Henryk Jerzy Chmielewski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Henryk Jerzy Chmielewski
Papcio Chmiel
Henryk Jerzy Chmielewski.jpg
Papcio Chmiel (2007)
Data i miejsce urodzenia 7 czerwca 1923, Warszawa
Dziedzina sztuki grafik, rysownik, publicysta
Ważne dzieła Tytus, Romek i A’Tomek
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Krzyż Armii Krajowej Warszawski Krzyż Powstańczy Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Srebrny Krzyż „Za Zasługi dla ZHP” Zasłużony dla Warszawy Order Uśmiechu
Kamienica Piwnica Gdańska przy ul. Nowomiejskiej 18/20, w której do 1944 mieszkał Henryk Chmielewski. Budynek został wzniesiony w miejscu Barbakanu, widoczne są jego dolne partie odsłonięte wraz z murami obronnymi w latach 30. Do historii kamienicy nawiązuje tytuł autobiografii Chmielewskiego Urodziłem się w Barbakanie (1999)
Publiczna Szkoła Powszechna nr 3 przy ul. Rybaki 32, do której w latach 1930–1936 uczęszczał Chmielewski. Budynek został zniszczony w 1944 roku

Henryk Jerzy Chmielewski, znany jako Papcio Chmiel (ur. 7 czerwca 1923 w Warszawie)[1] – polski grafik, rysownik i publicysta, uczestnik powstania warszawskiego w 7 Pułku Piechoty AK „Garłuch” pod pseudonimem Jupiter (st. strzelec), odznaczony Warszawskim Krzyżem Powstańczym, autor serii komiksowejTytus, Romek i A’Tomek”, kawaler Orderu Uśmiechu[2].

Życiorys[edytuj]

Urodził się i wychował w kamienicy nazywanej Piwnicą Gdańską przy ul. Nowomiejskiej 18/20 m. 7 w Warszawie[3]. Zniszczony w 1944 budynek nie został odbudowany po wojnie (na jego miejscu znajduje się zrekonstruowany Barbakan)[4]. W latach 1930–1936 uczęszczał do Publicznej Szkoły Powszechnej nr 3 przy ul. Rybaki 32[5][6]. W 1936 rozpoczął naukę w prywatnym męskim Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego Towarzystwa Przyjaciół Polskich Szkół Średnich przy ul. Marszałkowskiej 150[7][8]. Był członkiem 70 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej[9].

Opuścił miasto 7 września 1939, po radiowym apelu Romana Umiastowskiego, i dotarł do Łukowa[10]. Wrócił do Warszawy w październiku 1939[11].

W marcu 1943 złożył przysięgę i został żołnierzem Armii Krajowej. Otrzymał pseudonim „Jupiter”[12]. We wrześniu 1943 rozpoczął naukę w nowo uruchomionej Państwowej Szkole Budownictwa[12].

W czasie powstania warszawskiego był żołnierzem 7 Pułku Piechoty „Garłuch”[13]. Najważniejszym zadaniem pułku było opanowanie lotniska na Okęciu[14]. Atak został jednak odwołany. W dniach 1 i 2 sierpnia 1944 część żołnierzy „Garłucha” poległa lub została wzięta do niewoli (w tym 1 sierpnia Henryk Chmielewski)[15], większości udało się jednak wycofać lub rozproszyć po okolicy[16].

Z powodu zniszczenia lewobrzeżnej Warszawy, w 1945 zamieszkał przy ul. Nawrot 8 m. 15 w Łodzi[17]. W marcu 1945 rozpoczął pracę w Centralnym Zarządzie Przemysłu Włókienniczego jako kreślarz w Wydziale Technicznym oraz rozpoczął naukę w drugiej klasie licealnej prywatnego Gimnazjum im. Duczymińskiego[18]. W lipcu 1945 został powołany do wojska[19]. Służył w Toruniu[20].

Karierę graficzną rozpoczął w wojsku, od opieki nad gazetką. Po przejściu do cywila w sierpniu 1947[21] pracował jako rysownik, początkowo w „Świecie Przygód”, następnie w „Świecie Młodych”. W latach 1950–1956 studiował na Akademii Sztuk Plastycznych w Warszawie na Wydziale Grafiki.

