Standardowa próba etnograficzna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Standardowa próba etnograficzna (ang. standard cross-cultural sample) – zestawienie 186 kultur z całego świata, wyselekcjonowanych w 1969 roku przez antropologów George'a P. Murdocka i Douglasa White'a, szeroko stosowane w antropologii do badań statystycznych i poszukiwań uniwersaliów kulturowych.

Wybór kultur[edytuj | edytuj kod]

Założeniem twórców próby było wybranie spośród tysięcy znanych kultur świata możliwie niewielkiego liczebnie reprezentatywnego zbioru, na podstawie którego można by wyciągać wnioski o prawidłowościach występujących we wszystkich kulturach ludzkości. Dla wykluczenia podobieństw między kulturami, wynikających z ich wzajemnych interakcji lub wspólnej genezy, do standardowej próby etnograficznej wybrano kultury jak najbardziej od siebie niezależne, tj. jak najmniej sobie pokrewne i pozostające na przestrzeni dziejów w jak najmniejszym kontakcie ze sobą. Dodatkowo dla zachowania reprezentatywności zestawienia twórcy starali się uwzględnić jak największą różnorodność kulturową – w wyselekcjonowanym przez nich zbiorze znalazły się więc zarówno kultury nomadyczne (np. Mbuti), jak i kultury tworzące rozwinięte społeczeństwa w czasach historycznych (np. Rzymianie) oraz współczesne kultury krajów uprzemysłowionych (Rosjanie)[1]. Twórcy próby zrezygnowali natomiast z uwzględniania kultur europejskich mocarstw kolonialnych, uznając, że cechy tych kultur dadzą się odnaleźć w obecnych w zestawieniu kulturach ludów ich kolonii.

Określenie czasu i miejsca[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ cechy kulturowe, stwierdzone w danym społeczeństwie w różnych okresach historycznych jego istnienia (a czasem także na różnych obszarach jego występowania), nie mogą być uznane za należące do tego samego systemu kulturowego (np. sarmatyzm charakteryzujący kulturę polską w czasach I Rzeczypospolitej nie był cechą kultury polskiej w czasach dynastii Piastów), w standardowej próbie etnograficznej oprócz wyliczenia kultur określono także czas i miejsce, dla których należy prowadzić badania. Przykładowo, standardowa próba etnograficzna uwzględnia kulturę Rzymian z terenów Italii z II wieku. Oznacza to, że dla badań statystycznych nad uniwersaliami kulturowymi należy brać pod uwagę cechy kultury Rzymian właśnie z tego okresu i terenu.

Założenia teoretyczne[edytuj | edytuj kod]

Ponieważ zestawione w standardowej próbie etnograficznej kultury miały ze sobą znikomy lub zerowy kontakt na przestrzeni dziejów, wszelkie powszechne zbieżności między nimi uważane są za wynikające z natury człowieka. Dodatkowo, ponieważ zbiór kultur z próby etnograficznej Murdocka i White'a uważany jest za grupę reprezentatywną dla populacji świata, stwierdzone na jej podstawie zbieżności i prawidła (powszechne korelacje między cechami kulturowymi) uznawane są za uniwersalia kulturowe.

Kultury ze standardowej próby etnograficznej[edytuj | edytuj kod]

Poniżej przedstawiono pełną listę kultur ze standardowej próby etnograficznej Murdocka i White'a. Liczby na mapkach ukazują miejsce, a lata w tabelce moment w historii danej kultury, dla których założono zebranie danych i wykorzystanie ich do badań statystycznych.

