Syrena (mitologia)
.jpg&filetimestamp=20061029180132)
_01.jpg&filetimestamp=20080318001023)
Syrena (gr. Σειρήν Seirēn) – w mitologii greckiej pół kobieta – pół ptak. Później, podobnie jak w mitologii rzymskiej, nimfa morska wyobrażana jako ryba z głową kobiety lub pod postacią pół kobiety – pół ryby.
Te dwa różne wyobrażenia syren wywołują nieporozumienia w niektórych językach i tłumaczeniach. W języku polskim (podobnie jak we francuskim, hiszpańskim, portugalskim lub rumuńskim) "syrena" oznacza istotę związaną z wodą. W innych językach z reguły oznacza pół kobietę – pół ptaka, np. ros. сирена (zob. także syrin), ang. siren, szw. sirene – w odróżnieniu od istot związanych z wodą: ros. rusałka, ang. mermaid lub szw. sjöjungfru.
Spis treści |
[edytuj] Syreny w literaturze
[edytuj] Odyseja
Syreny mieszkały na wyspie znajdującej się między wyspą Kirke a Scyllą i Charybdą. Siedziały na łące i śpiewały. Na wybrzeżu znajdowało się mnóstwo kości tych, którzy usłyszeli ich śpiew i wyszli na ląd. Odyseusz przepływając statkiem w ich pobliżu za radą Kirke kazał przywiązać się do masztu po wcześniejszym zalepieniu uszu woskiem swoim towarzyszom. Chciał usłyszeć ich śpiew i przeżyć. Wydał bezwzględny rozkaz, aby go nie rozwiązano, mimo błagań. Gdy jego statek szczęśliwie minął wyspę, zrozpaczone syreny rzuciły się w morskie odmęty.
[edytuj] Inne podania
Syreny zamieszkiwały małe wyspy na Morzu Śródziemnym (w pobliżu jońskiego miasta Fokaja), skąd wabiły urzekającym śpiewem żeglarzy i zabijały ich. Wedle Pauzaniasza straciły swe pióra w konkursie śpiewaczym z muzami, który przegrały. Muzy zaś uczyniły sobie z nich korony. Apollodorus podaje, iż były dziećmi Syreny, córki Melpomeny i boga rzeki Achelousa. Nosić miały imiona Pisinoe, Agalope i Thelxiepia. Pierwsza z nich grała na lirze druga śpiewała, trzecia zaś przygrywała na flecie. Wedle greckiego Fizjologa, autorstwo którego pozostaje nieznane, były to bestie wodne, pół ryby – pół kobiety, wesołe w burze i sztormy, smutne zaś w czas ładnej pogody. Pięknymi pieśniami wabiły marynarzy i sprowadzały ich statki na mieliznę, następnie zaś je okradały, a ludzi pożerały. Pliniusz Starszy opisuje syreny również jako pół ryby – pół ludzi, których ciało jest jednak całe pokryte włosami. Męskie istoty, większe niż żeńskie, zwane były trytonami i często ponoć zatapiały statki siadając w dużej ilości na jeden z burt, aż statek się przechylił.
Inne wersje mówią, że były to córki Zeusa, które towarzyszyły zmarłym w drodze do Hadesu. Troszczyły się o ich dusze i opłakiwały je, dlatego ich wizerunki umieszczano na nagrobkach.
Według innych podań mieszkały w niebie. Niebańskie syreny były spokrewnione z muzami. Śpiewały i grały na instrumentach.
Jeszcze inne mity podają, że były córkami Forkosa i Keto albo Acheloosa. Homer wymienił dwie syreny, później pisano, że były trzy:
Inne wersje wymieniają ich jeszcze więcej.
Orfeusz uratował Argonautów zagłuszając śpiew nimf własną pieśnią i grą na lirze. Syreny rzuciły się do morza i zamieniły w rafy.
[edytuj] Syreny w kulturze
[edytuj] Heraldyka
Syrena z rybim ogonem występuje także w herbach miast i regionów, m.in. miasta Warszawy, holenderskiej gminy Eemsmond i fińskiego regionu Päijänne Tavastia.