Jest autorem kontynuacji serii komiksowej „Sierżant King z królewskiej konnicy” (1947) oraz komiksów własnego pomysłu „Półrocze bumelanta” (1951) i „Witek sprytek” (1955–1956). Szerzej znany z bardzo popularnej, ukazującej się od 1957, serii komiksów „Tytus, Romek i A’Tomek”, która rozeszła się w łącznym nakładzie 11 milionów egzemplarzy. Przez wiele lat pracował w czasopiśmie „Świat Młodych”, w którym publikował kolejne odcinki. W latach 1989-90 powstały dwa dziesięciominutowe odcinki serialu animowanego pt: „Narodziny Tytusa” oraz „Edukacja”. Dwanaście lat później na podstawie scenariusza wyłonionego w drodze konkursu powstał pełnometrażowy film animowany Tytus, Romek i A’Tomek wśród złodziei marzeń.

Do maja 2010 ukazało się 31 części serii komiksów „Tytus, Romek i A’Tomek” oraz książki W odwiedziny do rodziny. Papcio Chmiel napisał też autobiografię Urodziłem się w Barbakanie (1999) oraz będącą jakby drugim tomem tej biografii, książkę Tytus zlustrowany (2007). Trzecia część autobiografii to Tarabanie w Barbakanie (rozszerzona wersja pierwszego tomu Urodziłem się w Barbakanie) – wydana pod koniec 2013 roku. Jest również autorem ilustracji do książki Barbary Tylickiej Generał Ciupinek. W styczniu 2005 premierę miała gra komputerowa Tytus, Romek i A’Tomek – Armia zbuntowanych robotów[potrzebny przypis]. W 2009 Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczki pocztowe z Tytusem, Romkiem i A’Tomkiem, a także kolekcjonerską kopertę FDC. Pod koniec 2010 wydawnictwo Agora wydało słuchowisko CD na podstawie XIII księgi przygód „Tytusa, Romka i A’Tomka” – wyprawa na wyspy nonsensu – z dołączoną książeczką z rysunkami Papcia Chmiela. Pod koniec 2010 Poczta Polska wydała w wersji limitowanej kalendarz na rok 2011 – 4 pory uśmiechu z ilustracjami narysowanymi przez m.in. przez H.J. Chmielewskiego. W maju 2011 została wydana książka autorstwa Papcia Chmiela pt.: Witek sprytek i inne opowieści. W czerwcu 2015 roku wydawnictwo Egmont, wydało grę planszową Tytus, Romek i A’Tomek a w maju 2015 roku, wyd. Prószyński i spółka – komiks Elemelementarz.

Za swoją twórczość został uhonorowany Orderem Uśmiechu. W 2005 był członkiem Honorowego Komitetu Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich. W 2006 wspierał kampanię Kazimierza Marcinkiewicza w wyborach na prezydenta stolicy. W 2007 poparł Prawo i Sprawiedliwość w wyborach parlamentarnych i zasiadał w Komitecie Honorowego Poparcia PiS.

31 maja 2007 został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Podczas tej samej uroczystości Srebrne Medale „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” otrzymali również inni rysownicy komiksów: Tadeusz Baranowski oraz Janusz Christa[22].

Podczas uroczystości z okazji 65. rocznicy wybuchu powstania warszawskiego, 2 sierpnia 2009 w Parku Wolności, odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za osiągnięcia w działalności na rzecz rozwoju polskiej kultury[23].

17 lipca 2013 w Biurze Rady m.st. Warszawy przewodnicząca Rady Ewa Malinowska-Grupińska wręczyła rysownikowi wyróżnienie „Zasłużony dla Warszawy”[24].

Rodzina[edytuj]

Jego ojcem był Józef Chmielewski (1879–1944), a matką Antonina z d. Mikonowicz (1884–1974). Miał dwie siostry: Wacławę (Ogrodowczyk 1910–1997) i Stanisławę (Ostrowską 1912–1975)[25]. Ojciec pracował jako woźny, a następnie kasjer w Banku Dyskontowym[26].

Jego syn, Artur Bartłomiej Chmielewski, jest pracownikiem Jet Propulsion Laboratory i w 2014 był menadżerem projektu Rosetta z ramienia NASA[27]. Córka, Monique Lehman, jest artystką, cenioną twórczynią gobelinów[28].

