Homo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Homo[1]
Linnaeus, 1758
Okres istnienia: 2.5–0 mln lat temu
Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens z zasobów misji Pioneer 10 oraz Pioneer 11
Ilustracja mężczyzny i kobiety Homo sapiens sapiens z zasobów misji Pioneer 10 oraz Pioneer 11
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd Haplorrhini
Infrarząd antropoidy
Parvordo małpy wąskonose
Nadrodzina małpy człekokształtne
Rodzina człowiekowate
Podrodzina Homininae
Plemię Hominini
Podplemię Hominina
Rodzaj Homo
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło człowiek w Wikisłowniku

Homorodzaj ssaków naczelnych z rodziny człowiekowatych (Hominidae) obejmujący współcześnie występującego człowieka rozumnego (Homo sapiens) oraz blisko z nim spokrewnione formy wymarłe, m.in. Homo habilis, nazywanego człowiekiem zręcznym, Homo erectus, nazywanego człowiekiem wyprostowanym, i neandertalczyka, nazywanego człowiekiem neandertalskim. Przedstawiciele tego rodzaju charakteryzowani są względnie dużą pojemnością puszki mózgowej, przystosowaniem do utrzymywania wyprostowanej postawy ciała i dwunożnego chodu, całkowicie przeciwstawnym kciukiem oraz dłońmi zdolnymi do precyzyjnego chwytu umożliwiającego wytwarzanie narzędzi.

W języku polskim nazwie Homo przypisywana jest nazwa zwyczajowa człowiek, choć pod tą nazwą rozumiany jest zwykle współczesny Homo sapiens.

Klasyfikacja biologiczna[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja biologiczna umieszcza człowieka wśród ssaków naczelnych (Primates). Cechą charakterystyczną rodziny człowiekowatych jest skłonność do przyjmowania spionizowanej, dwunożnej postawy (choć gibony także większość czasu spędzają na dwóch łapach) oraz zdolność do wytwarzania i używania narzędzi (potrafią to także szympansy). Samą zdolność do używania narzędzi już wcześniej zaobserwowano u innych gatunków (m.in. u słoni, ośmiornic, delifnów, goryli, szympansów, niektórych gatunków ptaków i ryb[2][3][4]).

 Osobny artykuł: Dwunożność.

Nazwa Homo została po raz pierwszy opublikowana przez Karola Linneusza w 1735 roku w pierwszej edycji Systema Naturae. Linneusz zaklasyfikował człowieka wraz z małpami człekokształtnymi w rzędzie Anthropomorpha. W X edycji Systema Naturae (1758), która dała początek współczesnej nomenklaturze binominalnej, Homo opisany został jako rodzaj ssaków naczelnych – Linneusz zastąpił nazwę Anthropomorpha nazwą Primates[5].

Linneusz zaliczył do tego rodzaju dwa „gatunki”:

  • Homo sapiens – człowieka współczesnego, którego nazwał również Homo diurnus (aktywny w dziennym świetle) – w tym wszystkie żyjące populacje z Europy (Europeus), Afryki (Afer), Ameryki (Americanus) i Azji (Asiaticus),
  • Homo nocturnus (aktywny w nocy) – małpy podobne do człowieka.

Definicja rodzaju Homo zmieniała się z upływem czasu. Obecnie przyjmuje się, że gatunki z tego rodzaju charakteryzują się prowadzeniem naziemnego, zamiast nadrzewnego trybu życia i poruszaniem się w postawie spionizowanej[6], mają większą od pozostałych człekokształtnych pojemność puszki mózgowej, ich kończyny mają budowę przystosowaną do utrzymywania wyprostowanej postawy ciała i dwunożnego chodu, kciuk jest dobrze ukształtowany i całkowicie przeciwstawny, a dłonie są zdolne zarówno do chwytu siłowego, jak i precyzyjnego[7].

Proces filogenetyczny prowadzący do powstania człowieka dokonywał się przez miliony lat od rozdzielenia linii ewolucyjnych Homo od pozostałych hominidów. Świadczy o tym szczególnie linia rozwoju australopiteków, które już 4,2 mln lat temu były od bardzo dawna gałęzią odrębną w stosunku do pozostałych Simiiformes.

