Waldensi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Waldensi
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Kościół katolicki
Centrum kultury waldensów w Torre Pellice
Kościół Waldensów w Mediolanie

Waldensi – ugrupowanie chrześcijańskie, zainicjowane przez Piotra Waldo, zawiązane w południowej Francji ok. 1170 r. jako tzw. „ubodzy z Lyonu”, działające we Francji, Włoszech, Niemczech, Czechach i Polsce (Śląsk), występujące przeciw władzy i bogactwu kościoła. Potępieni przez papiestwo, ekskomunikowani i prześladowani przez inkwizycję[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ich ojcem duchowym był Valdès (stąd nazwa: waldensi), bogaty kupiec z Lyonu, który rozdał swój majątek ubogim, głosząc hasła wyrzeczenia się własności i życia w ubóstwie. Za podstawę wiary przyjmowali tylko Biblię, odrzucając autorytet papieża, krytykowali zbytek wyższego duchowieństwa i żądali reform w Kościele. Ekskomunikowani w 1184 przez papieża Lucjusza III, byli prześladowani przez sądy Inkwizycji[2].

Po śmierci Piotra Waldo nieliczni waldensi żyli w ukryciu i cierpieli prześladowania. Mimo tego, ruch waldensów wciąż miał wpływ na życie religijne Europy, zwłaszcza południowej. Na początku XV wieku skontaktowali się z czeskim reformatorem religijnym, Janem Husem, od którego przejęli też dalsze postulaty. Część waldensów dołączyła nawet do ruchu taborytów (radykalnych husytów). Niedobitki waldensów schroniły się w Szwajcarii i północnych Włoszech. Dotarli także na Śląsk[1], gdzie na początku XIV wieku sądy inkwizycyjne nasiliły ściganie waldensów. W 1315 w samej tylko Świdnicy spalono przeszło 50 waldensów[3].

Waldensi szwajcarscy w 1532 roku zjednoczyli się z Kościołem ewangelicko-reformowanym (kalwińskim) (Synod w Chanforan), z którym mieli bardzo zbliżoną doktrynę, a francuscy zostali wygnani lub zmuszeni do przyjęcia katolicyzmu. Natomiast waldensi włoscy przetrwali do dziś, głównie w trudno dostępnych Alpach Piemonckich.

Obecnie waldensi skupiają się w 5 rejonach:

  1. Alpejskie doliny Piemontu, Sabaudii i Delfinatu,
  2. Lombardia i Wenecja,
  3. Liguria, Toskania i Rzym,
  4. Kalabria i Sycylia,
  5. Argentyna (prowincja Rio de la Plata).

Kościół waldensów należy do Światowego Aliansu Kościołów Reformowanych, liczy ok. 100 tysięcy wyznawców i jest drugim co do liczebności kościołem protestanckim we Włoszech.

Kalendarium historii waldensów[edytuj | edytuj kod]