Tytus, Romek i A’Tomek i ich twórca na tablicy pamiątkowej przy ul. Nawrot 8 w Łodzi

Odznaczenia[edytuj]

Publikacje[edytuj]

  • Program teatralny, 1984
  • Plany lekcji (wiele wzorów)
  • Kolorowanka, cz. I i II, MAW 1984
  • Kolorowanka, cz. III, Jaworski 2001
  • Serial animowany, dwa odcinki 1990
  • Pocztówka, Jasełka
  • Pocztówka, WOŚP Gliwice 2000
  • Kalendarzyk kieszonkowy, WOŚP Gliwice 2000
  • Tytus kwestarzem WOŚP Gliwice 2000
  • Urodziłem się w Barbakanie, Prószyński i S-ka, 1999 (autobiografia)
  • Tytus zlustrowany, Opole 2007 (II tom autobiografii)
  • W odwiedziny do rodziny, Księgarnia Prawnicza 2006
  • Tytus, Romek i A’Tomek wśród złodziei marzeń, film 2003
  • Figurki bohaterów filmu (Tytus, A’Tomek, Romek, prof. T.Alent), KFC 2003
  • Tramwajolot, model kartonowy do składania, KFC 2003
  • Kalendarze ścienne, jednokartkowe 2003
  • Malujemy Tytusa, książka do kolorowania, Księgarnia Prawnicza 2002
  • Tarabanie w Barbakanie (III tom autobiografii) 2013
  • Kubeczki z Tytusem firmy „Dimo” oraz kubki termiczne (Empik)
  • Żywot człeka zmałpionego, Prószyński i S-ka, 2016

Komiksy[edytuj]

„Książeczkowe”[edytuj]

  • Księga I – Tytus zostaje harcerzem, wyd. I 1966, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. V, (na nowo narysowane) 1988, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga II – Tytus otrzymuje prawko jazdy, wyd. I 1967, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. IV (na nowo narysowane) 1990, Prószyński i S‐ka
  • Księga III – Tytus kosmonautą, wyd. I 1968, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. IV (na nowo narysowane) 1992, Prószyński i S‐ka
  • Księga IV – Tytus żołnierzem, wyd. I 1969, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. IV (w pełni kolorowe) 2001, Prószyński i S‐ka
  • Księga V – Podróż do ćwierć koła świata, wyd. I 1970, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”
  • Księga VI – Tytus olimpijczykiem, wyd. I 1971, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. II (w pełni kolorowe) 2003, Prószyński i S-ka
  • Księga VII – Tytus poprawia dwójkę z geografii Polski, wyd. I 1972, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. IV (w pełni kolorowe, rozszerzone) 1990, Prószyński i S‐ka
  • Księga VIII – Tytus zdobywa sprawność astronoma, wyd. I 1973, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”
  • Księga IX – Tytus na dzikim zachodzie, wyd. I 1974, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”
  • Księga X – Ochrona przyrody, wyd. I 1975, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. II (zmienione i rozszerzone) 1991, Prószyński i S‐ka
  • Księga XI – Ochrona zabytków, 1975, „Świat Młodych”, wyd. I 1977, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. II (w pełni kolorowe, rozszerzone) 1990, Prószyński i S-ka
  • Księga XII – Operacja „Bieszczady”, 1976, „Świat Młodych”, wyd. I 1977, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XIII – Wyprawa na Wyspy Nonsensu, 1977, „Świat Młodych”, wyd. I 1979, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XIV – Nowe metody nauczania, 1978, „Świat Młodych”, wyd. I 1980, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XV – Tytus geologiem, 1979, „Świat Młodych”, wyd. I 1982, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XVI – Tytus dziennikarzem, 1980, „Świat Młodych”, wyd. I 1982, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XVII – Uczłowieczanie Tytusa przez umuzykalnienie, 1983, „Świat Młodych”, wyd. I 1985, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XVIII – Tytus plastykiem, 1985, „Świat Młodych”, wyd. I 1987, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XIX – Tytus aktorem, wyd. I 1991, Prószyński i S‐ka
  • Księga XX – Druga wyprawa na Wyspy Nonsensu, wyd. I 1992, Prószyński i S‐ka
  • Księga XXI – Tytus entomologiem, wyd. I 1994, Prószyński i S‐ka
  • Księga XXII – Walka z przestępczością, wyd. I 1996, Prószyński i S‐ka
  • Księga XXIII – Tytus tajnym agentem, wyd. I 1997, Prószyński i S‐ka
  • Księga XXIV – Wstąpienie do NATO, wyd. I 1998, Prószyński i S‐ka
  • Księga XXV – Tytus się żeni, wyd. I 2000, Prószyński i S‐ka
  • Księga XXVI – Podróż poślubna Tytusa, wyd. I 2001, Wydawnictwo Jaworski
  • Księga XXVII – Tytus graficiarzem, wyd. I 2002, Egmont
  • Księga XXVIII – Tytus internautą, wyd. I 2003, Egmont
  • Księga XXIX – Tytus piernikarzem, wyd. I 2004, Egmont
  • Księga XXX – Wyprawa po owoce chichotu, wyd. I 2006, Księgarnia Prawnicza
  • Księga XXXI – Tytus kibicem, wyd. I 2008, Axel Springer oraz Egmont
  • Tytus, Romek i A’Tomek jako warszawscy powstańcy 1944 z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani, wyd. I 2009, Prószyński i S‐ka
  • Tytus, Romek i A’Tomek w Bitwie Warszawskiej 1920 r., wyd. I 2010, Prószyński i S‐ka
  • Tytus, Romek i A’Tomek w Bitwie Grunwaldzkiej 1410 r., wyd. I 2011. Prószyński i S-ka
  • Księga zero, zbiór najstarszych historii ze Świata Młodych, Egmont 2002
  • Księga 80‐lecia, zbiór starych i nowych historii ze Świata Młodych i innych źródeł 2003
  • Tytus, Romek i A’Tomek – (8 złotych ksiąg), wyd. I 2002–2008, Prószyński i S‐ka
  • Elemelementarz, wyd. I 2015, Prószyński i S-ka