 Osobny artykuł: Antropogeneza.

Wśród pozostałych cech anatomicznych ludzi, oprócz wyprostowanej postawy ciała, wymienia się ograniczone owłosienie ciała, czerwień wargową, stałocieplność. Te ostatnie występują także u niektórych innych zwierząt.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Systematyka rodzaju Homo jest dotąd nieustalona, wiadomo jedynie, że w przeszłości występowało kilka gatunków, jednak co do ich liczby i stopnia ich pokrewieństwa nadal trwają spory.


Przedstawiciele:

Nazwa Szacowany okres występowania Obszar występowania Uwagi
Homo habilis 2,5–1,5 (lub do 1) mln lat temu jez. Turkana, Kenia, Etiopia uznano go za twórcę narzędzi kamiennych
Homo rudolfensis 2,4-1,8 mln lat temu jez. Turkana, Kenia klasyfikowany pierwotnie jako Homo habilis lub Australopithecus sp.
Homo gautengensis ponad 2-0,6 mln lat temu Afryka Południowa opisany w maju 2010
Homo erectus 2 (lub 1,25)–0,05 mln lat temu Afryka, Azja, Europa potrafił niecić ogień; żył w społecznościach
Homo ergaster 1,9–1,7 (lub do 1,25) mln lat temu Afryka wschodnia i południowa klasyfikowany niekiedy jako Homo erectus (populacja afrykańska)
Homo georgicus 1,8–1,6 mln lat temu Gruzja możliwa klasyfikacja jako Homo ergaster
Człowiek z jaskini Denisowa 1 mln (szacunkowo) – 38 tys. lat temu Syberia wyodrębniony na podstawie analizy DNA szczątków sprzed 41 tys. lat w marcu 2010
Homo cepranensis 900-800 tys. lat temu Włochy znany z jednego znaleziska datowanego na 900-800 tys. lat
Homo antecessor 800–350 tys. lat temu Hiszpania klasyfikowany niekiedy jako Homo heidelbergensis lub Homo erectus
Homo heidelbergensis 600–250 tys. lat temu Europa, Afryka, Chiny klasyfikowany niekiedy jako Homo erectus (populacja europejska) lub archaiczny Homo sapiens
Homo rhodesiensis 300–120 tys. lat temu Zambia
Homo sapiens od 250 tys. – nadal cały świat
Homo neanderthalensis
(przez niektórych uznawany za podgatunek Homo sapiens)
[przez kogo?]
230–30 tys. lat temu Europa, zachodnia Azja
Homo floresiensis 100 tys. (lub do 1 mln) – 10 tys. lat temu Indonezja[8]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Homo w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Wiedza i Życie, listopad 2011, str. 15
  3. 10 Animals That Use Tools | LiveScience
  4. Animal Tool Use
  5. C. Linnaeus. Tomus I. Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Editio decima, reformata. Holmiae. (Laurentii Salvii). . 1-4, s. 1-824, 1758. 
  6. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1971.
  7. Wojciech Bresiński: Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 1. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2006. ISBN 83-6056-305-5.
  8. Anthropologist Confirms 'Hobbit' Indeed A Separate Species (ang.). 29 stycznia 2007. [dostęp 8 grudnia 2009].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Civilizations of the Ancient Near East. J. M. Sasson (red.), J. Baines, G. Beckman, K. S. Rubinson (z-a. red.). T. 1. Nowy Jork: Simon & Schuster Macmillan, 1995. ISBN 0-684-19720-0.
  • African systems of kinship and marriage. A.R. Radcliffe-Brown, Daryll Forde (red.). Londyn-Nowy Jork: KPI – International African Institute, 1987. ISBN 0-7103-0234-7.
  • Man, evolution of. W: Encyclopaedia Britannica. T. 14. W. Benton, 1964, s. 758-769.
  • Human Nature. W: Encyclopaedia Britannica. T. 11. W. Benton, 1964, s. 827-828.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]