Kiszyniów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kiszyniów
Chișinău
Ilustracja
Widok na miasto
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Mołdawia
Data założenia 1466
Burmistrz Dorin Chirtoacă
Powierzchnia 123 km²
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

674,5 tys.[1]
5483,73 os./km²
Nr kierunkowy +373-22
Kod pocztowy MD20xx
Tablice rejestracyjne C, CU, K
Położenie na mapie Mołdawii
Mapa lokalizacyjna Mołdawii
Kiszyniów
Kiszyniów
Ziemia47°00′50″N 28°51′00″E/47,013889 28,850000
Strona internetowa

Kiszyniów (rum. Chișinău, cyryl. Кишинэу, wym. [kiʃiˈnəw]; ros. Кишинёв; ukr. Кишинів) – stolica i największe miasto Mołdawii, zamieszkiwane przez 674,5 tys. mieszkańców[1].

Miasto zajmuje powierzchnię 565 km², dzieli się na 5 sektorów: Centru, Botanica, Buiucani, Râșcani, Ciocana.

Etymologia[edytuj]

Jedną z wersji jest, że nazwa Chișinău pochodzi od starorumuńskiego słowa chișla ("źródło") i nouă ("nowy"), ponieważ miasto zostało zbudowane wokół źródła. Obecnie źródło jest zlokalizowane przy skrzyżowaniu ulic Puszkina i Albișoara.

Według Stefana Ciobanu, rumuńskiego historyka, nazwa Chișinău powstała w ten sam sposób co nazwa miasta Chișineu-Criș w zachodniej Rumunii, niedaleko granicy z Węgrami. Jego węgierska nazwa to Kisjenő, od której pochodzi rumuńska nazwa. Nazwa Kisjenő pochodzi od słowa kis "małe" i Jenő "plemię", jednego z siedmiu węgierskich plemion, które wstąpiły do Kotliny Panońskiej w 896 i dały nazwę 21 osadom.

Historia[edytuj]

Kiszyniów założono w 1466 na terenie Hospodarstwa Mołdawskiego. Na przełomie XV i XVI wieku wraz z całym krajem dostał się pod panowanie Turcji. Przez wiele lat miasto było stolicą żupy (mołd., rum. județul) Lăpușna. W 1812 Kiszyniów zaanektowała Rosja[2], czyniąc je stolicą guberni besarabskiej. W 1903 w Kiszyniowie miał miejsce jeden z największych w historii pogromów ludności żydowskiej, inspirowany przez prężnie działającą w carskiej Rosji czarną sotnię (Żydzi stanowili wówczas większość mieszkańców Kiszyniowa).

W latach 1918–1940 miasto pod panowaniem Rumunii[2]. W 1918 wraz z całą Besarabią zostało po raz pierwszy w swej historii wcielone do Rumunii. W 1940, na mocy ugody niemiecko-radzieckiej, Kiszyniów wraz z Besarabią został przyłączony do ZSRR. W tym samym roku została z Tyraspolu do Kiszyniowa przeniesiona stolica Mołdawii Radzieckiej. W czerwcu 1941, w wyniku agresji Niemiec i Rumunii na ZSRR, Kiszyniów znalazł się po raz drugi w granicach Rumunii. Wtedy przez miasto przetoczyła się kolejna fala pogromów ludności żydowskiej, eliminując niemal całkowicie Żydów z tła etnicznego miasta. W 1944 Armia Czerwona wyparła wojska faszystowskie z Besarabii, a Kiszyniów ponownie stał się stolicą Mołdawskiej SRR. Po rozwiązaniu ZSRR w 1991 Kiszyniów stał się stolicą niepodległej Mołdawii.

Geografia[edytuj]

Kiszyniów położony jest na nizinie w centrum kraju, w jednym z bardziej urodzajnych terenów (uprawa winorośli i innych owoców), nad rzeką Byk, prawym dopływem Dniestru. Kiszyniów jest jedną z najbardziej zielonych stolic Europy.

Kiszyniów leży w strefie klimatu kontynentalnego, charakteryzującego się gorącymi i suchymi latami oraz zimnymi i wietrznymi zimami. Temperatury w zimie często spadają poniżej 0 °C, ale rzadko spadają poniżej -10 °C. Latem średnia temperatura wynosi około 25 °C, ale czasami dochodzi do 35-40 °C w środku lata w centrum miasta. Mimo że opady i wilgotność w lecie są niskie, zdarzają się burze. Temperatury wiosną i jesienią wahają się w okolicach 16–24 °C. Opady w tym czasie są zwykle mniejsze niż w lecie i są częstsze, ale łagodniejsze.

Podział administracyjny[edytuj]

 Zobacz też kategorię: Podział administracyjny Kiszyniowa.

Religia[edytuj]

Kiszyniów jest siedzibą eparchii kiszyniowskiej Mołdawskiego Kościoła Prawosławnego; jej zwierzchnik stoi na czele całej Cerkwi mołdawskiej, uznającej zwierzchność Patriarchatu Moskiewskiego. Swoją siedzibę w Kiszyniowie ma również metropolia Besarabii Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego[3].

Kiszyniów jest również siedzibą biskupa katolickiej diecezji kiszyniowskiej.

