Anna Austriaczka (1601–1666)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy królowej Francji. Zobacz też: Anna Austriaczka.
Anna Austriaczka
ilustracja
Medal portretowy królowej Anny z roku 1660 autorstwa Jeana Varina
królowa Francji
Okres panowania od 1615
do 1666
Jako żona Ludwik XIII
Poprzedniczka Maria Medycejska
Następczyni Maria Teresa Austriaczka
regentka Francji
Okres panowania od 1643
do 1651
regentka Ludwika XIV
Poprzednik Maria Medycejska
Następca Filip Orleański
Dane biograficzne
Dynastia austriacka (Habsburgowie)
Data i miejsce urodzenia 22 września 1601
Valladolid
Data i miejsce śmierci 20 stycznia 1666
Paryż
Miejsce spoczynku Bazylika Saint-Denis
Paryż
Ojciec Filip III
Matka Małgorzata Austriaczka
Mąż Ludwik XIII
Dzieci Ludwik XIV
Filip Orleański

Anna Maria Maurycja Austriaczka (ur. 22 września 1601 w Valladolid[1], zm. 20 stycznia 1666 w Paryżu[2]) – królowa Francji i Nawarry od 1615 jako żona Ludwika XIII i wdowa po nim, przez 18 lat po śmierci męża pełniąca pierwszoplanową rolę w polityce Francji, regentka za niepełnoletności Ludwika XIV w latach 1643–1651, szefowa rady królewskiej do 1661[3].

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Urodziła się jako pierworodne dziecko króla Hiszpanii i Portugalii Filipa III z dynastii Habsburgów oraz Małgorzaty Habsburżanki[1], córki Karola, księcia Styrii, Karyntii, Krainy i Triestu, bratanicy cesarza Maksymiliana II. Zarówno ze strony ojca oraz babki ojczystej, jak i matki oraz prababki macierzystej pochodziła z rodu Habsburgów[4][5].

Jako przedstawicielka dynastii austriackiej (Domu Austriackiego) hiszpańska infantka określana jest w historiografii mianem Austriaczki[6]. Starsza, hiszpańska linia Habsburgów miała również prawo do używania dziedzicznego tytułu arcyksiążąt Austrii, mimo że władcami arcyksięstwa byli członkowie młodszej linii[7].

Na chrzcie, który odbył się 7 października 1601, infantka otrzymała imiona Anna Maria Maurycja – po babce oraz na cześć Najświętszej Marii Panny i świętego Maurycego jako urodzona w dniu jego wspomnienia liturgicznego[8]. Rodzicami chrzestnymi dziecka zostali książę Parmy i Piacenzy Ranuccio Farnese[8] oraz najwyższa rangą[9] Hiszpanka, ochmistrzyni dworu królowej (camarera mayor) Catalina de la Cerda, żona księcia Lermy[8], który był najbardziej wpływowym z faworytów Filipa III[10]. Papież Klemens VIII ofiarował infantce krzyż z relikwiami i udzielił odpustu zupełnego wszystkim uczestnikom jej chrztu[8].

Plany małżeńskie[edytuj | edytuj kod]

Roczna infantka Anna namalowana przez Juana Pantoję de la Cruz w 1602

Narodziny delfina Ludwika, pierworodnego syna francuskiego władcy Henryka IV i Marii Medycejskiej, które miały miejsce w tym samym miesiącu, zostały uznane przez Lermę za znak z nieba zapowiadający związek Hiszpanii i Francji. Zabiegi wokół hiszpańsko-francuskiego mariażu podjęli kolejni papieże Klemens VIII i Paweł V poprzez swoich nuncjuszy, proponując nawet podwójny albo potrójny związek (najstarszych dzieci – Anny i Ludwika, księcia Asturii Filipa z królewną Elżbietą i infanta Karola z królewną Krystyną)[11]. Jednak zarówno król Francji, jak i królowa Hiszpanii zachowywali dystans wobec tych planów[12].

W roku 1610 po udanym zamachu na Henryka IV i objęciu regencji przez Marię Medycejską wznowiono rozmowy w sprawie podwójnego małżeństwa dzieci królewskich (Ludwika z Anną lub młodszą od niej siostrą Marią Anną i Filipa z Elżbietą lub Krystyną). Pośredniczył w nich kuzyn francuskiej królowej, wielki książę Toskanii Kosma II. Na przeszkodzie w finalizacji tych planów stała królowa Małgorzata, ponieważ najstarszą córkę, którą Maria Medycejska chciała mieć za synową, zamierzała wydać za swojego brata Leopolda, chociaż był on wówczas jeszcze biskupem Strasburga. Dopiero na łożu śmierci pod koniec 1611 Małgorzata wyraziła zgodę na ślub Anny z delfinem[13].

Wychowanie[edytuj | edytuj kod]

Wychowaniem infantki Anny zajmowały się markiza Valle Magdalena de Guzmán, kolejna camarera mayor[14][15] oraz hrabina Altamiry Leonor Sandoval y Rojas, siostra księcia Lermy[8]. Po śmierci matki infantka często przebywała w klasztorze klarysek pod opieką ciotecznej babki Małgorzaty od Krzyża[16]. W wieku 12 lat przeszła ospę, która nie pozostawiła jednak trwałych śladów na jej twarzy[17]. Po ustaleniach dotyczących przyszłego małżeństwa Anna rozpoczęła naukę języka francuskiego, którym później władała w mowie i piśmie jak rodowita Francuzka, czym odróżniała się od swojej teściowej[18].

