Społeczność wikipedystów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zlot Zimowy - Tworzyjanki 2017
Część społeczności polskojęzycznych wikipedystów, Zlot Zimowy Wikimedia Polska w Tworzyjankach, 2017

Społeczność wikipedystów – społeczność autorów encyklopedii internetowej Wikipedia. W sierpniu 2012 dodano słowo Wikipedian (wikipedysta) do Oxford English Dictionary[1].

Prawie wszyscy wikipedyści są wolontariuszami. Wraz ze wzrostem dojrzałości i widoczności Wikipedii pojawiły się inne kategorie wikipedystów, takie jak wikipedysta-rezydent. Wikipedystami nie są użytkownicy Internetu, którzy okazjonalnie edytują Wikipedię lub proponują wykonanie zmian[2].

Liczebność i zaangażowanie[edytuj]

Pomnik Wikipedii w Słubicach. Część napisu głosi: „Społeczeństwo Słubic pragnie pomnikiem tym oddać hołd tysiącom anonimowych redaktorów na świecie, dzięki których bezinteresownej pracy powstaje Wikipedia, największy projekt współtworzony przez ludzi ponad podziałami politycznymi, religijnymi i kulturowymi”[3]
Wikipedystki (część) 2017
Niektóre Wikipedystki - zlot zimowy Tworzyjanki 2017

Badania liczby wikipedystów wykazały gwałtowny wzrost w ciągu pierwszych lat rozwoju Wikipedii. W kwietniu 2008 pisarz i wykładowca Clay Shirky oraz naukowiec Martin Wattenberg szacowali, że całkowity czas potrzebny na tworzenie Wikipedii to około 100 milionów godzin[4]. W lutym 2016 było około 60,4 mln zarejestrowanych kont użytkowników we wszystkich wersjach językowych, z których około 263 000 było „aktywnych” (było im przypisane autorstwo przynajmniej jednej edycji w ciągu ostatnich 30 dni)[5].

W grudniu 2015 w polskojęzycznej Wikipedii z 1064 kont wykonano więcej niż 5 edycji[6]. Według stanu na 2013 około połowa aktywnych wikipedystów anglojęzycznej Wikipedii spędzała co najmniej jedną godzinę dziennie na edytowaniu, a co piąty spędzał ponad trzy godziny dziennie[7].

Motywacja[edytuj]

Najczęściej wskazywane powody aktywności edytorskiej w Wikipedii. Dane z kwietnia 2011
Najczęściej wskazywane powody rezygnacji z aktywności edytorskiej w Wikipedii. Dane z kwietnia 2011

Przeprowadzono różne badania motywacji uczestników Wikipedii. W 2003 doktorant Andrea Ciffolilli stwierdził, że niskie koszty transakcyjne udziału w wiki stanowią katalizator dla wspólnego rozwoju oprogramowania i że koncepcja wspólnej twórczości zachęca do wzięcia udziału[8]. W artykule autorstwa Andrea Forte i Amy Bruckman z 2005 znalazła się analiza możliwych motywacji wikipedystów. Zastosowano tam koncepcję cyklu zaufania Latoura i Woolgara, która zakłada, że przyczyną uczestnictwa w Wikipedii jest chęć zdobycia uznania w społeczeństwie[9].

Oded Nov w artykule z 2007 zatytułowanym What Motivates Wikipedians, zestawił motywację ogółu wolontariuszy z motywacją wikipedystów[10]. Przeprowadził ankietę, w której umieścił sześć typów motywacji, określonych na podstawie wcześniejszej publikacji[11]. Były to:

  • wartości – wyrażanie altruizmu i pomaganie innym,
  • społeczność – interakcja z przyjaciółmi, branie udziału w działalności pozytywnie ocenianej przez innych,
  • zrozumienie – zdobywanie wiedzy poprzez działalność,
  • kariera – zdobywanie doświadczenia i umiejętności,
  • obrona – np. zmniejszanie poczucie winy z powodu uprzywilejowania,
  • uwydatnienie – demonstracja wiedzy wobec innych.

