Stara Zagość

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stara Zagość
Kościół św. Jana Chrzciciela
Kościół św. Jana Chrzciciela
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat pińczowski
Gmina Pińczów
Strefa numeracyjna (+48) 41
Tablice rejestracyjne TPI
SIMC 0263461
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Stara Zagość
Stara Zagość
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stara Zagość
Stara Zagość
Ziemia 50°25′N 20°36′E/50,416667 20,600000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Stara Zagośćwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie pińczowskim, w gminie Pińczów[1]. Leży nad rzeką Nidą, ok. 9 km od Pińczowa.

Historia Zagości[edytuj | edytuj kod]

Zagość jako osada otwarta powstała pomiędzy przełomem VIII i IX w. a X w. W 1784 r. wieś administracyjnie należała do powiatu wiślickiego w województwie krakowskim i była własnością starosty zagojskiego Łubińskiego. W 1827 r. nadal należała do powiatu stopnickiego w województwie krakowskim, ale wchodziła już w skład własności „rządowej”, czyli należała do skarbu państwa i liczyła 64 domy i 369 mieszkańców[2].

Do 1954 roku siedziba gminy Zagość. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Kościół św. Jana Chrzciciela[edytuj | edytuj kod]

Zagość stanowiła pierwszą siedzibę joannitów w Polsce[3]. Sprowadził ich tutaj Henryk Sandomierski, najprawdopodobniej pomiędzy swą wyprawą do Ziemi świętej, która miała miejsce w latach 1154-1155, a tragiczną w skutkach krucjatą przeciwko Prusom w 1166 r. Wówczas też z pewnością powstał kościół romański, którego pozostałości murów odkryto w bryle obecnego kościoła w latach 60. XX w., oraz szpital (którego pozostałości nie odnaleziono, choć być może jeszcze w XIX w. istniały resztki tej budowli). Joannici nie przetrwali tu jednak długo – ok. roku 1317 dobra biskupa kujawskiego Gerwarda zostały najechane przez joannitów z komandorii w Lubieszewie. W procesie o ten czyn w roku 1321 nakazano oddanie biskupowi przez joannitów jako odszkodowanie kilku ich majątków, w tym Zagości.

Kościół św. Jana Chrzciciela

Obecny wygląd kościół otrzymał w czasach Kazimierza Wielkiego, ok. 1353 r. – nadano mu wówczas formę gotycką, przedłużono zarówno nawę, jak i prezbiterium, postawiono zakrystię, podniesiono strop w nawie, podwyższono okna. Jan Długosz zalicza go do grupy kościołów ekspiacyjnych wielkiego króla, tj. postawionych w ramach pokuty za uśmiercenie kanonika Marcina Baryczki. Kościół został zniszczony podczas potopu przez wojska Rakoczego, odnowiony i rekonsekrowany w 1667 r. W latach 1900-1901 został powiększony.

Kościół nosi wezwanie św. Jana Chrzciciela, jest orientowany i murowany z ciosu. Jest jednonawowy, z dwuprzęsłowym prezbiterium, zamkniętym wielobocznie. Nawa jest szersza od prezbiterium, pokryta drewnianym stropem, na początku XX w. została przedłużona w kierunku zachodnim. Prezbiterium posiada sklepienie krzyżowo-żebrowe, w którego zworniku znajduje się piastowski orzeł. Do nawy przylegają od północy kaplica, a od południa kruchta, obie pochodzą z czasów przebudowy na przełomie XIX i XX w.

Wiele elementów dekoracji nosi znamiona stylu romańskiego i pochodzi z pierwotnego kościoła joannickiego. Najciekawsza zaś jest dekoracja rzeźbiarska zachowana w części północno-wschodniej zewnętrznej ściany nawy – wnęki arkad fryzu wypełniają płaskorzeźby zoomorficzne, które przedstawiają dwa rodzaje syren lub syrenę oraz trytona. Także sposób podziału ścian – poziomego gzymsami i pionowego półkolumienkami lub arkadami z fryzem nie ma analogii w tym okresie w Polsce.

W przyziemiu północnej ściany nawy znajduje się cios z rytym przedstawieniem kościoła – można przypuszczać, że przedstawia ono kościół joannicki – co oznaczałoby, że posiadał on wówczas wieżę od zachodu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-10].
  2. Tabella Miast, Wsi, Osad, Królestwa Polskiego z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona w Biórze Kommissyi Rządowey Spraw Wewnętrznych i Policyi. Tom II. Warszawa 1827.
  3. Kazimierz Tymieniecki Majętność książęca w Zagościu i pierwotne uposażenie klasztoru Joannitów, na tle osadnictwa dorzecza dolnej Nidy. Studyum z dziejów gospodarczych XII wieku, 1912

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Elżbieta Dąbrowska – Studia nad osadnictwem wczesnośredniowiecznym Ziemi Wiślickiej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1965.
  • Regestr Diecezjów Franciszka Czaykowskiego, czyli właściciele ziemscy w Koronie w 1783-1784, Warszawa 2006

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]