Halina Krahelska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Halina Krahelska
Imię i nazwisko przy narodzeniu Helena Maria
Data i miejsce urodzenia 12 maja 1886
Odessa
Data i miejsce śmierci 19 kwietnia 1945
Ravensbrück
Partia Partia Socjalistów-Rewolucjonistów,
Klub Demokratyczny
Stronnictwo Demokratyczne
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Walecznych (1920-1941)

Halina Krahelska, właściwie Helena Maria Krahelska z domu Śleszyńska, primo voto Grabianka (ur. 12 maja 1886 roku w Odessie, zm. 19 kwietnia 1945 roku w Ravensbrück[1]) – polska działaczka społeczna, socjolog, publicystka i pisarka. Tworzyła używając pseudonimów Agata, Sabina, Zofia.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Od 1908 w Polskiej Partii Socjalistycznej - Frakcji Rewolucyjnej[2], od 1912 roku w rosyjskiej Partii Socjalistów-Rewolucjonistów. W latach 1912-1917 na zesłaniu w Rosji. Uczestniczyła w rewolucji październikowej. Od 1919 przebywała w Polsce, gdzie m.in. brała udział w wielu społecznych akcjach politycznych lewicy. W latach 1919-1921 i 1927-1931 pełniła funkcję zastępcy Głównego Inspektora Pracy, zajmując się głównie systemem ochrony pracy i opieki społecznej (m.in. ochroną macierzyństwa kobiet pracujących). Od 1931 była rzeczoznawcą, reprezentującym Polskę do spraw pracy przy Międzynarodowym Biurze Pracy w Genewie.

Działaczka Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Stowarzyszenia Wolnomyślicieli Polskich i Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom.

Od 1933 roku związana z grupą literacką „Przedmieście[3]. Została oskarżona o zniesławienie władz i policji w swojej powieści pt. Strajk polski z 1937, po czym uniewinniona (jej obrońcą był Mieczysław Jarosz)[4][5].

Była współzałożycielką w 1937 roku Klubu Demokratycznego w Warszawie. Pracowała też w Wojskowym Biurze Historycznym i Biurze Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ-AK. W 1941 uległa ciężkiemu wypadkowi, potrącona przez samochód wojskowy straciła nogę. Niosła wtedy ważne meldunki i mimo cierpienia udało jej się przekazać je w odpowiednie ręce unikając dekonspiracji. W uznaniu tego czynu odznaczono ją Krzyżem Walecznych. Autorka broszury Oświęcim – pamiętnik więźnia. W lipcu 1944 została wydana „...przez „nieznanych sprawców” w ręce Gestapo...”[6], a następnie uwięziona w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück, gdzie zginęła lub zmarła prawdopodobnie 19 kwietnia 1945. Przed śmiercią napisała Tezy do działalności inspekcji pracy w odrodzonej Polsce.

Na cmentarzu służewskim przy ul. Wałbrzyskiej znajduje się jej grób symboliczny (grób rodzinny).

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Nagroda im. Haliny Krahelskiej[edytuj | edytuj kod]

Główny Inspektor Pracy ustanowił w 1989 nagrodę jej imienia przyznawaną za "wybitne osiągnięcia w dziedzinie prewencji zagrożeń zawodowych, nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, wynalazczości, projektowania i wdrażania bezpiecznych technik i technologii w zakresie ochrony pracy, a także popularyzacji prawa pracy i ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa pracy[9]".

Opracowania naukowe[edytuj | edytuj kod]

Spisany przez Krahelską w 1942 roku raport z Auschwitz p.t. Oświęcim, pamiętnik więźnia.

Twórczość literacka[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.1. s. 103-104.
  2. Nowa Gazeta Praska. www.ngp.pl. [dostęp 2015-09-21].
  3. Lewicowo, Literatura proletariacka
  4. Jubileusz Mieczysława Jarosza. „Palestra”. Nr 6/7 (55), s. 3, 11, 1962. 
  5. Kronika. 50 lat pracy zawodowej adwokata Mieczysława Jarosza. „Palestra”. Nr 6/6 (54), s. 90, 1962. 
  6. Władysław Minkiewicz; Wspomnienia (I) 1939–1954, Zeszyty Historyczne 80/1987. Instytut Literacki, s. 125
  7. M.P. z 1947 r. Nr 34, poz. 286.
  8. Aleksander Mazur: Order Krzyża Grunwaldu 1943-1985. MON, 1988, s. 97.
  9. Tomasz Kozłowski, Inspektor pracy. Halina Krahelska, Warszawa 2014 [dostęp 2015-09-21]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]