Nursułtan Nazarbajew

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nursułtan Äbyszuły Nazarbajew
Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
Встреча Владимира Путина с Нурсултаном Назарбаевым 2.jpg
Data i miejsce urodzenia 6 lipca 1940
Szamałgan
Kazachstan 1. Prezydent Kazachstanu
Okres od 16 grudnia 1991
Przynależność polityczna Nur Otan
Poprzednik urząd utworzony
Kazachstan 2. Przewodniczący Partii Nur Otan
Okres od 4 lipca 2007
Poprzednik Bakytżan Żumagułow
Signature of Nursultan Nazarbayev.png
Odznaczenia
Order Achmada Kadyrowa (Czeczenia)
Order Złotego Orła (Kazachstan) Medal Astana (Kazachstan) Medal 10-lecia niepodległości Republiki Kazachstanu Medal "10 lat Sił Zbrojnych Republiki Kazachstanu" Medal 10-lecia Konstytucji Republiki Kazachstanu Medal "Z okazji 100-lecia kolei w Kazachstanie" Medal 10-lecia Parlamentu Republiki Kazachstanu Medal "60 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945" (Kazachstan) Medal 10 lat Astana (Kazachstan) Medal 850-lecia Moskwy (Rosja) Medal 300-lecia Sankt-Petersburga (Rosja) Medal 1000-lecia Kazania (Rosja) Order Czerwonego Sztandaru Pracy (ZSRR) Order Znak Honoru Medal "Za rozwój wsi" (ZSRR) Medal 70-lecia Sił Zbrojnych ZSRR Odznaka za Zasługi dla Republiki Austrii - Wielka Gwiazda Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia) Wielki Order Króla Tomisława (Chorwacja) Wielka Wstęga Orderu Nilu (Egipt) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Krzyż Wielki Orderu Lwa Finlandii Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja) Order Chryzantemy (Japonia) Wielki Krzyż ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego (Litwa) Krzyż Wielki Orderu Dębowej Korony (Luksemburg) Komandor Krzyża Wielkiego Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Order Orła Białego Łańcuch Orderu Gwiazdy Rumunii Order Podwójnego Białego Krzyża I Klasy (Słowacja) Order Wolności (Ukraina) Order Księcia Jarosława Mądrego I klasy Krzyż Wielki z Łańcuchem Węgierskiego Orderu Zasługi (cywilny) Krzyż Wielki Orderu Św. Michała i Św. Jerzego (Wielka Brytania) Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy z Wielkim Łańcuchem (1951-2001) Order za Wybitne Zasługi (Uzbekistan) Order Ismoili Somoni (Tadżykistan) Krzyż Wielki Orderu Świętego Karola (Monako)
Nursułtan Nazarbajew, Leonid Krawczuk, Borys Jelcyn i Stanisłau Szuszkiewicz. (1991)
Nursułtan Nazarbajew, Władimir Putin, Ahmet Necdet Sezer i Atal Bihari Vajpayee. (2002)
Nazarbajew i Prezydent Stanów Zjednoczonych George W. Bush. (2006)
Nursułtan Nazarbajew i Luiz Inacio Lula da Silva. (2009)
Nursułtan Nazarbajew i Lee Myung-bak. (2009)
Prezydent Nursułtan Nazarbajew i Dmitrij Miedwiediew. (2011)
Nursułtan Nazarbajew wraz z Barackiem Obamą i Dmitrijem Miedwiediewem podczas szczytu nuklearnego w Seulu. (2012)
Prezydent Nursułtan Nazarbajew i Xi Jinping. (2013)
Nursułtan Nazarbajew na szczycie Unia EuropejskaUkrainaUnia Celna w Mińsku. (2014)
Nursułtan Nazarbajew i Barack Obama na szczycie nuklearnym w Hadze. (2014)
Przydrożny billboard z Nazarbajewem
Znaczek pocztowy z wizerunkiem Nursułtana Nazarbajewa
Pomnik Nursułtana Nazarbajewa w Ankarze w Turcji

Nursułtan Äbyszuły Nazarbajew, kaz. Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев, ros. Нурсултан Абишевич Назарбаев (ur. 6 lipca 1940 w Szamałganie koło Ałma-Aty) – kazachski polityk, pierwszy sekretarz KC Komunistycznej Partii Kazachskiej SRR od 22 czerwca 1989 do 14 grudnia 1991, prezydent Kazachskiej SRR od 24 kwietnia 1990 do 16 grudnia 1991, prezydent Kazachstanu od 16 grudnia 1991, przewodniczący partii Nur Otan od 4 lipca 2007.

W 2010 roku parlament nadał mu tytuł Jelbasy, co oznacza "lider nacji"[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i kariera w KPZR[edytuj | edytuj kod]

Od 1960 pracował jako robotnik budowlany w przedsiębiorstwie "Kazmietałłurgstroj" w Temyrtau. Następnie pracował na różnych stanowiskach w Karagandyjskim Zakładzie Metalurgicznym (od 1966 Karagandyjski Kombinat Metalurgiczny).

