez oficjalne Objawienie, pełne zrozumienie faktu, że człowiek był i jest w ciągu całej swej historii podmiotem absolutnego auto-przekazu Boga. Przekaz ten może być przewyższony jedynie przez wizję uszczęśliwiającą. Wypracowanie doktryny pierwszych początków oraz nadprzyrodzonego wyniesienia człowieka i jego upadku była możliwa jedynie w Nowym Testamencie.

Wyzwania współczesnej protologii[edytuj | edytuj kod]

Pogodzenie różnych dziedzin wiedzy[edytuj | edytuj kod]

Ukazanie założeń (a priori) i praktycznej realizacji (de facto) wewnętrznej jedności protologii. Wśród zagadnień, które należy rozwiązać w dialogu z nowożytnymi koncepcjami powstania człowieka, proponowanymi np. w ramach teorii ewolucji, będą np.:

  • historyczne początki człowieka
  • jedność rodzaju ludzkiego i jego historii – zagadnienie szersze niż sam problem monogenizmu,
  • seksualna natura człowieka – temat, który należy zbadać niezależnie od teologii moralnej
  • opracowanie początkowych rozdziałów Księgi Rodzaju (Rdz 1-11) szerzej niż uczyniły to różne szkoły teologiczne do tej pory.

Rozwinięcie doktryny o stworzeniu i pierwotnym stanie człowieka[edytuj | edytuj kod]

Potrzeba ustalić związki między protologią i eschatologią. Konieczne jest także ukazanie ich rzeczywistej odmienności, w świetle patrystycznej koncepcji powrotu do raju[1].

Przeciwwaga dla protologii zsekularyzowanej[edytuj | edytuj kod]

Zadaniem będzie także danie przeciwwagi dla protologii zsekularyzowanej, która zajmuje się zagadnieniami historii naturalnej, ewolucji, procesu hominizacji, wieku świata i ludzkości, cech charakterystycznych człowieka pierwotnego. Teorie na ten temat nie mogą być uznane za protologię w ścisłym sensie tego słowa. Zadaniem protologii chrześcijańskiej będzie ukazanie faktu, że początki ludzkości wymykają się człowiekowi spod kontroli. Rzeczywistość, do której ludzkość jest prowadzona przez zmartwychwstanie Chrystusa – eschatologia rodzaju ludzkiego – rzuca światło na początki stworzenia człowieka, ukazując jak niewiele informacji dostarcza na ten temat np. antropologia fizyczna. Przy czym nie ma sprzeczności między jednym i drugim źródłem poglądów. Antropologia teologiczna dostarcza danych dla właściwego zrozumienia kosmologii ewolucyjnej.[potrzebne źródło]

Teorie ewolucji człowieka a stworzenie człowieka[edytuj | edytuj kod]

Podczas gdy trwają poszukiwania brakujących ogniw pośrednich w łańcuchu ewolucyjnym, łączącym współczesnego człowieka rozumnego (ew. archaicznego Homo sapiens) z innymi hominidami[potrzebne źródło], teologowie próbują zweryfikować i zharmonizować dane dostarczane przez archeologię i teorie ewolucji z danymi Objawienia na temat początków człowieka.

Teoria Leakeyów[edytuj | edytuj kod]

Jako że wiedza o antropogenezie się cały czas zwiększa, to badacze potrafią coraz dokładniej opisać początki ludzkości. W latach 60. XX w. małżeństwo paleontologów, Louis Leakey i Mary Leakey postawili tezę, zgodnie z którą ok. 1,9 miliona lat temu Homo habilis (człowiek zręczny) dał początek gatunkowi Homo erectus (człowiek wyprostowany), z którego mniej więcej 190 tys. lat temu wyewoluowali obecnie żyjący ludzie. Korzystali oni z odkryć dokonanych w wykopaliskach prowadzonych przez ich synów, Jonathana i Richarda Leakeyów w Wawozie Olduvai w Tanzanii. Obecnie większość naukowców zgadza się, że Homo habilis jest przodkiem wszystkich późniejszych gatunków z rodzaju Homo, w tym również – choć nie bezpośrednio – Homo sapiens, czyli tym samym człowiek nie powstał w procesie kreacji[2][3]. Konkurencyjną do teorii Leakeyów jest poligenizm. Zgodnie z nimi Homo sapiens powstał równocześnie w wielu miejscach globu[4].

