Pruchna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pruchna
Herb
Herb Pruchnej
Strażnica OSP i pomnik w centrum
Strażnica OSP i pomnik w centrum
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat POL powiat cieszyński flag.svg cieszyński
Gmina Strumień
Liczba ludności (2010) 2438
Strefa numeracyjna (+48) 33
Kod pocztowy 43-523
Tablice rejestracyjne SCI
SIMC 0068179
Położenie wsi
Położenie wsi
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Pruchna
Pruchna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pruchna
Pruchna
Ziemia 49°51′54″N 18°40′53″E/49,865000 18,681389Na mapach: 49°51′54″N 18°40′53″E/49,865000 18,681389
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Pruchna (cz. Pruchná, niem. Pruchnau) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Strumień. Wieś leży w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego, geograficznie zaś leży w regionie Dolina Górnej Wisły, będącej częścią Kotliny Oświęcimskiej.[1] Powierzchnia sołectwa wynosi 1903 ha (19,03 km²) [2], a liczba ludności 2438, co daje gęstość zaludnienia równą 128,1 os./km².

Części miejscowości[edytuj | edytuj kod]

  • Babusiów (identyfikator SIMC: 0068185)
  • Gawliniec (0068191)
  • Kilisztwo (0068200)
  • Kopanina (0068216)
  • Nowe Chałupy (0068222)
  • Nowy Świat (0068239)
  • Podlesie (0068245)

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Wg ks. Józefa Londzina nazwa Pruchna pochodzi od spróchniałych drzew[3]. Zgodnie z źródłosłowem powinno się pisać "Próchno" lub "Próchna". Tą formą posługiwano się do wygaśnięcia dynastii cieszyńskich Piastów w 1653 r.[4] Spotykano się także z pisownią "Prochno", "Prochna" lub z czeskiego "Prachna" i wreszcie ze zniemczoną nazwą "Pruchna", gdyż język niemiecki nie zna spółgłosek miękkich i pochyleń[4]. Obecnie obowiązuje nazwa "Pruchna".

Herb[edytuj | edytuj kod]

Wieś posiada herb, którego tarczę umieszczono na ścianie przedsionka kościoła rzymskokatolickiego w Pruchnej. Przedstawia on pług koleśny, czyli pług z dwukołowym wózkiem. Zwrócony jest w lewą stronę, z białym żelaziwem, ze złotymi drzewcami na niebieskim tle. Odcisk pieczęci z takim herbem oraz czesko-niemieckim napisem w otoku "Obec-Pruchnau" znajduje się na dokumencie z 1835 r.[5]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w łacińskim dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna ok. 1305 w szeregu wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu (wśród 76 wsi księstwa cieszyńskiego), w postaci ithem in Prochna[6][7][8]. Zapis ten (brak określenia liczby łanów, z których będzie płacony podatek) wskazuje, że wieś była w początkowej fazie powstawania (na tzw. surowym korzeniu), co wiąże się z przeprowadzaną pod koniec XIII wieku na terytorium późniejszego Górnego Śląska wielką akcją osadniczą (tzw. łanowo-czynszową, badacze przyjmują, że Pruchna powstała w latach 90. XIII wieku[9]). Wieś politycznie znajdowała się wówczas w granicach utworzonego w 1290 piastowskiego (polskiego) księstwa cieszyńskiego, będącego od 1327 lennem Królestwa Czech, a od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów wraz z regionem aż do 1918 roku w monarchii Habsburgów (potocznie Austrii).

W połowie XIV wieku książę cieszyński, prawdopodobnie Przemysław I Noszak, zezwolił na założenie na terenie Pruchnej nowej osady położonej koło Górnego Rychułdu, przezwanej Małą Pruchną, której nazwa została po raz pierwszy wzmiankowana w 1416[10]. Wielka Pruchna pozostała w rękach książęcych, z kolei Mała – w rycerskich.

Używany obecnie podział na Pruchnę Dolną i Górną odpowiada dawnej nazwie – Pruchna Wielka i Pruchna Mała. Na początku XVII wieku wieś była w posiadaniu rodziny Czelów z Czechowic a od 1619 roku do rodu Bludowskich poprzez małżeństwo Fryderyka Bludowskiego z Katarzyny Czelo. Dobra te w 1737 Gottlieba Agnet, ich prawnuczka, sprzedała Christianowi Kalischowi[11]. W 1798 została objęta przez Komorę Cieszyńską[12]. W połowie XIX wieku w trakcie budowy linii Kolei Północnej (obecnie linia kolejowa nr 93) Austriacy wybudowali w Pruchnej dworzec kolejowy, w którym obok poczekalni i kas biletowych znajdowały się biura i restauracja. W 1870 w celu zarządzamia folwarkami Komory Cieszyńskiej wybudowano zameczek, a przy nim uruchomiono gorzelnię a w 1890 roku Stadninę Koni, która zarządzana była z Drogomyśla[13].

