451 stopni Fahrenheita

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
451 stopni Fahrenheita
Fahrenheit 451
ilustracja
Autor Ray Bradbury
Typ utworu science-fiction, antyutopia
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Stany Zjednoczone
Język angielski
Data wydania 1953
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego 1960
Przekład Adam Kaska

451 stopni Fahrenheita, oryg. Fahrenheit 451 – powieść Raya Bradbury'ego z roku 1953, dystopia. Akcja książki rozgrywa się w świecie, gdzie czytanie książek i krytyczne myślenie są zakazane. Pierwsza adaptacja filmowa powstała w 1966 roku. Film Equilibrium z 2002 roku był inspirowany fabułą powieści[1].

Powieść ta została w 2004 roku nagrodzona nagrodą „Retro Hugo” w kategorii najlepsza powieść[2].

Tytuł książki[edytuj]

Tytuł książki oznacza temperaturę 451 stopni Fahrenheita (233 °C), w której, według fabuły książki, zaczyna palić się papier. Powieść powstała w odpowiedzi na coraz większą dysfunkcję społeczeństwa amerykańskiego wczesnych lat 50. XX w.

Świat przedstawiony w utworze[edytuj]

W powieści wszelkie książki są zakazane i palone

Świat, który stworzył Bradbury, to świat przyszłości, w której wielką potęgą stają się Stany Zjednoczone, uważające się za jedno z najsilniejszych państw i prowadzące bezmyślną wojnę z wszystkimi krajami świata. Jednak w samych Stanach nie odczuwa się tego. Domy zbudowane z niepalnych materiałów dają mieszkańcom poczucie bezpieczeństwa.

W tym świecie zakazana została wszelka literatura, nie wolno czytać książek ani ich posiadać. Ich usuwaniem zajmują się specjalnie wyselekcjonowani i wyszkoleni strażacy, a znalezione przez nich książki zostają spalone. Ludzie w wielkim stopniu są zmanipulowani przez media, pokazujące w kolorowych barwach nawet największe katastrofy i klęski. Zachwiana została również wartość rodziny, bo żony nie martwią się o mężów, a dzieci są traktowane jak niepotrzebny ciężar. Uczniowie na zajęciach w szkołach uczą się tylko z filmów, co powoduje ich zezwierzęcenie. Odreagowują w specjalnych „wesołych miasteczkach”, gdzie gabinet luster zastąpiony został tłuczeniem szyb, a samochodziki i karuzele super szybkimi samochodami. Dorośli, swój wolny czas poświęcają interaktywnemu programowi telewizyjnemu „Rodzinka”, gdzie mogą odgrywać swoją własną „rolę”, nie ruszając się z domu.

Fabuła[edytuj]

Jednym ze strażaków jest główny bohater – Guy Montag – będący zagorzałym przeciwnikiem literatury i strażakiem z pokolenia na pokolenie.

Wszystko się zmienia w momencie, gdy Guy poznaje Klarysę, swoją sąsiadkę. Podczas ich pierwszej rozmowy Klarysa zadaje mu pytanie: „Czy jest pan szczęśliwy?”. Wówczas następuje przełom w życiu bohatera oraz zachwianie jego światopoglądu. W strażaku dokonuje się przełamanie wcześniejszych oporów i odważne zadawanie sobie pytań dotyczących świata, w którym żyje.

Okazuje się, że Montag od dłuższego czasu zbiera i czyta książki, powoli dojrzewa do tego, że bez nich ludzie są pustymi ciałami, nieposiadającymi duszy, którą im z powodu ich braku amputowano. Montag planuje bunt, by przeciwstawić się systemowi, w którym żyje.

Kontekst i krytyka[edytuj]

451 stopni Fahrenheita w zamierzeniu było książką nie tyle skierowaną przeciwko totalitaryzmowi, lecz przeciwko telewizji jako narzędziu masowej indoktrynacji. Jak twierdził Bradbury, treść powieści była poświęcona przede wszystkim temu, „jak telewizja niszczy zainteresowanie czytaniem literatury” oraz „zamienia ludzi w debili” [turned into morons][3]. W opinii Bradbury'ego telewizja zasypuje ludzi bezużytecznymi informacjami, nie podając ich kontekstu[3].

Choć 451 stopni Fahrenheita odniosło sukces wydawniczy na Zachodzie, zdaniem Stanisława Lema zadecydowała o tym infantylność książki. Dzieło Bradbury'ego, jak pisze Lem, podnosi do rangi eschatologicznej totalitaryzmu palenie książek, które w Generalnym Gubernatorstwie podczas II wojny światowej znacznie mniej zaprzątało uwagę Polaków aniżeli ludobójcze praktyki hitlerowskie w okupowanej Polsce: „Nie wydaje mi się, żeby tych, których tygrysy nie dojadły, można było myszami straszyć, nawet jeśli to są jakieś wściekłe myszy”[4]

Przypisy

  1. Elvis Mitchell: Equilibrium (2002) Film Review (ang.). W: NY Times [on-line]. 6 grudnia 2002. [dostęp 21 maja 2013].
  2. 1954 Retro Hugo Awards. World Science Fiction Society. [dostęp 2016-08-12]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  3. a b Open Culture, Ray Bradbury Reveals the True Meaning of Fahrenheit 451: It’s Not About Censorship, But People “Being Turned Into Morons by TV”, Open Culture, 10 sierpnia 2017.
  4. Stanisław Lem, Fantastyka i futurologia, t. 2, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1989, s. 321.