Do tych sześciu motywacji dodał również:

  • ideologia – wspieranie podstawowej ideologii aktywności (na przykład przekonanie, że wiedza musi być bezpłatna),
  • przyjemność – czerpanie satysfakcji z działalności.

Badanie dowiodło, że najczęstszymi typami były „przyjemność”, „ideologia” i „wartości”, podczas gdy najrzadziej występowały „kariera”, „społeczność” i „obrona”[10].

Wikimedia Foundation prowadzi ankiety wśród twórców i użytkowników Wikipedii. Jedną z nich przeprowadzono w 2008 wraz z Collaborative Creativity Group z UNU-Merit. Jak dotąd jest to najbardziej obszerne badanie wikipedystów[12]. Wyniki badań zostały opublikowane dwa lata później, 24 marca 2010[13]. Wikimedia Foundation w 2011 w cyklu półrocznym rozpoczęła prowadzenie badań, których celem było to by edytorzy Wikipedii byli lepiej rozumiani przez Fundację i w efekcie potrzeby edytorów – zaspokojane[14][15].

Heng-Li Yang i Cheng-Yu Lai w publikacji Motivations of Wikipedia content contributors przedstawili hipotezę, według której najsilniejszym czynnikiem motywującym jest indywidualne zadowolenie z tworzenia Wikipedii, jako że jest to czynność wolontariacka[16]. Ich badania dowiodły, że mimo iż wiele osób z początku nie edytuje Wikipedii dla przyjemności, najbardziej prawdopodobną motywacją u osób kontynuujących edytowanie jest „lubię dzielić się wiedzą i daje mi to poczucie osobistego osiągnięcia”[16].

Następne badanie tych autorów z 2014 było poświęcone powodom, dla których autorzy Wikipedii kontynuują edytowanie. Badano autorów anglojęzycznej Wikipedii i uzyskano 288 pełnych odpowiedzi. Wyniki potwierdziły tezę, że dla satysfakcji wikipedystów znaczenie mają indywidualnie wyznaczane zadania, zaangażowanie i „sprawiedliwość proceduralna”; z kolei satysfakcja ma znaczny wpływ na decyzję o kontynuacji edytowania Wikipedii[17].

Czasami wikipedyści sami wyznają, dlaczego edytują Wikipedię. Powszechnym motywem jest radość z edytowania i bycie częścią społeczności. Wspomina się także wciągający charakter edytowania Wikipedii. Gina Trapani z Lifehackera powiedziała: „wychodzi na to, że edytowanie wcale nie jest straszne. Jest łatwe, zaskakująco satysfakcjonujące, a staje się obsesyjnie wciągające”[18]. Jimmy Wales także odniósł się do wciągającej siły Wikipedii: „rzecz głównie w tym, że Wikipedia jest fajna i wciągająca”[19]. Wikipedyści przyznają sobie wzajemnie i efektom swojej pracy wyróżnienia stanowiące pochwałę dobrze wykonanej pracy. Te dostosowane do konkretnej osoby wyrazy wdzięczności uwidaczniają szereg osiągnięć dalekich od prostego edytowania, m.in. udzielone wsparcie w społeczności lub różne rodzaje pracy na zapleczu Wikipedii. Fenomen odznaczeń był przedmiotem badań naukowców próbujących ustalić, jaki wpływ mogłyby mieć odznaczenia w innych licznych współpracujących społecznościach[20].