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 167 budynkach w Pruchnej na obszarze 1914 hektarów mieszkało 1519 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 79,4 os./km². z tego 961 (63,3%) mieszkańców było katolikami, 534 (35,2%) ewangelikami a 24 (1,6%) wyznawcami judaizmu, 1416 (93,2%) było polsko-, 33 (2,2%) niemiecko- a 20 (1,3%) czeskojęzycznymi[14]. Do 1910 roku liczba mieszkańców spadła do 1467, z czego 941 (64,1%) było katolikami, 513 (35%) ewangelikami, 13 (0,9%) żydami, 1370 (96,1%) polsko-,, 43 (3%) niemiecko- a 12 (0,8%) czeskojęzycznymi[15].

W czasie I wojny światowej zginęło 42 obywateli Pruchnej. Dla uczczenia pamięci poległych mieszkańcy wsi postawili w 1927 roku pomnik, znajdujący się obok szkoły. Podczas II wojny światowej Pruchnej również nie ominęła germanizacja, aresztowania i łapanki. Wojna przyniosła wiele zniszczeń i ofiar. 1 maja nastąpiło wyzwolenie Pruchnej.

Po zakończeniu działań wojennych mieszkańcy wsi energicznie przystąpili do odbudowy zniszczonych obiektów i organizacji społeczno-gospodarczych. Instytucje i jednostki gospodarcze czynne przed II wojną światową zostały odremontowane i uruchomione jeszcze w 1945 lub w roku następnym. Należały do nich: kościół ewangelicki, kościół i parafia rzymskokatolicka, urząd pocztowy, kolej z prowizorycznym dworcem, Spółdzielnia Mleczarska, Państwowe Gospodarstwo Rolne oraz szkoła podstawowa.

W latach 1945 -1954 miejscowość była siedzibą gminy Pruchna. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie bielskim.

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo RolneStadnina Koni Pruchna[16]. W 1994 jako Stadnina Koni Skarbu Państwa Pruchna[17]. Następcą prawnym jest Stadnina Koni "Ochaby" Sp. z o.o.

Urodzeni w Pruchnej[edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Szkolnictwo, sport, turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Pruchnej znajduje się Szkoła Podstawowa im. Emilii Michalskiej oraz gimnazjum. W miejscowości ma również swoją siedzibę klub piłkarski pod nazwą LKS "99" Pruchna oraz duże gospodarstwo agroturystyczne wraz z łowiskiem.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w miejscowości znajdują się następujące obiekty zabytkowe[18]:

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Marcin Żerański: Śląsk Cieszyński. Od Bielska-Białej do Ostrawy. Cieszyn: Pracownia na pastwiskach, 2012, s. 85. ISBN 9788393310937.
  2. Gmina Strumień: STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY STRUMIEŃ. W: www.strumien.bip.net.pl [on-line]. 2007. [dostęp 2010-12-07].
  3. Londzin 1932, s. 253.
  4. 4,0 4,1 Raszka 2010, s. 8.
  5. Raszka 2010, s. 9.
  6. Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2010, s. 296. ISBN 978-83-926929-3-5.
  7. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  8. H. Markgraf, J. W. Schulte, "Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis", Breslau 1889
  9. I. Panic, Z dziejów Pruchnej, "Kalendarz Cieszyński 1989", Cieszyn 1988, s. 28.
  10. I. Panic, 2010, s. 306
  11. Janusz Spyra. Szlachecka rodzina Bludowskich z Dolnych Bludowic herbu Kozioł i zabytki sztuki z nią związane. „Familia Silesiae”. 1, s. 14-26, 1997. Cieszyn (pol.). 
  12. Raszka 2010, s. 14.
  13. Raszka 2010, s. 33.
  14. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XI. Schlesien. Wien: 1906. (niem.)
  15. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien. Troppau: 1912. (niem.)
  16. Internetowy System Aktów Prawnych
  17. Internetowy System Aktów Prawnych
  18. http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/SLS-rej.pdf

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]