Przemysław Bystrzycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przemysław Bystrzycki
Grzbiet, Kreda
podporucznik podporucznik
Data i miejsce urodzenia 23 maja 1923
Przemyśl
Data i miejsce śmierci 7 października 2004
Poznań
Przebieg służby
Siły zbrojne Wojsko Polskie
Armia Krajowa
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie
Wikicytaty Przemysław Bystrzycki w Wikicytatach

Przemysław Michał Bystrzycki, ps. „Grzbiet”, „Kreda”, także jako Michał Żaczek (ur. 23 maja 1923 w Przemyślu, zm. 7 października 2004[a] w Poznaniu) – polski pisarz, dziennikarz, podporucznik Wojska Polskiego, cichociemny.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Kamienica przy ulicy Rynek 9 w Przemyślu

Urodził się w cenionej rodzinie przemyskiej[1]. Dziadek Przemysława Bystrzyckiego, Michał (1864-1957) był przemysłowcem, właścicielem tartaku. Jego rodzicami byli Tadeusz (1899-1940, inżynier architekt) i Helena, z domu Stankiewicz (członkini POW). Zarówno ojciec, jak i dziadek pełnili funkcję burmistrza Przemyśla. Przemysław Bystrzycki miał trzy siostry, w tym Zofię, późniejszą powieściopisarką. Rodzina posiadała dwie kamienice w Przemyślu, pierwsza pod adresem Rynek 9 została nabyta przez Michała od Żydów i przekazana Tadeuszowi jako prezent ślubny, druga pod adresem Serbańska 7 wybudowana przez Tadeusza i przylegająca do pierwszej, mieściła Książnicę Naukową (wydawnictwo i księgarnię), których był właścicielem.

Przemysław Bystrzycki wychowywał się w Przemyślu[2]. W 1936 ukończył w rodzinnym mieście sześcioklasową szkołę podstawową, a w 1939 trzecią klasę tamtejszego Państwowego Gimnazjum im. Kazimierza Morawskiego. W trakcie II wojny światowej, podczas okupacji sowieckiej, 12 kwietnia 1940, dwa dni po aresztowaniu przez NKWD ojca, wiceprezydenta Przemyśla (późniejszej ofiary zbrodni katyńskiej, zamordowanego w Kijowie[3]), został wywieziony wraz z rodziną (matką, babką i trzema siostrami) w głąb ZSRR do Kazachstanu, gdzie pracował w kołchozie (obwód kustanajski, rejon ubogański, sielsowiet szuwałowski, posiołek Paniewka), a następnie w sowchozie (rejon karasuski, sielsowiet kuszmuruński). Z wycieńczenia zmarły tam jego babka i matka. 1 maja 1941 Przemysław Bystrzycki podjął ucieczkę wraz z Edmundem Wassermanem – przebył przez step 3 000 km. W ciągu 14 dni przeszedł przez Kustanaj, Ufę, Kujbyszew, Penzę, Woroneż i dotarł do Charkowa, gdzie został zatrzymany i aresztowany, a następnie w Karasie skazany na 10 lat łagru. 12 września 1941 na mocy układu Sikorski–Majski zwolniony z więzienia w Kustanaju.

21 listopada 1941 zgłosił się do formującej się tam Armii Polskiej na Wschodzie. 23 listopada 1941 w Tockoje został przydzielony do Samodzielnego Batalionu Dzieci Lwowskiej 6 Lwowskiej Dywizji Piechoty. 13 stycznia 1942 został ewakuowany, drogą przez Persję, a następnie przez Egipt do Palestyny, gdzie skierowano go do 2 kompanii Szkoły Podchorążych 8 DP, skąd oddelegowano go do Wielkiej Brytanii, gdzie w sierpniu 1942 trafił drogą morską przez Afrykę Południową.

W Dunalastair House w Szkocji zdał maturę. Ukończył kursy w łączności radiowej i szybkiej radiotelegrafii i pracował jako radiotelegrafista w sieci krajowej. Po specjalnym szkoleniu (formacja „cichociemnych”) został zrzucony jako skoczek spadochronowy w nocy z 22 na 23 listopada 1944 na teren okupowanej Polski, na Podhale. W tym czasie został awansowany do stopnia podporucznika ze starszeństwem z 1 grudnia 1944. Był oficerem – dowódcą tajnej radiostacji 1 Pułku Piechoty Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej, działającej do sierpnia 1945. Po wojnie pozostał w podziemiu, ale po zdradzie, wraz ze swoim dowódcą został aresztowany 23 sierpnia 1945 w Krakowie przez Urząd Bezpieczeństwa. 31 grudnia 1945 został skazany na 6 lat więzienia. Na mocy amnestii karę zmniejszono do 1 roku, zaliczono okres aresztowania, wskutek czego został zwolniony 23 sierpnia 1946[4].

Przeniósł się do Poznania. Zdał maturę w liceum dla dorosłych w lipcu 1947. Od 1947 studiował na Wydziale Socjologii i Ekonomii na Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, kończąc studia ekonomiczne w 1951 i socjologiczne w 1952. Równolegle odbył studia w zakresie języków obcych i ukończył Uniwersytet w Perugii we Włoszech.