Małżeństwo z Ludwikiem XIII[edytuj | edytuj kod]

Podwójny mariaż francusko-hiszpański Ludwika XIII z Anną Austriaczką i Elżbiety Burbońskiej z księciem Asturii Filipem na rycinie wydanej przez Nicolasa de Mathonière'a w 1615

Zamiary regentki Francji dotyczące podwójnego mariażu francusko-hiszpańskiego oraz zawarcia sojuszu obronnego z sąsiednim mocarstwem zostały ogłoszone na początku 1612, spotykając się ze złym przyjęciem – w licznych pamfletach potępiano związek z „perfidną Hiszpanią”[19]. Kontrakt małżeński Anny i Ludwika podpisano w sierpniu 1612. Sprecyzowano w nim zarówno kwestie posagowe i spadkowe, jak też datę ostatecznych zaślubin[20]. Wartość kruszcowa posagu infantki, wyznaczonego w wysokości 500 tys. escudów (8 mln reali), wynosiła 1,7 tony złota[21]. Posag ten zrównoważył się z posagiem wydawanej równocześnie za jej brata królewny francuskiej Elżbiety[20].

W październiku 1615 Anna podpisała akt renuncjacyjny, zrzekając się praw do dziedziczenia wszystkich ziem wchodzących w skład monarchii hiszpańskiej[22]. Zaślubiny per procura z Ludwikiem odbyły się 18 października 1615 w Burgos za dyspensą z powodu zbyt bliskiego pokrewieństwa nupturientów[23].

We Fuenterrabii, gdzie dotarła w listopadzie, Anna pożegnała się z odprowadzającym ją ojcem, który udzielił jej ostatnich rad, zalecając uległość wobec męża i schlebianie teściowej, niemieszanie się do polityki bez wyraźnego polecenia króla, ale jednocześnie bronienie racji Habsburgów i prowadzenie szerokiej korespondencji z krewnymi, dążenie do zachowania pokoju między Francją i Hiszpanią, ostrożne i cierpliwe zwalczanie herezji oraz podjęcie starań o wprowadzenie Świętej Inkwizycji, przezorność, skrytość, a nawet dwulicowość w potrzebie[24]. Na środku granicznej rzeki Bidasoa nastąpiło spotkanie orszaku towarzyszącego nowej królowej Francji z eskortą wiozącą do Hiszpanii jej bratową Elżbietę[25].

Anna spotkała się z mężem i teściową w Bordeaux, gdzie 25 lub 28 listopada 1615 nastąpiła konfirmacja małżeństwa[26], a później jego dopełnienie. Inicjacja seksualna 14-letniego monarchy odbiła się niekorzystnie na jego relacji z żoną, prawdopodobnie wzmacniając jeszcze jego mizoginię[27]. W maju 1616 Anna i Ludwik razem odbyli wjazd do Paryża[28].

Do roku 1617[29], w którym Ludwik XIII wyzwolił się spod wpływu matki[30], Anna Austriaczka, chociaż była tzw. królową królującą (reine régnante), czyli żoną aktualnie panującego władcy, ustępowała pierwszeństwa królowej wdowie Marii Medycejskiej[31].

Żeton portretowy Anny jako regentki z lat 1643–1646

Małżeństwo z królem trwało ponad 27 lat, ale pierwsze dziecko narodziło się dopiero po prawie 23 latach związku. W tym czasie Anna była odsunięta od rządów i nie miała wpływu na męża, pozostając kolejno w cieniu teściowej, faworyta męża i kardynała Richelieu. Była zamieszana we wszystkie spiski przeciwko pierwszemu ministrowi, uchodząc jednak za „pokazowy przykład niewinnej ofiary tyranii kardynała”[32].

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Filip II
Habsburg

ur. 21 V 1527
zm. 13 IX 1598
Anna
Austriaczka

ur. 2 XI 1549
zm. 26 X 1580
Karol
Styryjski

ur. 3 VI 1540
zm. 10 VII 1590
Maria Anna
Bawarska

ur. 21 III 1551
zm. 29 IV 1608
         
       
Filip III
Habsburg

ur. 14 IV 1578
zm. 31 III 1621
Małgorzata
Austriaczka

ur. 25 XII 1584
zm. 3 X 1611
     
   
Ludwik XIII
Burbon

ur. 27 IX 1601
zm. 14 V 1643
OO   21 XI 1615
Anna
Austriaczka

ur. 22 IX 1601
zm. 20 I 1666
                   
                   
                   
Ludwik XIV
Burbon

 ur. 5 IX 1638
 zm. 1 IX 1715
 
Filip I
Burbon

 ur. 21 IX 1640
 zm. 8 VI 1701
 

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Hellmut Andics: Kobiety Habsburgów. Wrocław – Warszawa - Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991. ISBN 83-04-03751-3.
  • Olivier Bernier: The eighteenth-century woman. New York: Doubleday, 1981. ISBN 0-385-17875-1.
  • Margaret E. Boyle: Unruly Women. Performance, Penitence, and Punishment in Early Modern Spain. Toronto: University of Toronto Press, 2014. ISBN 978-1-4426-4615-5.
  • Antonio Feros: Kingship and Favoritism in the Spain of Philip III, 1598-1621. Cambridge - New York - Melbourne - Madrid - Cape Town - Singapore - São Paulo: Cambridge University Press, 2006. ISBN 978-05-21-56113-6.
  • Stanisław Grodziski: Habsburgowie. Dzieje dynastii. Wrocław - Warszawa - Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich - Wydawnictwo, 1998. ISBN 83-04-04380-7.
  • Wojciech Stanisław Magdziarz: Anna Austriacka. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2013. ISBN 978-83-06-03354-0.
  • Wojciech Stanisław Magdziarz: Uwodziciele władzy. Geneza i organizacja dworu Ludwika XIV. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013. ISBN 978-83-01-17351-7.
  • Hellmut Andics: Kobiety Habsburgów. Wrocław – Warszawa - Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991. ISBN 83-04-03751-3.