Gazetowe, promocyjne itp.[edytuj]

  • Tytus, Romek i A’Tomek – W kosmosie. Spotkanie z Tytusem, „Świat Młodych” 1957
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż do Australii, „Świat Młodych” 1958
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Na Wyspach Bożego Narodzenia, „Świat Młodych” 1959
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż w czasie, „Świat Młodych” 1960, wyd. albumowe zmienione: Księga VIII
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Różne przygody, „Świat Młodych” 1961
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Na obozie harcerskim, „Świat Młodych” 1962, wyd. albumowe zmienione: Księga I
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Rozalia, „Świat Młodych” 1962, wyd. albumowe zmienione: Księga II
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż poduszkowcem, „Świat Młodych” 1963
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Tytus w redakcji. Zawody Tytusa, „Świat Młodych” 1964
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa autokonikiem i wirolotem, „Świat Młodych” 1964
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Spółdzielnia „Odnawianko”, „Świat Młodych” 1965
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Zabawa w wojsko, „Świat Młodych” 1965, wyd. albumowe zmienione: Księga IV
  • Tytus, Romek i A’Tomek – W kosmosie, „Świat Młodych” 1966, wyd. albumowe zmienione: Księga III
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Jednoplanszowe przygody, „Świat Młodych” 1967
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa wannolotem na olimpiadę w Meksyku, „Świat Młodych” 1968
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Tytus w szkole, „Świat Młodych” 1970
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Western, „Świat Młodych” 1970, wyd. albumowe zmienione: Księga IX
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa pod głaz babci Straszakowej, „Świat Młodych” 1971
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Mielolotem przez epoki historyczne, „Świat Młodych” 1972
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wycieczka zimowa. Wyprawa na Wyspy Mrówcze, „Świat Młodych” 1973
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa młynkolotem, „Świat Młodych” 1974
  • Tytus, Romek i A’Tomek – 35 lat „Świata Młodych”, „Świat Młodych” 1984
  • Tytus, Romek i A’Tomek – W teatrze, „Świat Młodych” 1985
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Historie przedksiążeczkowe, „Super Boom” 1993‐1994
  • Tytus – Reklama lodów, „Super Boom” 1994
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Humoreski, „Gazeta Wyborcza” wyd. krakowskie 1994
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Humoreski, „Super Express – Gilotyna” 1996
  • Tytus i telewizja, Super‐TV 1996
  • Tytus gorylem, Krakers 1997
  • Tytus na WOŚP w Gliwicach, 2000
  • Tytus księga TVP, Biuro reklamy TVP 2000
  • Tytus sprzedaje maszynkę do ostrzenia żyletek, Biuro reklamy TVP 2000
  • Tytus, Romek i A’Tomek – 2014

