Główny Zarząd Wywiadowczy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z GRU)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przekierowanie Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „GRU”. Zobacz też: GRU (ujednoznacznienie).
Główny Zarząd Wywiadowczy
Logo GRU
Logo GRU
Szef gen. por. Igor Siergun
Adres Szosa Choroszewska 76, Chodynka, 123007 Moskwa (Rosja)
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Główny Zarząd Wywiadowczy
Główny Zarząd Wywiadowczy
Ziemia 55°46′56,6400″N 37°31′28,4000″E/55,782400 37,524556
Generalstaff central dep.svg
Siedziba główna GRU
Logo Specnazu
Żołnierze Specnazu

Główny Zarząd Wywiadowczy (ros.) Главное Разведывательное Управление – instytucja wywiadu wojskowego ZSRR, a następnie od 1991 - Federacji Rosyjskiej.

GRU podlega też maksymalnie ok. 25 tys. żołnierzy różnych jednostek, w tym ok. 10-12 tys. żołnierzy Specnazu. Oficerowie GRU to często attaché wojskowi w poszczególnych placówkach dyplomatycznych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres czystek stalinowskich (1937-1938)[edytuj | edytuj kod]

Wywiad wojskowy Rosji Radzieckiej, ZSRR, a następnie Federacji Rosyjskiej powstał w 1918 na wniosek Lwa Trockiego, choć obecną nazwę przyjął oficjalnie w 1942.

1 listopada 1918 Rewolucyjna Rada Wojenna wydała tajny rozkaz o utworzeniu Sztabu Polowego. Składał się on z sześciu zarządów. Jednym z nich był Zarząd Rejestracyjny (Registrupr) - pierwszy centralny organ wojskowego wywiadu bolszewików. Dekret został ujawniony 5 listopada i dlatego ten właśnie dzień do dziś jest świętowany jako Dzień Wojskowego Wywiadu.

4 kwietnia 1921 Registrupr został przekształcony w Razwiedupr, czyli Zarząd Wywiadowczy Sztabu Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej. Potem przez kilka lat próbowano połączyć wywiad wojskowy z cywilnym (Wydział Zagraniczny GPU), ale ostatecznie nic z tego nie wyszło. W 1926 podczas numeracji zarządów sztabu armii, wywiad dostał nr IV.

W czasie tzw. wielkiej czystki zgładzono wielu funkcjonariuszy GRU, tj. m.in. Artur Artuzow i Artur Staszewski.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1942 wywiadowi nadano status Zarządu Głównego Wywiadu (GRU) wraz z czasowym podporządkowaniem mu służby kontrwywiadu, który podlegać miał bezpośrednio komisarzowi obrony, czyli Stalinowi.

Jednym z pierwszych dużych sukcesów wywiadu wojskowego było ustalenie, że Japonia obróci ostrze swej ekspansji ku Pacyfikowi, a nie Syberii i Chinom. Wiedząc, że Tokio uderzy na USA, a nie ZSRR, Józef Stalin mógł ściągnąć z Dalekiego Wschodu syberyjskie dywizje, które odegrały kluczową rolę w bitwie pod Stalingradem.

W tym czasie obok Zarządu Wywiadowczego Sztabu Generalnego Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej działał też Główny Zarząd Wywiadowczy, bezpośrednio podległy ludowemu komisarzowi obrony. W czerwcu 1945 obie te struktury połączono w Główny Zarząd Wywiadowczy Sztabu Generalnego Armii Czerwonej.

We wrześniu 1942 dokonano podziału kompetencji pomiędzy GRU a nowo utworzoną służbę kontrwywiadu wojskowego Sztabu Generalnego Smiersz. Do zadań pierwszego należał wywiad strategiczny, który rozumiano jako wszelką działalność zagraniczną i na zapleczu frontu na terenach okupowanych przez Niemców, łącznie jednak z werbunkiem agentury. Zarząd Wywiadu Sztabu Generalnego miał o wiele skromniejsze możliwości, koordynując aktywność oddziałów rozpoznawczych i wywiadowczych, działających na szczeblu frontów armii.

Kolejną reformę przeprowadzono w kwietniu 1943. Zarządowi Wywiadu podporządkowano cały wywiad taktyczny, łącznie z dywersją i partyzantką. GRU zajmowało się odtąd wyłącznie wywiadem zagranicznym.

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

Agenci GRU zbierają informacje nie tylko o broni, wojsku i przemyśle zbrojeniowym, ale już od czasów ZSRR specjalnością GRU jest zdobywanie za granicą informacji dotyczących technologii, także tych niezwiązanych bezpośrednio z kwestiami militarnymi. Od lat 60. wojskowy wywiad rosyjski słynie z dużo lepszych możliwości technicznych niż wywiad cywilny Rosji/ZSRR. W kręgu zainteresowań GRU są kwestie informatyczne, elektroniczne itp. Oficerowie "wojskówki" działają więc nie tylko w kręgach wojskowych innych krajów, ale werbują cywilów i to niekoniecznie związanych z obronnością. W 1984 ukazała się książka autorstwa Wiktora Suworowa, w której autor opisał wiele tajemnic radzieckiego wywiadu wojskowego.

W przeciwieństwie do służb cywilnych, wywiad wojskowy uniknął przeformowań związanych z upadkiem ZSRR. W miejsce rozwiązanego KGB powstały, a GRU funkcjonuje do dzisiaj. Jedyną większą nowością była zmiana adresu siedziby, znanej jako Akwarium. W 2006 GRU przeniosło się do nowoczesnego i ogromnego kompleksu o powierzchni ponad 70 tys. m kw.