Role społeczne[edytuj]

Wikipedyści podejmują takie działania, które w danej chwili uważają za atrakcyjne lub wartościowe[21]. Jednakże liczebność i zaangażowanie wikipedystów oraz obowiązujące standardy jakości artykułów hasłowych wymuszają specjalizację wykonywanych działań. Sebastian Skolik, badając role społeczne przyjmowane przez twórców Wikipedii, posłużył się typologią R.M. Belbina (nazwy ról podane w nawiasie) i wyróżnił:

  • „hakerów” (myśliciel) – rozwijających oprogramowanie Wikipedii,
  • witających (poszukiwacz źródeł) – nawiązujących kontakty na zewnątrz, wprowadzających nowych użytkowników,
  • inicjatorów (koordynator) – zachęcających innych do podejmowania określonych zadań,
  • lokomotywy – w typologii Belbina są to osoby zdeterminowane do pokonywania przeszkód; według Skolika często przyjmują one także rolę inicjatorów,
  • analityków (krytyk) – osoby sceptyczne wobec nowych koncepcji,
  • mediatorów (dusza zespołu) – łagodzących spory i reprezentujących tych, którzy nie umieją przedstawić swojego stanowiska (np. nowych wikipedystów),
  • wykonawców (realizator) – dysponujących wiedzą lub umiejętnościami, przyjmujących zadania zlecane przez innych,
  • „gnomy” i „patrolujących” (skrupulatny wykonawca) – odpowiednio: wykonujących drobne prace oraz śledzących najnowsze zmiany i odnajdujących błędy,
  • ekspertów (specjalista) – osoby o specjalistycznej wiedzy i doświadczeniu; według Skolika eksperci często występują także jako analitycy[2].

Skolik stwierdził, że problemem może być konieczność występowania w wielu rolach. Według niego wikipedyści są niechętni wobec przyjmowania nowych ról, nawet jeśli wiązałoby się to z korzyściami, ponieważ łączenie ról jest uciążliwe[2].

Dariusz Jemielniak postrzega role wikipedystów jako osadzone w quasi-hierarchicznym układzie[22]. Wymienił: stewardów, checkuserów, rewizorów, biurokratów, administratorów, użytkowników uprawnionych do szybkiego cofania zmian, użytkowników zarejestrowanych, świeżo zarejestrowanych, niezarejestrowanych i zablokowanych[23]. Grupy te różnią się dostępem do zestawów narzędzi zdefiniowanych przez oprogramowanie Wikipedii. Zdaniem Jemielniaka „z uwagi na uczestniczącą i egalitarną strukturę projektu sama obecność uprzywilejowanych ról wywołuje nieproporcjonalne do swojego charakteru niepokoje”[24].

Komunikacja[edytuj]

Zdjęcie grupowe uczestników Wikimanii w 2014 w Londynie

Co roku jest organizowana Wikimania – międzynarodowa konferencja użytkowników serwisów Wikimedia Foundation (takich jak Wikipedia i inne projekty siostrzane). Tematy prezentacji i dyskusji dotyczą projektów Wikimedia Foundation, innych serwisów wykorzystujących technologię wiki i pozostałych przedsięwzięć z rodziny open source, wolnej kultury, otwartej edukacji oraz ich społecznych i technicznych aspektów[25].

Krytyka[edytuj]

 Zobacz więcej w artykule Krytyka Wikipedii, w sekcji Krytyka edytorów.

Wikipedia jest przedmiotem krytyki[26][27]. Niektóre argumenty dotyczą społeczności wikipedystów. Chodzi m.in. o konsekwencje anonimowości użytkowników, stosunek do nowych użytkowników, nadużywanie uprawnień przez administratorów, nadreprezentację niektórych grup społecznych (w szczególności nieproporcjonalnie mały udział kobiet[28]) i o rolę współzałożyciela Wikipedii Jimmy’ego Walesa w społeczności[29]. Sue Gardner, była dyrektor wykonawcza Wikimedia Foundation, opisała wikipedystów jako „zrzędliwych starych biurokratów, którzy znają zasady od deski do deski”[30]. Kontrowersje budzi praktyka płacenia za edytowanie, czego skutkiem było wystosowanie żądania zaprzestania działalności skierowane przez Wikimedia Foundation do Wiki-PR[31]. Według Teresy Knott, wikipedystki, „wandalizmy byłyby trudne do patrolowania, jeżeli wandale byliby bardziej liczni, ale stosunek wandali do nie-wandali jest dość niski”[32].