Rozmieszczenie kultur próby w Afryce
Rozmieszczenie kultur próby w Europie i na Bliskim Wschodzie
Rozmieszczenie kultur próby w Azji
Rozmieszczenie kultur próby w Australii i Oceanii
Rozmieszczenie kultur próby w Ameryce Północnej
Rozmieszczenie kultur próby w Ameryce Południowej
Numer Nazwa ludu Rok
1 Nama 1860
2 Kung 1950
3 Tsonga 1865
4 Lozi 1900
5 Mbundu 1890
6 Suku 1920
7 Bemba 1897
8 Ngonde 1934
9 Hadza 1930
10 Luguru 1925
11 Kikuju 1920
12 Gandowie 1897
13 Mbuti 1950
14 Nkundo 1930
15 Banen 1935
16 Tiw 1920
17 Ibo 1935
18 Fonowie 1890
19 Aszantowie 1895
20 Mende 1945
21 Wolofowie 1950
22 Bambara 1902
23 Tallensi 1934
24 Songhajowie 1940
25 Fulanie 1951
26 Hausa 1900
27 Massa 1910
28 Azande 1905
29 Fur 1880
30 Otoro 1830
31 Szyllukowie 1910
32 Mao 1939
33 Kaffa 1905
34 Masajowie 1900
35 Konso 1935
36 Somalijczycy 1900
37 Amharowie 1953
38 Bogo 1855
39 Nubijczycy 1900
40 Teda 1950
41 Tuaregowie 1900
42 Rifenowie 1926
43 Fellahowie 1950
44 Hebrajczycy (Izraelici) 621 p.n.e.
45 Babilończycy 1750 p.n.e.
46 Beduini 1913
47 Turcy 1950
48 Albańczycy 1910
49 Rzymianie 110
50 Baskowie 1934
51 Irlandczycy 1932
52 Lapończycy 1950
53 Nieńcy 1894
54 Rosjanie 1955
55 Abchazowie 1880
56 Ormianie 1843
57 Kurdowie 1951
58 Basseri 1958
59 Pendżabczycy 1950
60 Gondowie 1938
61 Todowie 1900
62 Santalowie 1940
63 Uttar Pradesh 1945
64 Buruszowie 1934
65 Kazachowie 1885
66 Mongołowie-Chałchasi 1920
67 Yi 1910
68 Lepczowie 1937
69 Garo 1955
70 Lakher 1930
71 Birmańczycy 1965
72 Lamet 1940
73 Wietnamczycy 1930
74 Rade 1962
75 Khmerowie 1292
76 Syjamczycy 1955
77 Semangowie 1925
78 Nikobarczycy 1870
79 Andamanie 1860
80 Weddowie 1860
81 Malgasze 1925
82 Negri Sembilan 1958
83 Jawajczycy 1954
84 Balijczycy 1958
85 Ibanowie 1950
86 Badjau 1963
87 Toradżowie 1910
88 Tobelo 1900
89 Alo 1938
90 Tiwi 1929
91 Arandowie 1896
92 Orokaiva 1925
93 Kimam 1960
94 Kapauku 1955
95 Kwoma 1960
96 Manusowie 1934
97 rdzenna ludność Nowej Irlandii 1930
98 Trobriandczycy 1914
99 Siuai 1939
100 Tikopianie 1930
101 Pentecost 1953
102 Fidżyjczycy 1840
103 Ajie 1845
104 Maorysi 1820
105 rdzenna ludność Markizów 1800
106 Samoańczycy 1829
107 Kiribatyjczycy 1890
108 Marszalczycy 1900
109 Chuukańczycy 1947
110 Yap 1910
111 Palauanie 1947
112 Ifugao 1910
113 Atayal 1930
114 Chińczycy 1936
115 Mandżurowie 1915
116 Koreańczycy 1947
117 Japończycy 1950
118 Ajnowie 1880
119 Niwchowie 1890
120 Jukagirzy 1850
121 Czukcze 1900
122 Ingalik 1885
123 Aleuci 1800
124 Inuici 1915
125 Montagnais 1925
126 Mikmakowie 1620
127 Saulteaux 1930
128 Slavey 1940
129 Kaska 1900
130 Eyak 1890
131 Haidowie 1875
132 Bellacoola 1880
133 Twana 1860
134 Jurokowie 1850
135 Pomo Wschodni 1850
136 Jokutowie 1850
137 Pajuci Północni 1870
138 Klamatowie 1860
139 Kutenajowie 1890
140 Gros Ventre 1880
141 Hidatsowie 1836
142 Paunisi 1867
143 Omahowie 1860
144 Huroni 1634
145 Krikowie 1800
146 Naczezi 1718
147 Komancze 1870
148 Chiricahua 1870
149 Zuni 1880
150 Hawasupajowie 1918
151 Tohono O'odham 1910
152 Huiczole 1890
153 Aztekowie 1520
154 Popoluca 1940
155 Kicze 1930
156 Miskito 1921
157 Bribri 1917
158 Kuna 1927
159 Goahirowie 1947
160 Haitańczycy 1935
161 Callinago 1650
162 Warao 1935
163 Janomamowie 1965
164 Karibowie 1932
165 Saramaka 1928
166 Mundurucu 1850
167 Cubeo 1939
168 Cayapa 1908
169 Hiwarowie 1920
170 Amahuaca 1960
171 Inkowie 1530
172 Ajmara 1940
173 Siriono 1942
174 Nambicuara 1940
175 Trumai 1938
176 Timbira 1915
177 Tupinambowie 1550
178 Botokudzi 1884
179 Szawantowie 1958
180 Aweikoma 1932
181 Guarani 1890
182 Lengua 1889
183 Abiponowie 1750
184 Mapucze 1950
185 Tehuelcze 1870
186 Jaganie 1865

Przypisy

  1. Przewagę kultur z czasów nowożytnych należy tłumaczyć kompromisem pomiędzy wymogiem różnorodności kultur i dostępności danych.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Murdock George P., White Douglas R. (1969), Standard Cross-Cultural Sample, [w:] Ethnology. An international journal of cultural and social anthropology, nr 8, Pittsburgh : University of Pittsburgh
  • Jankowiak W., Fischer E. (1992), A cross-cultural perspective on romantic love, [w:] Ethnology. An international journal of cultural and social anthropology, nr 31, Pittsburgh : University of Pittsburgh

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]