Syrena w herbie Warszawy była przedstawiana jako skrzydlaty potwór w ciele mężczyzny o nogach byka i lwim ogonie, uzbrojonego w tarczę i miecz. W połowie XVI w. syrence nadano kobiece cechy, ale nadal była potworem ze skrzydłami smoka, szponami, ogonem i udami pokrytymi łuskami. W połowie XVIII w. wpływy klasycystyczne spowodowały zastąpienie potwora postacią półnagiej kobiety z bułatem i tarczą w rękach oraz zwiniętym rybim ogonem zamiast nóg. W obecnej formie godło stolicy zostało zatwierdzone w 1938 r.
[edytuj] Literatura
Horacy wspomina o syrenach w dziele Sztuka poetycka:
 |
Syreną jest też tytułowa bohaterka bajki Mała syrenka napisanej w 1836 r. przez Hansa Christiana Andersena. Po osiągnięciu wieku 15 lat pozwolono jej wypłynąć na powierzchnię. Wówczas zakochała się w księciu, którego zobaczyła w jego kajucie. Uratowała jego życie w czasie sztormu, który zatopił statek. Na jej prośbę czarownica zamieniła jej ogon w ludzkie nogi, ale odebrała jej zdolność mowy. Książę zaprzyjaźnił się z syreną, ale zakochał w księżniczce (przekonany, że właśnie ona uratowała mu życie). Syrenka mogłaby wrócić do poprzedniej postaci, jeśli zabiłaby księcia na łożu małżeńskim, ale ona wolała sama umrzeć.
[edytuj] Malarstwo
- Arnold Böcklin – "Syreny" (1875).
- Arnold Böcklin – "Zabawa syren" (1886).
- Wiktor Wasniecow – "Syrena i Alkonost. Ptaki radości i smutku" (1896).
- Rene Magritte – "Kolektywny wynalazek" (1934), "Cuda natury" (1953) i in.
[edytuj] Rzeźba
- Syreny – rzeźba z brązu autorstwa Auguste Rodina powstała z 1884.
- Roy Lichtenstein – "Syrena" (1979)
- Niki de Saint Phalle – syrena z "Fontanny Strawińskiego" w Paryżu (1982 – 1983)
[edytuj] Muzyka
- Syreny – nokturn na orkiestrę Ca autorstwa Claude'a Debussy'ego
- Syreny – poemat symfoniczny autorstwa Reinholda Gliera skomponowany w 1908 r.
[edytuj] Filmy
- Warszawska syrena – film z 1956 roku
- Plusk! – film z 1984 roku
- I znowu plusk – film z 1988 roku
- Mała Syrenka – film animowany z 1989 roku
- Syreny – film z 1990 roku
- Akwamaryna – film z 2006 roku
- H2O – wystarczy kropla – serial TV (2006-2009)
- Barbie i podwodna tajemnica- Film (2010)
[edytuj] Bibliografia
- Kopaliński Władysław, Słownik mitów i tradycji kultury, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1987, ISBN 83-06-00861-8
- Apollodorus, Library and Epitome, Ed. Sir James J. Frazer, London, 1921
- Pauzaniasz, Wędrówka po Helladzie u stóp boga Apollona, przeł. H. Podbielski, Wrocław, 2005
- Pliniusz Starszy, Historyi naturalnej ksiąg XXXVII, przeł. J. Łukaszewicz, Poznań, 1845
- Fizjolog, przeł. Jażdżewska K., Warszawa, 2003
- Fizjologi i aviarium średniowieczne traktaty o symbolice zwierząt, przeł. S. Kobielus, Kraków, 2005
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Kopaliński W., Syreny w: Słownik mitów i tradycji kultury, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1987, s. 1128, ISBN 83-06-00861-8
|
|||||||
_-_The_Nymphaeum_(1878).jpg&filetimestamp=20050227152209)