Współzałożyciel Wikipedii Larry Sanger określa społeczność wikipedystów jako nieudolną i znieważającą, stwierdzając że „społeczność nie wprowadza własnych zasad w sposób efektywny i jednolity. W konsekwencji administratorzy i zwykli wikipedyści łatwo zachowują się niewłaściwie, bezkarnie, co rodzi niekończący się ciąg nadużyć”[33]. Oliver Kamm z The Times wyraził sceptycyzm wobec wikipedyjnego polegania na konsensusie w sprawach dotyczących pisania artykułów: „Wikipedia dąży nie do prawdy, a do konsensusu, i – jak w przypadku niekończącego się spotkania polityków – na wynik końcowy najbardziej wpłyną najgłośniejsze i najbardziej uporczywe głosy”[34].

Uznanie[edytuj]

W 2014 w Słubicach wzniesiono pomnik Wikipedii na cześć wikipedystów[35].

W 2015 społeczności wikipedystów przyznano Nagrodę Erazmusa za „rozpowszechnianie wiedzy w formie powszechnej i ogólnie dostępnej encyklopedii. Aby to osiągnąć, inicjatorzy Wikipedii zaprojektowali nową i efektywną demokratyczną platformę. Nagroda należy się Wikipedii jako społeczności – projekt współpracy angażujący dziesiątki tysięcy wolontariuszy z całego świata”[36].

Członkowie społeczności[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Członkowie społeczności wikipedystów.

