Capra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koziorożec
Capra
Linnaeus, 1758
markur śruborogi
markur śruborogi
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina wołowate
Podrodzina koziorożce
Rodzaj koziorożec

Koziorożec[1] (Capra) – rodzaj ssaków wołowatych obejmujący kozy i koziorożce. Występują w górach Eurazji od Półwyspu Pirenejskiego po Syberię oraz w Arabii, Egipcie i Etiopii. Koza domowa została udomowiona ok. 10 tys. lat temu.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Zwierzęta zaliczane do tego rodzaju charakteryzują się obecnością u samców brody i długich rogów, w różnym stopniu spłaszczonych, uniesionych wysoko ponad głową i odchylonych do tyłu. Broda i rogi występują czasem również u samic, ale są zdecydowanie krótsze niż u samców. Na spodniej stronie ogona występują gruczoły zapachowe. Samice mają jedną parę sutków. Samce nazywane są capami lub kozłami.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wśród naukowców zajmujących się badaniem relacji pokrewieństwa koziorożców (Caprinae) nie ma zgody co do liczby gatunków i podgatunków zaliczanych do Capra. Systematyka rodzaju opierała się na podobieństwie cech morfologicznych zwierząt, zwłaszcza w budowie rogów.

W zależności od przyjętych kryteriów badacze zaliczają do Capra od dwóch do dziewięciu gatunków oraz liczne podgatunki. W trzeciej edycji "Mammal Species of the World"[2] Wilson i Reeder przyjęli podaną niżej klasyfikację. W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” autorzy potwierdzili ten podział, nadając poszczególnym rodzajom polskie nazwy zwyczajowe[1]:

Inne ujęcia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek lub podgatunek Inne nazwy Polska nazwa Występowanie
Capra aegagrus[3] C. hircus, C. hircus aegagrus[4] koza bezoarowa[3][4], koza dzika[3] Europa, Azja Mniejsza, Azja Środkowa i Bliski Wschód
Capra aegagrus cretica koza kreteńska[5] Kreta i pobliskie wyspy
Capra caucasica[6] koziorożec kaukaski[6] Kaukaz Zachodni
Capra falconeri[3][4] koza śruboroga[3], markur[3][4] Azja Środkowa
Capra hircus[3][4] Capra aegagrus f. hircus[3] koza domowa[3], koza[3] szeroko rozpowszechniona
Capra ibex[3][4] koziorożec alpejski[4], koziorożec[3], ibeks[3] Alpy
Capra ibex ibex koziorożec alpejski[3]
Capra cylindricornis koziorożec wschodniokaukaski[5] Kaukaz
Capra nubiana C. ibex nubiana[4] koziorożec nubijski od gór Synaju po Abisynię, Syrię i Arabię
Capra pyrenaica[3][4] koziorożec pirenejski[3][4] Półwysep Iberyjski
Capra sibirica C. ibex sibirica[4] koziorożec syberyjski[4] od Afganistanu po góry Mongolii i Syberii
Capra walie koziorożec abisyński Wyżyna Abisyńska

Badania materiałów kopalnych sugerują, że w plejstocenie wytworzyły się dwie linie ewolucyjne: jedna prowadząca do C. ibex i druga łącząca C. caucasica, C. cylindricornis i C. pyrenaica. Badania chromosomu Y wskazują na bliskie pokrewieństwo kozy bezoarowej z kozą domową i kozą śruborogą, które tworzą klad. Pozostałe gatunki Capra tworzą drugi klad[7].

C. aegagrus i C. hircus[edytuj | edytuj kod]

Koza domowa rasy Nigerian Dwarf

Koza domowa została opisana przez Linneusza w 1758 jako Capra hircus, natomiast koza dzika - przez Erxlebena w 1777 jako Capra aegagrus. Badania wykazały, że koza domowa jest udomowioną formą kozy dzikiej i zgodnie z zasadami nomenklatury zoologicznej powinna być opisywana pod nazwą Capra aegagrus f. hircus[3]. Ponieważ nazwa C. hircus została już powszechnie zaakceptowana Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej dopuściła w 2003 (BZN Volume 60, Part 1, 31 March 2003 OPINION 2027, Case 3010) stosowanie nazwy Capra hircus dla kozy domowej[8]. Obecnie w literaturze spotykane są obydwie nazwy C. hircus i C. aegagrus stosowane zamiennie zarówno dla kozy dzikiej jak i domowej.

Mieszańce[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie gatunki Capra mogą się ze sobą krzyżować dając płodne potomstwo.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Koziorożec syberyjski
  1. Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło: Ssaki kopytne : przewodnik. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
  2. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.): Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) (ang.). Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 4 marca 2008].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  2. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.): Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) (ang.). Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 4 marca 2008].
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 Komosińska i Podsiadło, 2002
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 Kowalski, 1971
  5. 5,0 5,1 Nazwa nieskodyfikowana
  6. 6,0 6,1 Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  7. Pidancier, N., S. Jordan, G. Luikart and P. Taberlet. 2006. Evolutionary history of the genus Capra (Mammalia, Artiodactyla): Discordance between mitochondrial DNA and Y-chromosome phylogenies. Molecular Phylogenetics and Evolution 40(3):739-749.
  8. Nazwa uznana decyzją Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej, 2003 (zob. Zasady tworzenia nazw systematycznych)