Pozostałe[edytuj]

  • Witek Sprytek i As, „Świat Młodych” 1955
  • Szczudełko i Sadełko, „Świat Przygód” 1957
  • Cyrk Bum Tarara, „Świat Młodych” 1957
  • Piechotek i Miechotek, „Świat Młodych” 1959
  • Meteor 8 nie odpowiada, „Świat Młodych” 1959
  • Anka Telemanka, „Świat Młodych” 1969
  • Kapitan Mewka, „Świat Młodych” 1970
  • Tędyk Owędyk i jego mądry pies Cyber, „Świat Młodych” 1972
  • Kopernik, „Świat Młodych” 1973
  • Roz i Bitek, „Świat Młodych” 1977

Przypisy

  1. Chmielewski 1999 ↓, s. 25, 151.
  2. Artur Szrejter: Henryk Jerzy Chmielewski (Papcio Chmiel). Gildia Komiksu.
  3. Chmielewski 1999 ↓, s. 24, 34.
  4. Nowomiejska 18/20. Dawna „Piwnica Gdańska”. Warszawa 1939. [dostęp 2017-02-19].
  5. Chmielewski 1999 ↓, s. 71.
  6. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łódź: Księży Młyn, 2009, s. 124. ISBN 978-83-61253-51-8.
  7. Chmielewski 1999 ↓, s. 141.
  8. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łódź: Księży Młyn, 2009, s. 125. ISBN 978-83-61253-51-8.
  9. Chmielewski 1999 ↓, s. 158.
  10. Chmielewski 1999 ↓, s. 168, 170.
  11. Chmielewski 1999 ↓, s. 177, 182.
  12. a b Chmielewski 1999 ↓, s. 202.
  13. Piotr Rozwadowski (red. nauk.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 5. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939–1945”, 2002, s. 98. ISBN 83-11-09579-5.
  14. Piotr Rozwadowski (red. nauk.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 1. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939–1945”, 2002, s. 164. ISBN 83-11-10124-8.
  15. Michał Wojtczuk, Tomasz Urzykowski: Papcio Chmiel kończy 94 lata. Posłuchajcie jego wspomnień. Gazeta Stoleczna, 7 czerwca 2017. [dostęp 2017-06-19].
  16. Piotr Rozwadowski (red. nauk.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 1. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939–1945”, 2002, s. 165–166. ISBN 83-11-10124-8.
  17. Chmielewski 1999 ↓, s. 255.
  18. Chmielewski 1999 ↓, s. 259.
  19. Chmielewski 1999 ↓, s. 265.
  20. Chmielewski 1999 ↓, s. 268.
  21. Chmielewski 1999 ↓, s. 294.
  22. Gloria Artis za Tytusa, Nerwosolka oraz Kajka i Kokosza. 31 maja 2007. [dostęp 2012-12-18].
  23. Prezydent odznaczył uczestników Powstania. prezydent.pl, 2 sierpnia 2009. [dostęp 2012-12-18].
  24. Zasłużony dla m.st. Warszawy Witryna Rady Warszawy [dostęp 16 marca 2017]
  25. Tytus Romek i Atomek, Tytus, Romek i A’Tomek [dostęp 2015-12-01].
  26. Chmielewski 1999 ↓, s. 87.
  27. Art B. Chmielewski. [dostęp 13 listopada 2014].
  28. Monique Lehman, Żony Hollywood [dostęp 2017-03-20] (pol.).
  29. Papcio Chmiel i Jego Podopieczni (opracowanie Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie), strona Muzeum Ziemi Lubuskiej [dostęp 2017-04-15]
  30. A. Napiórska, Henryk Jerzy Chmielewski: Najlepsze pomysły wpadały w nocy (zdjęcie), WP Magazyn [dostęp 2017-04-15]

Literatura[edytuj]

  • Henryk Jerzy Chmielewski: Urodziłem się w Barbakanie. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999. ISBN 83-7180-478-4.