Wcześniejsze powstanie człowieka?[edytuj | edytuj kod]

Paleo-archeolodzy odkryli wiele szczątków podobnych anatomicznie do współczesnych ludzi, które są datowane na tysiące lat przed powstaniem Homo sapiens (Z wyjątkiem człowieka kromaniońskiego):

  • Człowiek kromanioński (Homo sapiens fossilis, czyli Homo sapiens kopalny), którego uważa się za anatomicznie identycznego z człowiekiem współczesnym.
  • Człowiek współczesny starszy Homo sapiens idaltu (idaltu oznacza w lokalnym etiopskim języku afar, osobę starszą), który wykazuje pewne nieznaczne różnice z człowiekiem współczesnym i został wyodrębniony jako osobny podgatunek.
  • Człowiek neandertalski, który zamieszkiwał Europę podczas ostatniego zlodowacenia. Prof. João Zilhão z wydziału archeologii i antropologii uniwersytetu w Bristol (Wlk. Brytania), znalazł w hiszpańskiej prowincji Murcia, w dwóch miejscach związanych z Neandertalczykami (grota Aviones oraz grota Antón), z okresu odległego od nas o ok. 50 tys. lat, barwione i perforowane ręcznie muszle morskie, używane najpewniej jako naszyjniki. Analiza grudek czerwonego i żółtego pigmentu, znalezionych obok, sugeruje stosowanie kosmetyki ciała – na 10 tys. lat przed najwcześniejszymi śladami tzw. współczesnych ludzi[5]. W badaniach DNA Neandertalczyków, przeprowadzonych przez Instytut Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka z Lipska, porównano sekwencję 4 miliardów nukleotydów pobranych z kości, z odpowiednimi sekwencjami żyjącej populacji ludzkiej w Afryce, Azji i Europie i znaleziono większe podobieństwo z Europejczykami i Azjatami niż z Afrykańczykami. Wskazuje to na tzw. wspólnotę prokreacyjną / (ang.) interbreeding/[6]. Neandertalczyka należy więc nazywać Homo sapiens neanderthalensis.
  • Ludzie z Przylądka Igielnego w Południowej Afryce. Antropolodzy, m.in. dzięki badaniom genetycznym, stawiali tezę, że gatunek Homo sapiens powstał od 200 do 150 tys. lat temu w Afryce. Znaleziska na Przylądku Igielnym przesuwają tę datę wstecz. Znalezione tam przedmioty pochodzą sprzed ok. 165 tys. lat. Są to wąskie na ok. 1 centymetra groty, umieszczane w drewnianych styliskach – narzędzie składało się więc z dwóch materiałów o różnych właściwościach. Twórcy tych narzędzi używali też barwników, przede wszystkim ochry, co jak twierdzą uczeni, jest dowodem ich umiejętności myślenia symbolicznego[7].
  • Wcześni Brytyjczycy z Happisburgh w hrabstwie East Anglia, w Wlk. Brytanii. Narzędzia znalezione latem 2010 r. są starsze niż te z Południowej Afryki. Potwierdzają one obecność w północnej Europie, gdzie zimy były wtedy takie jak obecnie w Skandynawii, ludzi ubranych i posługujących się narzędziami z krzemienia 80 tys. lat wcześniej niż myślano – ok. 780 tys. a może nawet 950 tys. lat temu[8].

Ponieważ w najbliższej przyszłości natrafienie przez paleontologów na ślady ogniw pośrednich pomiędzy wczesnymi ludźmi a innymi hominidami, wyjaśniających ewolucję człowieka jest trudne do przewidzenia, dlatego uwaga badaczy początków rodzaju ludzkiego kieruje się w stronę ludzkiego DNA[9].

Brakujące ogniwa ewolucji, a przesłanki teologiczne[edytuj | edytuj kod]

Z punktu widzenia teologicznej wizji człowieka, mającego unikalną naturę duchowo-cielesną, stworzoną przez Boga na Jego obraz i podobieństwo (Rdz 1,27), niewiadome we współczesnych teoriach opisujących powstanie ludzi stanowią zachętę do refleksji nad tajemnicą powstania rodzaju ludzkiego.