W 1962 został członkiem KPZR. W 1967 ukończył studia techniczne przy Karagandyjskim Kombinacie Metalurgicznym.

Od 1969 pracował w aparacie Komunistycznej Partii Kazachstanu: w latach 1969–1973 w aparacie partii i Komsomołu w Temyrtau, w latach 1973–1977 jako sekretarz Komitetu Zakładowego w Karagandyjskim Kombinacie Metalurgicznym, w latach 1977–1979 jako sekretarz i II sekretarz Komitetu Obwodowego w Karagandzie, a w latach 1979–1984 jako sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Kazachstanu.

W 1984 został powołany na stanowisko premiera Kazachskiej SRR. Był zwolennikiem reform wprowadzanych przez Sekretarza Generalnego KC KPZR Michaiła Gorbaczowa. Dzięki poparciu dla reform Gorbaczowa i przyjaznym stosunkom z radzieckim przywódcą, 22 czerwca 1989 zdobył stanowisko I Sekretarza KC Komunistycznej Partii Kazachskiej SRR. 27 lipca 1989 na stanowisku premiera Kazachskiej SRR zastąpił go Uzakbaj Karamanow. Od 22 lutego do 24 kwietnia 1990 pełnił funkcję Przewodniczącego Rady Najwyższej Kazachskiej SRR (parlamentu). 24 kwietnia 1990 został powołany na nowo utworzone stanowisko prezydenta republiki związkowej. 14 grudnia 1991 roku w obliczu ogłoszenia przez Kazachstan niepodległości Nazarbajew złożył urząd I Sekretarza KC Komunistycznej Partii Kazachskiej SRR.

Prezydent Kazachstanu[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza i druga kadencja (1991-2006)[edytuj | edytuj kod]

W pierwszych wyborach prezydenckich w historii Kazachstanu, które odbyły się 1 grudnia 1991 (dzień ten później ogłoszono świętem narodowym jako Dzień Pierwszego Prezydenta) wygrał uzyskując wynik 98,80%. Jego kadencja miała trwać cztery lata. 16 grudnia 1991 Kazachstan ogłosił niepodległość jako ostatnia z republik upadającego ZSRR. 29 kwietnia 1995 odbyło się referendum, w którym mieszkańcy Kazachstanu większością głosów wydłużyli kadencję Nazarbajewa do 2000 roku. 30 sierpnia 1995 obywatele przyjęli w innym referendum nową konstytucję, która stanowiła kadencję prezydenta na 7-letnią.

Jednym z jego najważniejszych osiągnięć tego okresu był sprawny proces przeniesienia stolicy kraju z Ałmaty do Astany w latach 1994-1998. Nowa stolica stała się centrum społecznym oraz ośrodkiem gospodarczym i politycznym kraju, a także jednym z najbardziej niepowtarzalnych i nowoczesnych miast byłego ZSRR. Stało się tak dzięki awangardowemu budownictwu, oraz przeniesieniu tam wszystkich najważniejszych instytucji państwa.

W wyborach prezydenckich 10 stycznia 1999 roku startował jako kandydat bezpartyjny w wyborach prezydenckich. Wygrał w pierwszej turze uzyskując wynik 81% głosów. Jego główny kontrkandydat – Serykbołsyn Äbdyldin z Komunistycznej Partii Kazachstanu uzyskał 11,90% głosów.

Trzecia i czwarta kadencja (2006-2015)[edytuj | edytuj kod]

W wyborach które odbyły się 4 grudnia 2005 roku Nazarbajew startujący z ramienia partii Nur Otan uzyskał wynik 91,15% głosów. Pokonując byłego przewodniczącego parlamentu Żarmachana Tujakbaja, zapewnił sobie trzecią kadencję na stanowisku. Oficjalnie objął urząd 11 stycznia 2006.

18 maja 2007 roku prezydent Nazarbajew dokonał zmian w konstytucji. Jedną z nowelizacji było skrócenie kadencji prezydenta z 7 do 5 lat. 4 lipca 2007 roku na ogólnokrajowym zjeździe został wybrany przewodniczącym rządzącej partii Nur Otan[2].

Podczas swojej trzeciej i czwartej kadencji Nursułtan Nazarbajew zaktywizował swoją politykę handlową, przemysłową i strategiczną względem państw spoza Wspólnoty Niepodległych Państw. W 2009 roku prezydenci Kazachstanu i Indii podpisali umowę o współpracy w dziedzinie technologii jądrowych. 1 stycznia 2010 Kazachstan stanął na czele Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, w związku z tym wydarzeniem zorganizowano w Astanie szczyt państw OBWE. W lutym 2012 roku rządy Kazachstanu i Niemiec przygotowały umowę surowcową wiążącą się z wydobyciem przez Niemców rzadkich metali znajdującej się na terenie Kazachstanu potrzebnych do produkcji urządzeń typu high tech.

14 czerwca 2010 roku Parlament Republiki Kazachstanu zatwierdził ustawę nadającą Nursułtanowi Nazarbajewowi tytuł "Lidera Nacji" (Jelbasy, kaz. Елбасы)[3].