Przypisy

  1. Hella ridic new words to make you lolz: ODO August 2012 update, blog.oxforddictionaries.com, 23 sierpnia 2012 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  2. a b c Skolik 2011 ↓.
  3. Pomnik Wikipedii w Słubicach – opis na pomniku w języku polskim, commons.wikimedia.org [dostęp 2016-02-14].
  4. Clay Shirky, Gin, Television, and Cognitive Surplus, edge.org, 20 sierpnia 2008 [dostęp 2016-02-15] (ang.).
  5. List of Wikipedias, meta.wikimedia.org [dostęp 2016-02-15]. Te wyniki są sumą statystyk zbieranych na każdej wersji językowej Wikipedii oddzielnie. To oznacza, że jedna osoba działająca na kilku wersjach językowych jest liczona kilkukrotnie.
  6. Erik Zachte, Statystyki Wikipedii (polska), stats.wikimedia.org [dostęp 2016-02-15].
  7. The Decline of Wikipedia, „MIT Technology Review”, technologyreview.com, 22 października 2013 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  8. Andrea Ciffolilli, Phantom authority, self-selective recruitment and retention of members in virtual communities: The case of Wikipedia, „First Monday”, 12, 2003, DOI10.5210/fm.v8i12.1108, ISSN 13960466 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  9. Andrea Forte, Amy Bruckman, Why Do People Write for Wikipedia? Incentives to Contribute to Open-Content Publishing [dostęp 2017-06-22] (ang.).
  10. a b Oded Nov, What Motivates Wikipedians?, „Commun. ACM”, 11, 2007, s. 60–64, DOI10.1145/1297797.1297798, ISSN 0001-0782 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  11. E. Clary i inni, Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach, „Personality and Social Psychology”, 74, 1998, s. 1516–1530.
  12. New Reports from November 2008 Survey Released, blog.wikimedia.org, 2 kwietnia 2010 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  13. Ruediger Glott, Philipp Schmidt, Rishab Ghosh, Wikipedia Survey – Overview of Results, ris.org, 2010 (ang.).
  14. Wikipedia editors do it for fun: First results of our 2011 editor survey, blog.wikimedia.org, 10 czerwca 2011 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  15. Launching our semi-annual Wikipedia editors survey, blog.wikimedia.org, 18 kwietnia 2011 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  16. a b Heng-Li Yang, Cheng-Yu Lai, Motivations of Wikipedia content contributors, „Computers in Human Behavior”, 6, Online Interactivity: Role of Technology in Behavior Change, 2010, s. 1377–1383, DOI10.1016/j.chb.2010.04.011 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  17. Cheng-Yu Lai, Heng-Li Yang, The reasons why people continue editing Wikipedia content – task value confirmation perspective, „Behaviour & Information Technology”, 12, 2014, s. 1371–1382, DOI10.1080/0144929X.2014.929744, ISSN 0144-929X [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  18. Gina Trapani, Geek to Live: How to contribute to Wikipedia, Lifehacker [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  19. Ricky W. Griffin, Management, wyd. 10, Mason, Ohio 2010, ISBN 1-4390-8099-2.
  20. Travis Kriplean, Ivan Beschastnikh, David W. McDonald, Articulations of Wikiwork: Uncovering Valued Work in Wikipedia Through Barnstars, „Proceedings of the 2008 ACM Conference on Computer Supported Cooperative Work”, CSCW '08, New York, NY, USA: ACM, 2008, s. 47–56, DOI10.1145/1460563.1460573, ISBN 9781605580074 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  21. Skolik 2011 ↓, por. E.S. Raymond, The Cathedral and the Bazaar: Musings on Linux and open Source by Accidental Revolutionary, O'Reilly Publishing, Sebastopol 1999
  22. Jemielniak 2013 ↓, s. 59.
  23. Jemielniak 2013 ↓, s. 60.
  24. Jemielniak 2013 ↓, s. 89.
  25. Wikimania, meta.wikimedia.org [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  26. Cade Metz, Why you should care that Jimmy Wales ignores reality, 6 marca 2008 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  27. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Wikipedia isn’t about human potential, whatever Wales says, „The Guardian”, 24 września 2008, ISSN 0261-3077 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  28. Noam Cohen, Wikipedia Ponders Its Gender-Skewed Contributions, „The New York Times”, 30 stycznia 2011, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  29. Noam Cohen, Open-Source Troubles in Wiki World, „The New York Times”, 17 marca 2008, ISSN 0362-4331 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  30. Is this the decline of Wikipedia? A third of staff have quit the site, „Mail Online” [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  31. Andrea Chang, Wikimedia Foundation sends cease and desist letter to Wiki-PR, „Los Angeles Times”, 20 listopada 2013, ISSN 0458-3035 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  32. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać Jenny Kleeman, Wiki wars, „The Guardian”, 25 marca 2007, ISSN 0261-3077 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  33. Donna Bogatin, Can Wikipedia handle the truth?, zdnet.com, 4 stycznia 2007 [dostęp 2016-02-14] (ang.).
  34. Oliver Kamm, Wisdom? More like dumbness of the crowds, 14 sierpnia 2011 [dostęp 2016-02-14] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-14].
  35. Pierwszy taki na świecie – w Słubicach stanął pomnik Wikipedii, tvn24.pl, 22 października 2015 [dostęp 2016-02-14].
  36. Wikipedia turns 14, receives prestigious Erasmus Prize 2015, blog.wikimedia.org, 15 stycznia 2015 [dostęp 2016-02-14] (ang.).

Bibliografia[edytuj]

  • Sebastian Skolik, Typologia nieformalnych ról społecznych w Wikipedii, Helena Kościelniak (red.), „Zeszyty naukowe Politechniki Częstochowskiej”, Częstochowa: WWZPCz, 2011, ISSN 2083-1560.
  • Dariusz Jemielniak, Życie wirtualnych dzikich. Netnografia największego projektu współtworzonego przez ludzi, Wojciech Pędzich (tłum.), Warszawa: Poltext, 2013, ISBN 978-83-7561-285-1.

Linki zewnętrzne[edytuj]