Należał do redakcji pisma Poznań - dzieje, ludzie, kultura, a także miesięcznika Nurt. W latach 1956-1957 należał do kolegium redakcji pisma kulturalno-społecznego ukazującego się w Szczecinie "Ziemia i Morze". W latach 1959-62 współpracował z tygodnikiem londyńskim „Oblicze Tygodnia”. Należał do współzałożycieli poznańskiego miesięcznika literackiego „Nurt”, w którym w latach 1965-68 pełnił funkcję kierownika literackiego. Od 1968 r. był redaktorem naczelnym miesięcznika „Ceramika Budowlana”. Przez wiele lat pełnił funkcję wiceprezesa Poznańskiego Oddziału Związku Literatów Polskich i zastępcy członka Zarządu Głównego ZLP (członkiem ZLP był do 1983 r.). W 1967 roku został członkiem polskiego PEN Clubu oraz Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, w 1973 roku Towarzystwa Nauk w Przemyślu, w 1974 r. Towarzystwa Przyjaciół Przemyśla i Regionu, w 1986 Stowarzyszenia Wisła-Odra. Uczestniczył w działalności Komisji Historycznej do Spraw Cichociemnych, był współorganizatorem I Krajowego Zjazdu Cichociemnych w Poznaniu w 1957 r. Był także autorem wydanego w 1983 r. „Znaku cichociemnych” – pierwszej pracy poświęconej legendarnym żołnierzom AK, „cichociemnym”. Od 1989 był członkiem władz naczelnych Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

W ostatnich latach życia pełnił funkcję wiceprezesa Towarzystwa Przyjaciół Biblioteki Raczyńskich. W jej sprawie oraz śledztwa dotyczącego zbrodni katyńskiej interweniował w ostatnich latach życia. W latach powojennym nie przyjmował awansów oficerskich.

Pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan w Poznaniu.

Jego żoną była od 1950 Janina Tarłowska (ur. 1920). Mieli trzy córki. Zofię (ur. 1951), Marię (ur. 1953, po mężu Wesołowska, profesor UAM), Barbara (ur. 1955, po mężu Jęcz).

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

W 1953 Zofia, Wieńczysława, Dobromiła i Przemysław Bystrzyccy przekazali kamienice należące do rodziny na rzecz Skarbu Państwa[5]. W 1997 stały się własnością Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej, które mieści się w nich od 2005. 14 maja 2010 w jego siedzibie została odsłonięta tablica pamiątkowa poświęcona rodzinie Bystrzyckich[6][7].

Powstała książka biograficzna pt. „Taśma życia Przemysława Bystrzyckiego” autorstwa Eugenii R. Dabertowej[8].

Książki[edytuj | edytuj kod]

  • 1957 - Warkocze
  • 1960 - Śmierć nad Afgar-Wadi, Operacja Milczący Most
  • 1963 - Szkockie pożegnania
  • 1963 - Wyspa Mauritius
  • 1964 - Wronie uroczysko
  • 1966 - Strumień
  • 1974 - Wyspa wniebowstąpienia
  • 1976 - Nessie i inne opowiadania
  • 1977 - Włoskie kartki
  • 1982 - Płynie rzeka, płynie...
  • 1983 - Kamienne lwy
  • 1983 - Znak cichociemnych, Ponar i inne opowiadania
  • 1990 - Wiatr Kuszmurunu
  • 1992 - Książę
  • 1995 - Szabasy z Brandstaetterem
  • 1997 - Nad Sanem, nad zielonookim
  • 1999 - Oddanie broni
  • 2003 - Jabłko Sodomy
  • 2005 - Nocny kajak
  • 2009 - Echa Kandałakszy

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia
Honorowe obywatelstwa
Nagrody
  • Nagroda Prezydenta Miasta Przemyśla w dziedzinie kultury (1983)
  • Nagrody literackie

Uwagi

  1. Krzysztof Adam Tochman w biogramie wydanym w Małopolskim słowniku biograficznym uczestników działań niedpodległościowych 1939-1956 podał datę dzienną śmierci 6 października 2004.

Przypisy

  1. Rodzina Bystrzyckich. przemyskie.info. [dostęp 12 października 2014].
  2. Wspomnijmy Przemysława Bystrzyckiego…. przemysl.pl, 7 października 2014. [dostęp 12 października 2014].
  3. Ukraińska Lista Katyńska. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 1994. [dostęp 11 października 2014]. s. 11.
  4. Cichociemny, pisarz: Przemysław Bystrzycki (1923-2004) (pol.). [dostęp 2012-01-21].
  5. Saga Rodu Bystrzyckich. przemysl.pl, 9 kwietnia 2010. [dostęp 12 października 2014].
  6. Saga Rodu Bystrzyckich. przemysl.pl, 14 maja 2010. [dostęp 12 października 2014].
  7. Przemyśl: Saga Rodu Bystrzyckich. Odsłonili tablicę. podkarpackie.naszemiasto.pl, 14 maja 2010. [dostęp 12 października 2014].
  8. Biografia P. Bystrzyckiego dla przemyskiej młodzieży. przemysl.pl, 10 marca 2006. [dostęp 12 października 2014].
  9. Lista nazwisk osób odznaczonych Orderem VIRTUTI MILITARI (pol.). stankiewicze.com. [dostęp 2013-08-02].
  10. 2003. Przemysław Bystrzycki. poznan.pl. [dostęp 12 października 2014].
  11. Przemysław Bystrzycki. przemysl.pl. [dostęp 12 października 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Szatsznajder, Cichociemni. Z Polski do Polski, Wrocław: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW, 1985, ISBN 83-03-01001-8 , str. 237-244.
  • Krzysztof Adam Tochman: Małopolski słownik biograficzny uczestników działań niedpodległościowych 1939-1956. T. 11. Kraków: Barbara, 2005, s. 17-20. ISBN 83-921802-1-6.
  • Przemysław Bystrzycki. przemysl24.pl, 17 września 2005. [dostęp 12 października 2014].