Szefowie Razwiedupru i GRU[edytuj | edytuj kod]

Szefowie IV Zarządu Sztabu Generalnego RKKA (Razwiedupru) i Głównego Zarządu Wywiadu – GRU
Imię (lata życia) Początek służby Koniec służby
1 Siemion Aralow (1880-1969) 1918 1919
2 Siergiej Gusiew (1874- 1933) 1919 1919
3 Jurij Piatakow (1890-1937) 1920 1920
4 Władimir Aussem (1882-po 1936) 1920 1920
5 Jan Lenzman (1881-1939) 1920 1921
6 Arvid Seebot (1894-1934) 1921 1924
7 Jan Berzin (1889-1938) 1924 1935
8 Siemion Uricki (1895-1938) 1935 1937
9 Jan Berzin (1889-1938) 1937 1937
10 Aleksandr Nikonow (1893-1938) 1937 1937
11 Siemion Giendin (1902- 1939) 1937 1938
12 Aleksandr Orłow (1898-1940) 1938 1939
13 Iwan Proskurow (1907-1941) 1939 1940
14 Filip Golikow (1900-1980) 1940 1941
15 Aleksiej Panfiłow (1898-1966) 1941 1942
16 Iwan Iliczow (1905-1983) 1942 1945
17 Fiodor F. Kuzniecow (1904-1979) 1945 1947
18 Nikołaj Trusow (1906- 1985) 1947 1949
19 Matwiej Zacharow (1898-1972) 1949 1952
20 Michaił Szalin (1897-1970) 1952 1956
21 Iwan Sierow (1905-1990) 1958 1963
22 Piotr Iwaszutin (1909-2002) 1963 1987
23 Wladlen Michajłow (1925-2004) 1987 1991
24 Jewgienij Timochin (1938-2006) 1991 1992
25 Fiodor Ładygin (ur. 1937) 1992 1997
26 Walentin Korabielnikow (ur. 1946) 1997 2009
27 Aleksander Szliachturow (ur. 1947) 2009 2011[1]
28 Igor Siergun (ur. 1957) 2011

Struktura[edytuj | edytuj kod]

  • I Departament - Unia Europejska (z wyjątkiem Wielkiej Brytanii i Polski)
  • II Departament - Ameryka Północna i Południowa, Wielka Brytania, Australia, Nowa Zelandia
  • III Departament - Azja
  • IV Departament - Polska
  • V Departament - Zarządzanie wywiadem operacyjnym (ros. управление оперативной разведки)
  • VI Departament - Zarządzanie elektroniczną inteligencją (ros. управление радиотехнической разведки), SIGINT
  • VII Departament - NATO
  • VIII Departament - Sabotaż (Specnaz)
  • IX Departament - Zarządzanie technologią wojskową (ros. управление военных технологий)
  • X Departament - Zarządzanie gospodarką wojenną (ros. управление военной экономики)
  • XI Departament - Zarządzanie strategicznymi doktrynami i bronią (ros. управление стратегических доктрин и вооружения)
  • XII bis Departament - Wojna informacyjna (ros. Информационная война)

Inne:

  • Dział Badań Kosmicznych (ros. Управление космической разведки)
  • Dział Kadr (ros. Управление кадров)
  • Dział Operacyjno-Techniczny (ros. Оперативно-техническое управление)
  • Dział Administracyjno-Techniczny (ros. Административно-техническое управление)
  • Dział Stosunków Zewnętrznych (ros. Управление внешних отношений)
  • Dział Archiwalny (ros. Архивный отдел)
  • Służba informacyjna (ros. Информационная служба)

Żołnierze Razwiedupru i GRU, którzy przeszli na stronę obcych wywiadów[edytuj | edytuj kod]

Znani agenci wywiadu Razwiedupru i GRU[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rosyjskie GRU ma nowego szefa, niezalezna.pl, 2011-12-26.
  2. Informacja członka Komitetu Centralnego WKP(b) Dymitra Manuilskiego z 17 czerwca 1944 w: Polska-ZSRR : struktury podległości: dokumenty WKP(b), 1944-1949 opr. G. A Bordiugow, A. Kochański, A. Koseski, G. F. Matwiejew, Andrzej Paczkowski, Warszawa 1995, Instytut Studiów Politycznych PAN, ISBN 83-85479-92-9, s. 68.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wiktor Suworow: GRU – radziecki wywiad wojskowy, wydawnictwo Adamski i Bieliński, Warszawa 2002, ISBN 83-87454-98-2.
  • Wiktor Suworow: Akwarium, wydawnictwo Adamski i Bieliński, Warszawa 2002, ISBN 83-87454-90-7.
  • Piotr Kołakowski: NKWD i GRU na ziemiach Polskich 1939-1945 (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu), Dom wydawniczy Bellona Warszawa 2002
  • Guido Knopp: Elita Szpiegów (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu) Dom Wydawniczy Bellona Warszawa 2004
  • Norman Polmar, Thomas B. Allen: Spy Book: The Encyclopedia of Espionage, 1997
  • M. Malinowski: Soviet Military Intelligence in NYC 1985-1991, New York Post 2001
  • Pierre de Villemarest: GRU, Radziecki super wywiad, Wydawnictwo Editions Spotkania, Warszawa 1992, przekład Maria Żukowska,

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]