Polityka i administracja[edytuj]

Kiszyniów jest zarządzany przez Radę Miasta i Burmistrza Miasta, wybierane raz na cztery lata. Obecnym burmistrzem Kiszyniowa jest Dorin Chirtoacă. Jego poprzednikiem był Serafim Urecheanu. Zgodnie z mołdawską konstytucją, Urecheanu – wybrany do parlamentu w 2005 – jako poseł nie mógł dalej sprawować stanowiska burmistrza Kiszyniowa i zrezygnował z poprzednio zajmowanej funkcji.

Podczas jego 11-letniej kadencji została odrestaurowana wieża soboru Narodzenia Pańskiego oraz nastąpiła poprawa w zakresie transportu publicznego. Uruchomiono również nowe linie trolejbusowe oraz wydłużono istniejące linie, w celu polepszenia połączeń pomiędzy dzielnicami.

Pierwszym burmistrzem Kiszyniowa był Angel Nour w 1817. W 1941 urząd został zniesiony. Po upadku komunizmu i przywróceniu urzędu w 1990 pierwszym demokratycznie wybranym burmistrzem został Nicolae Costin.

Demografia[edytuj]

Liczba ludności w poszczególnych latach[4]:

1959 1970 1971[2] 1979 1989 2004 2014[1]
258 910 415 956 374 tys. 589 140 770 948 712 218 674,5 tys.

Struktura etniczna miasta w 2004[5]:

Dane oznaczone za pomocą * są trudne do zweryfikowania. Dla bliższego zapoznania się z problemem zobacz Mołdawianie a Rumuni w artykule Mołdawianie.

Język[edytuj]

Kiszyniów jest miastem dwujęzycznym. Większość mieszkańców posługuje się językiem rumuńskim i językiem rosyjskim. Większość napisów jest w języku rumuńskim.

Osobistości związane z Kiszyniowem[edytuj]

Zabytki[edytuj]

Cerkiew św. Teodory z Sihli
Cerkiew św. Haralampiusza

Gospodarka i komunikacja[edytuj]

Kiszyniów jest najbardziej rozwiniętym gospodarczo miastem Mołdawii, jest też głównym węzłem transportowym. W Kiszyniowie rozwija się głównie przemysł spożywczy (liczne winiarnie), przetwórstwo warzyw i owoców, przemysł tytoniowy, tekstylny i materiałów budowlanych.

Nieopodal Kiszyniowa, 13 km na południowy wschód, znajduje się międzynarodowy port lotniczy, który w 2012 r. obsłużył 1,22 mln. pasażerów. Lotnisko zapewnia bezpośrednie połączenia z głównymi portami Europy oraz Rosji. Ponadto stacja kolejowa Kiszyniów stanowi węzeł na linii StambułMoskwa.

Edukacja i kultura[edytuj]

Kiszyniów jest siedzibą 12 publicznych i 11 niepublicznych uczelni. Ponadto w Kiszyniowie mieszczą się liczne teatry, muzea i placówki kulturalne.

Sport[edytuj]

W mieście swoją siedzibę ma założony w 1947 roku klub piłkarski Zimbru Kiszyniów, który swoje domowe mecze rozgrywa na stadionie Zimbru. Siedzibę ma tu również klub piłkarski Dacia Kiszyniów. Przed wojną w Kiszyniowie istniały kluby piłkarskie takie jak Mihai Viteazul Kiszyniów czy Fulgerul CFR Kiszyniów.

Galeria[edytuj]

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Numărul populaţiei stabile al Republicii Moldova la 1 ianuarie 2014, în profil teritorial. National Bureau of Statistics of the Republic of Moldova. [dostęp 21 stycznia 2015].
  2. a b c d e f Encyklopedia Powszechna PWN. T. 2. G-M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 472.
  3. Mitropolia Basarabiei (rum.). mitropoliabasarabiei.md. [dostęp 2017-02-26].
  4. 1. Population at the 1959, 1970, 1979, 1989 and 2004 censuses, by sex and area, in territorial aspect. National Bureau of Statistics of the Republic of Moldova. [dostęp 21 stycznia 2015].
  5. 6. Population by main nationalities, in territorial aspect. National Bureau of Statistics of the Republic of Moldova. [dostęp 21 stycznia 2015].
  6. Biserica „Înălţarea Domnului”- „Sfânta Vinere”, or. Chişinău, 31 października 2012 [dostęp 2016-09-17] (rum.).
  7. Biserica “Sf. Mucenic Haralmbie” din Chișinău, protopopiatchisinau.md [dostęp 2016-09-11].
  8. Catedrala ortodoxă Schimbarea la Faţă a Mântuitorului din oraşul Chişinău de la începuturi (1899–1902) şi până în anii pustiirii (1959-1962), csf.md [dostęp 2016-09-11].
  9. Biserica “Sf. Mare Mucenic Pantelimon”, or. Chişinău, protopopiatchisinau.md [dostęp 2016-09-11].
  10. Biserica “Sf. Cneaz Vladimir”, or. Chișinău, protopopiatchisinau.md [dostęp 2016-09-11].
  11. Ce fac comunistii in biserica, www.zdg.md [dostęp 2016-09-11].
  12. Sf. Gheorghe, 4 (colţ str. A. Iancu) – Biserica Sf. Mare Mucenic Gheorghe, www.monument.sit.md [dostęp 2017-01-30] (rum.).

Linki zewnętrzne[edytuj]