Endeavour

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Endeavour
Wahadłowiec Endeavour
Wahadłowiec Endeavour
Nazwa Endeavour
Oznaczenie OV-105
Data pierwszego lotu 7 maja 1992
Pierwsza misja STS-49
Data ostatniego lotu 16 maja 2011
Ostatnia misja STS-134
Liczba zakończonych misji 25
Liczba orbit 4671
Pokonany dystans 197 761 197 km
Liczba dni w przestrzeni kosmicznej 296 dni, 3 godziny, 34 minuty, 2 sekundy
Status Nieczynny, w ekspozycji California Science Center
Endeavour na stanowisku w Cape Canaveral, 31 maja 2009
Endeavour podczas startu
STS-67

Endeavour – ostatni, piąty prom kosmiczny zbudowany przez NASA, oznaczony symbolem OV-105. Został zbudowany w celu zastąpienia wahadłowca Challenger, głównie z części zamiennych.

Od grudnia 2002 Endeavour przechodził okres gruntownych modyfikacji (ang. Orbiter Major Modification – OMM), który zakończył się w lecie 2006.

1 czerwca 2011 prom Endeavour zakończył swój ostatni lot i planowo został wyłączony z eksploatacji.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa orbitera pochodzi od jednego ze statków Jamesa CookaHMS Endeavour. Upamiętnia on także Endeavour, moduł dowodzenia misji Apollo 15. Samo słowo endeavour oznacza w języku angielskim podejście, wysiłek lub ambitną próbę.

Nazwa, jako pierwsza w historii NASA, została wybrana w ogólnokrajowym plebiscycie. Uczniowie szkół podstawowych i średnich zostali poproszeni o wybranie nazwy spośród nazw okrętów morskich prowadzących badania naukowe bądź eksploracyjne. W maju 1989 r. prezydent George Bush ogłosił, że w konkursie zwyciężyła nazwa Endeavour[1].

Ważniejsze daty[edytuj | edytuj kod]

Data Wydarzenie
15 lutego 1982 Rozpoczęcie montażu modułu załogi
31 lipca 1987 Zawarcie kontraktu na konstrukcję
28 września 1987 Rozpoczęcie montażu części rufowej kadłuba
22 grudnia 1987 Do Palmdale docierają skrzydła od Grummana
1 sierpnia 1987 Rozpoczęcie ostatecznego montażu
6 lipca 1990 Zakończenie ostatecznego montażu
25 kwietnia 1991 Wytoczenie z Palmdale
7 maja 1991 Dostarczenie do Kennedy Space Center
6 kwietnia 1992 Decyzja o gotowości do lotu
7 maja 1992 Pierwszy lot (STS-49)
4 grudnia 1998 Pierwsza misja montażowa ISSUnity (Node 1) (STS-88)
8 sierpnia 2007 Pierwszy lot po pięcioletniej przerwie (STS-118)
16 maja 2011 Ostatni lot (STS-134)

Udoskonalenia[edytuj | edytuj kod]

Oprócz części zamiennych starszych promów, do konstrukcji orbitera Endeavour wykorzystano wiele nowego oprzyrządowania, zaprojektowanego w celu zwiększenia jego możliwości. Większość tych instrumentów została później włączona do trzech pozostałych promów w czasie ich napraw i modyfikacji.

Modyfikacje Endeavour to między innymi:

  • 20-metrowy spadochron hamujący, skracający długość toru hamowania o 500 metrów
  • zaktualizowany system awioniki, który zawiera zaawansowane komputery ogólnego przeznaczenia, ulepszone jednostki pomiarów bezwładnościowych i taktyczne systemy nawigacji powietrznej, poprawione kontrolery zdarzeń i multipleksery-demultipleksery, system śledzenia gwiazd
  • poprawione mechanizmy sterowania kołem dziobowym
  • poprawiona wersja Zewnętrznych Jednostek Zasilania, które dostarczają energię niezbędną do działania systemów hydraulicznych promu
  • zainstalowana zewnętrzna śluza, używana do dokowania w Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
  • wstępnie wyposażony jako pierwszy orbiter o przedłużonym czasie misji, lecz podczas okresu serwisowego udoskonalenia te zostały zdemontowane w celu zmniejszenia wagi przy misjach ISS
  • instalacja systemu chłodzenia w celu schłodzenia modułu logistycznego niskiego ciśnienia (ang. Mini-Pressurized Logistcs Module – MPLM)
  • ogólne zmniejszenie wagi w celu zwiększenia możliwości transportowych
  • rekonstrukcja skrzydeł w celu umożliwienia transportu cięższego ładunku
  • ponad 100 innych modyfikacji w czasie pierwszego okresu serwisowego

Misje[edytuj | edytuj kod]

Prom kosmiczny Endeavour wykonał 25 lotów. Spędził ponad 296 dni w kosmosie, pokonał dystans 4671 orbit, przeleciał 197 761 197 km. Liczba astronautów: 148, liczba misji do stacji Mir: 1 oraz 12 misji do stacji ISS.