Objawienie podaje następujące dane, będące dogmatycznymi prawdami wiary, wyznaczającymi kierunek poszukiwań:

  1. Człowiek nie jest jedynie efektem ewolucji ciała, ponieważ ma duszę nieśmiertelną, ontologicznie różną od materii, z której utworzone jest ciało. Duchowa dusza nie mogła być wynikiem ewolucji materii ciała. Fakt duchowej i nieśmiertelnej natury duszy jest możliwy do rozpoznania nie tylko przez wiarę, lecz także przez rozum. Przeczył temu XIX-o wieczny nurt duchowości zwany fideizmem; m.in. pogląd ten wyznawał Louis Eugene Bautain, z którego pod wpływem watykańskiej Kongregacji ds. duchowieństwa wycofał się w 1844 r.[10] Inny francuski myśliciel Augustin Bonnetty wyznawał pogląd, że naturalne władze poznawcze duszy nie są w stanie rozpoznać duchowych rzeczywistości w życiu człowieka: oprócz istnienia Boga i Jego atrybutów, także prawd dotyczących człowieka – jego początku i końca, obowiązków, oraz zasad rządzących życiem społecznym i rodzinnym[11]. Jego poglądy nazwane tradyzjonalizmem zostały uznane za niezgodne z wiarą Kościoła przez watykańską Świętą Kongregację Indeksu, co potwierdził Pius IX dekretem z 15.06.1855 r.[12]
  2. Dusza ludzka została stworzona bezpośrednio przez Boga, i tak dzieje się z każdym nowo powstającym człowiekiem[13].
  3. Cały rodzaj ludzki powstał z jednej pary ludzkiej – gdyż nie widać, jak można inne teorie, np. poligenizm, zharmonizować z nauczaniem Magisterium Kościoła na temat grzechu pierworodnego[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Por. Jean Daniélou SJ: Sacramentum futuri, Études sur les origines de la typologie biblique. Paryż: 1950, s. 265., szczególnie część I Adam et le Paradis s. 1-52; Giulia Sfameni Gasparro, Enkrateia e Antropologia. Le motivazioni protologiche della continenza e della verginità nel christianesimo del primi secoli e nello gnosticismo, Rzym 1984, Seria: Studia Ephemeridis «Augustinianum» 20, s. 405.
  2. Holly M. Dunsworth. Origin of the genus Homo. „Evolution: Education and Outreach”. 3 (3), s. 353–366, 2010. doi:10.1007/s12052-010-0247-8 (ang.). 
  3. William H. Kimbel: The origin of Homo. W: Frederick E. Grine, John G. Fleagle, Richard E. Leakey (red.): The first humans. Origin and early evolution of the genus Homo. Berlin: Springer, 2009, s. 31–37. ISBN 978-1-4020-9980-9. (ang.)
  4. Praca zbiorowa: Od prehistorii do cywilizacji na kontynentach pozaeuropejskich. Mediasat Group SA, 2007, s. 61, seria: Historia powszechna. Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-84-9819-809-6.
  5. Por. Komunikat prasowy Uniwersytetu w Bristol z dn. 11 stycznia 2010: Use of body ornamentation shows Neanderthal mind capable of advanced thought (ang.) /dostęp 10-08-2010/.
  6. Por. Komunikat prasowy Uniwersytetu w Bristol z dn. 6 maja 2010: Genetics confirm Bristol theory on Neanderthals (ang.) /dostęp 10-08-2010/.
  7. Por. Łukasz Kaniewski, Kamienne igły w kolebce ludzkości na Przylądku Igielnym (dostęp 10-08-2010), Dziennik Rzeczpospolita nr. z 18-10-2007.
  8. Early Pleistocene human occupation at the edge of the boreal zone in northwest Europe, tygodnik Nature 466, 229-233 (8 July 2010); por. Early Britons could cope with cold (dostę 10-08-2010), cytat: Ci wcześni ludzie umieli przetrwać trudny klimat otoczeni przez surowe sosnowe lasy – mówi Nicholas Ashton, archeolog z British Museum w Londynie i współautor opracowania, opublikowanego w tygodniku „Nature” – Naprawdę nie myśleliśmy, że wcześni ludzie mogli dać sobie radę z tego rodzaju środowiskiem naturalnym.
  9. Por. John Pickrell Prehistoric DNA to Help Solve Human-Evolution Mysteries? (dostęp 10-08-2010).
  10. Por. DS 2766; DS jest skrótem od: H. Denzinger, A. Schönmetzer: Enchiridion symbolorum. Definitionum et declarationum de rebus fidei et morum, wyd. 36. Freiburg/B: 1976.
  11. Por. Annales de philosophie chrétienne, ser. IV, t. 8, [1853] s. 374.
  12. DS 2812.
  13. Por. Pius XII encyklika Humani Generis; DS 3896.
  14. Por. Pius XII encyklika Humani Generis; DS 3897.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adolf Darlap, Creation – III-Protology, w: Sacramentum Mundi. An Encyclopedia of Theology. K. Rahner SJ, Cornelius Ernst, K. Smyth (red.), Adolf Darlap (red. tomu). Wyd. 5. T. 2. Londyn: Burns & Oats, 1973, s. 33-34. ISBN 0-85532-142-1.