Chronologia
Rok Wydarzenie[4]
ok. 1170 Piotr Waldo tworzy grupę religijną waldensów, liczniejszą w południowej Francji i w Lombardii. Grupy waldensów powstają też w południowych Włoszech (Kalabria i Sycylia).
1184 Ekskomunikowani przez papieża Lucjusza III,
1231 Ustanowienie sądów Inkwizycji, które rozpoczynają systematyczne prześladowania waldensów, którzy pod ich wpływem znikają z miast.
XIII w. Waldensi osiedlają się w trudno dostępnych dolinach zachodnich Alp , gdzie przejściowo są bezpieczni od prześladowań.
XIV-XV w. Papież Benedykt XII interweniuje u biskupa d'Embrun i księcia Humberta II, aby zniszczyli waldensów. Aż do końca XV w. (z przerwami) trwają organizowane przez inkwizycję procesy, aresztowania, konfiskaty majątku i palenie na stosach oskarżonych o herezję.
1487-89 Krucjata przeciwko waldensom w Alpach ogłoszona przez króla Francji Karola VIII i poparta przez papieża Innocentego VIII. Wojska królewskie masakrują waldensów w grocie Balme-Chapelue[5].
XVI w. Waldensi w Piemoncie zaczynają rozpowszechniać swoją doktrynę przy pomocy drukowanych publikacji (w tym Biblii).
1532 Synod w Chanforan zatwierdza doktrynalne przyłączenie waldensów do kalwinizmu.
1545 Król Francji Franciszek I zezwala na wymordowanie 3000 waldensów w regionie Luberon (Prowansja).
1555 Waldensi budują swoje pierwsze kościoły w Saint Laurent d'Angrogne, w La Tour, Rocheplate, Villesèche i Prali.
1561 W Kalabrii waldensi są zabijani lub sprzedawani Maurom jako niewolnicy.
1561 Ugoda z Cavour zawarta 5 czerwca w wyniku walk między księciem Sabaudii i waldensami (broniącymi się w alpejskich dolinach), gwarantuje im wolność wyznania.
1598 Edykt nantejski gwarantuje francuskim waldensom bezpieczeństwo.
1630 Epidemia dżumy powoduje wyludnienie osad waldensów.
1655 Wielkanoc piemoncka to masakra waldensów z Pra de la Tour- jest to kulminacyjne wydarzenie okresu krwawych represji przeciwko waldensom w księstwach włoskich.
1686 3 maja kapitulują ostatnie oddziały waldensów, broniące się w Alpach francuskich. Ocaleni są przymusowo konwertowani na katolicyzm lub wysiedlani.
1687 13 stycznia rozpoczyna się przymusowe wysiedlenie waldensów z Sabaudii do Szwajcarii. Osiedlają się głównie w kantonie Vaud.
1689 W połowie kwietnia ma miejsce tzw. Wspaniały Powrót: oddziały waldensów ze Szwajcarii zbrojnie zajmują swoje dawne siedziby w Sabaudii.
1694 W maju książę Sabaudii Wiktor Amadeusz II wydaje edykt o tolerancji, zezwalający waldensom na pozostanie i wyznawanie swojej wiary.
XVII-XVIII w. Nasilają się represje przeciwko waldensom: odkupywanie ziemi, ograniczanie możliwości zatrudniania, szykany administracyjne, przymusowa rekatolicyzacja osad. Państwa protestanckie organizują pomoc finansową dla waldensów.
1792 I Republika Francuska zajmuje Sabaudię i po raz pierwszy daje waldensom równouprawnienie z katolikami.
1848 17 lutego Patent przyznaje waldensom we Włoszech pełnię praw obywatelskich oraz wolność wyznania. Waldensi osiedlają się w większości regionów Włoch, emigrują także do Ameryki Południowej i do USA.

Podstawowe zasady wiary[edytuj | edytuj kod]

Pierwotna doktryna była skromna i była tylko wezwaniem do powrotu do "ewangelicznego ubóstwa". Stopniowo precyzowała się, stając się "proto-kalwinizmem" (zawiera ją poemat z XIV wieku : La Nobla Leyczon (Szlachetna lekcja)). Ostateczny kształt uzyskała w latach 1526-1532.

  • Biblia jest podstawą wiary.
  • Każdy mężczyzna i każda kobieta, znający Biblię, mogą być kaznodziejami.
  • Kult jest prowadzony w języku narodowym; każdy powinien czytać Biblię.
  • Wiara jest darem Boga.
  • Nieuznawanie odpustów. Nienauczanie na temat czyśćca.
  • Jezus Chrystus jest jedynym pośrednikiem między Bogiem i ludźmi. Świętych należy naśladować, ale nie wolno ich czcić. Cześć należy się jedynie Bogu; wszystko inne jest bałwochwalstwem.
  • Kościół rzymskokatolicki sprzeniewierzył się tradycji apostolskiej i nie ma władzy od Boga.
  • Jedynymi sakramentamichrzest i eucharystia.
  • Śmierć jest przejściem w stan nieświadomości, tzn. aż do wskrzeszenia przez Chrystusa.
  • Potępiają śpiew, grę na organach, modlitwy (oprócz 'Ojcze Nasz'),
  • Odrzucają papieża

Znani waldensi[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Praca zbiorowa, Encyplopedia Powszechna PWN, Warszawa 1976, t. 4 s. 572,
  2. M. Baigent, R. Leigh, Inkwizycja.Prawdziwa historia walki z herezja, protestantyzmem i czarami od XII wieku do czasów współczesnych, Warszawa 2002, s.39
  3. M. Banaszak, Historia Kościoła katolickiego., Warszawa 1991, t. 2 s. 148,
  4. na podstawie: Les Vaudois (fr.)
  5. H.Ch. Lea, History of the Inquisition of the Middle Ages vol. 2, Nowy Jork 1922, s. 161 twierdzi, że podawana w legendach waldensów liczba 3000 zabitych, w tym 400 dzieci, jest mocno przesadzona