Lp. Dzień Rok Misja Załoga Uwagi
1. 7 maja 1992 STS-49 Brandenstein, Chilton, Melnick, Akers, Hieb, Thuot,

Thornton

Odzyskanie i ponowne wypuszczenie satelity Intelsat VI. Pierwszy
trójosobowy spacer kosmiczny i najdłuższy spacer od czasów Apollo 17
2. 12 września 1992 STS-47 Gibson, Brown, Lee, Davis, Apt, Jemison, Mōri Misja J na Spacelab
3. 13 stycznia 1993 STS-54 Casper, McMonagle, Harbaugh, Runco, Helms Wypuszczenie TDRS-F
4. 21 czerwca 1993 STS-57 Grabe, Duffy, Low, Sherlock, Voss, Wisoff Eksperymenty na Spacelab. Odzyskanie European Retrievable Carrier
5. 2 grudnia 1993 STS-61 Covey, Bowersox, Musgrave, Hoffman, Thornton,

Akers, Nicollier

Pierwsza naprawa teleskopu Hubble'a
6. 9 kwietnia 1994 STS-59 Gutierrez, Chilton, Godwin, Apt, Clifford, Jones Eksperymenty na Kosmicznym Laboratorium Radarowym
7. 30 września 1994 STS-68 Baker, Wilcutt, Jones, Bursch, Wisoff, Smith Eksperymenty na Kosmicznym Laboratorium Radarowym
8. 2 marca 1995 STS-67 Oswald, Gregory, Jernigan, Lawrence, Grunsfeld,

Durrance, Parise

Eksperymenty Astro-2 na Spacelab
9. 7 września 1995 STS-69 Walker, Cockrell, Voss, Newman, Gernhardt Eksperymenty z Wake Shield Facility
10. 11 stycznia 1996 STS-72 Duffy, Jett, Barry, Chiao, Scott, Wakata Odzyskanie japońskiego Space Flyer Unit
11. 19 maja 1996 STS-77 Casper, Brown, Thomas, Bursch, Runco, Garheau Eksperymenty na Spacelab
12. 22 stycznia 1998 STS-89 Wilcutt, Edwards, Anderson, Dunbar, Reilly, Sharipov

wejście na Mir- Thomas
zejście z Mir- Wolf

Połączenie ze stacją orbitalną Mir, wymiana astronautów
13. 4 grudnia 1998 STS-88 Cabana, Sturckow, Currie, Ross, Newman, Krikalev Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
14. 11 lutego 2000 STS-99 Kregel, Gorie, Kavandi, Voss, Mōri, Thiele Eksperymenty z topografią radarową
15. 30 listopada 2000 STS-97 Jett, Bloomfield, Tanner, Noriega, Garneau Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
16. 19 kwietnia 2001 STS-100 Rominger, Ashby, Hadfield, Parazynski, Phillips,

Lonchakov, Guidoni

Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
17. 5 grudnia 2001 STS-108 Gorie, Kelly, Godwin, Tani

wejście na MSK- Onufriyenko, Walz, Bursch
zejście z MSK- Culbertson, Tyurin, Dezhurov

Połączenie z Międzynarodową Stacją Kosmiczną, wymiana astronautów
18. 5 czerwca 2002 STS-111 Cockrell, Lockhart, Chang-Diaz, Perrin

wejście na MSK- Korzun, Whitson, Treschev
zejście z MSK- Onufrienko, Bursch, Walz

Połączenie z Międzynarodową Stacją Kosmiczną, wymiana astronautów
19. 23 listopada 2002 STS-113 Wetherbee, Lockhart, Lopez-Alegria, Herrington

wejście na MSK- Bowersox, Pettit, Budarin
zejście z MSK- Korzun, Whitson, Treschev

Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, wymiana astronautów
20. 8 sierpnia 2007 STS-118 Kelly, Hobaugh, Williams, Morgan, Mastracchio,

Caldwell, Drew

Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
21. 11 marca 2008 STS-123 Gorie, Johnson, Linnehan, Behnken, Foreman, Doi

wejście na MSK- Reisman
zejście z MSK- Eyharts

Budowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
22. 14 listopada 2008 STS-126 Ferguson, Boe, Bowen, Kimbrough, Stefanyshyn-Piper, Pettit

wejście na MSK- Magnus
zejście z MSK- Chamitoff

Doposażenie i naprawa elementów Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, wymiana astronautów
23. 16 lipca 2009 STS-127 Polansky, Hurley, Cassidy, Marshburn, Wolf, Payette

wejście na MSK- Kopra
zejście z MSK- Wakata

Instalacja ostatniej części japońskiego laboratorium naukowego Kibō, wymiana baterii słonecznych, dostawa części zamiennych
24. 8 lutego 2010 STS-130 Zamka, Virts, Behnken, Hire, Patrick, Robinson Instalacja łącznika Node 3 i kopuły obserwacyjnej Cupola.
25. 16 maja 2011 STS-134 Mark Kelly, Gregory Johnson, Michael Fincke, Gregory Chamitoff, Andrew Feustel, Roberto Vittori Misja rozbudowy Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Jej celem jest dostarczenie spektrometru AMS-02 i bezciśnieniowej platformy ładunkowej ELC-3 na stację kosmiczną. Jest to ostatnia misja promu Endeavour. Początkowo planowana jako ostatni lot w programie promów kosmicznych; ostatecznie zaplanowano jeszcze jeden lot promu Atlantis w czerwcu 2011.

Przypisy

  1. Robert Godwin: Space Shuttle. Warszawa: Prószyński Media Sp. z o.o., 2011. ISBN 978-83-7648-973-5.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]