Po uznaniu przez Radę Konstytucyjną za niezgodny z prawem pomysł wydłużenia kadencji Nazarbajewa do 2020 roku, prezydent postanowił rozpisać przedterminowe wybory prezydenckie. Elekcja początkowo miała się odbyć w 2012 roku, kiedy kończyła się rozpoczęta w 2005 7-letnia kadencja. Ostatecznie wybory odbyły się 3 kwietnia 2011 roku. Nazarbajew uzyskał 95,55% głosów.

15 grudnia 2012 roku Nazarbajew ogłosił długoterminową strategię rozwoju "Kazachstan 2050". Za główne postanowienia obrano tworzenie nowego modelu społecznego, rozwój edukacji i ochrony zdrowia, wzmocnienie państwowości i szerokie wsparcie przedsiębiorczości[4]. Jest to drugi, po "Kazachstan 2030" (1997r.) plan rozwoju zapoczątkowany przez Nazarbajewa.

1 lipca 2013 roku Nazarbajew rozmawiał w Astanie z brytyjskim premierem Davidem Cameronem. Podczas tego spotkania prezydent powiedział do brytyjskiego szefa rządu:

Quote-alpha.png
Ludzie z pana wyspy patrzą na przestrzeń poradziecką jak na obszar tkwiący w wiekach średnich, którego mieszkańcy jeżdżą na wielbłądach i koniach[...]Brytyjska demokracja parlamentarna ma 600 lat. Nam, oczywiście, aż tyle czasu to nie zabierze. Robimy postępy.[5]

W lutym 2014 roku prezydent Nazarbajew stwierdził, iż rozważa zmianę nazwy swojego kraju. Według prezydenta, odrzucenie końcówki -stan wyróżniałoby bogaty w zasoby naturalne Kazachstan od ubogich krajów ościennych. Nowa nazwa mogłaby brzmieć "Kazach Eli" czyli "Kraj Kazachów". Nazarbajew zaznaczył jednak, iż wszelkie ewentualne zmiany zostaną dokonane dopiero po konsultacjach ze społecznością[6].

Stanowisko wobec konfliktu na Ukrainie[edytuj | edytuj kod]

Od momentu wybuchu Euromajdanu przez aneksję Krymu przez Rosję oraz podczas trwania wojny na Ukrainie prezydent Nazarbajew prowadził politykę neutralności. Chcąc załagodzenia sytuacji nie opowiadał się stanowczo po żadnej ze stron. Mimo iż Kazachstan był jednym z najbliższych sojuszników Rosji, podczas trwania ukraińskiego konfliktu stosunki pomiędzy tymi państwami uległy znacznemu pogorszeniu. Wbrew chęci Władimira Putina aby utrzymać wpływy w Azji Środkowej, władze Kazachstanu z potencjalnymi inicjatywami zaczęły kierować się w stronę innych państw[7]. Napięcie między prezydentami wzrosło po tym, jak rosyjski przywódca powiedział, że „Kazachowie nie mieli państwowości”[8]. Wiele osób odebrało tą wypowiedź jako obraźliwą. W reakcji na te słowa w internecie zorganizowano akcję „Wyślij Putinowi podręcznik historii”[9]. 26 sierpnia 2014 Nazarbajew uczestniczył w szczycie Unia EuropejskaUkrainaUnia Celna na którym dyskutowano o uregulowaniu sytuacji na Ukrainie[10]. 5 grudnia 2014 w Astanie Nursułtan Nazarbajew spotkał się z prezydentem Francji François Hollandem, podczas którego zaapelował o nielekceważenie Rosji oraz dialog nawet teraz, gdy „zaufanie między światowymi potęgami jest na zerowym poziomie”[11]. Podczas spotkania z prezydentem Ukrainy Petrem Poroszenką w Kijowie 22 grudnia 2014 Nazarbajew potwierdził wznowienie współpracy wojskowej między krajami oraz ustalił szczegóły dot. dostaw kazachskiego węgla na Ukrainę, co miałoby wyprzeć z tamtego rynku surowiec z Rosji[12].

Piąta kadencja (od 2015)[edytuj | edytuj kod]

W przyśpieszonych wyborach prezydenckich, które odbyły się 26 kwietnia 2015 roku, partia Nur Otan po raz kolejny nominowała Nursułtana Nazarbajewa jako kandydata na prezydenta. Poparła go także Partia Patriotów Kazachstanu[13] i Demokratyczna Partia Kazachstanu Ak Żoł[14]. W pierwszej turze zdobył 97,75% głosów i zdeklasował dwóch kontrkandydatów[15][16]. 29 kwietnia 2015 został zaprzysiężony na kolejną 5-letnią kadencję[17].

28 lipca 2015 Nursułtan Nazarbajew podpisał podczas uroczystej ceremonii w Genewie traktat akcesyjny włączający Kazachstan w grono państw członkowskich Światowej Organizacji Handlu (WTO)[18].

Ocena[edytuj | edytuj kod]

Nursułtan Nazarbajew jest postacią kontrowersyjną. Zwolennicy podkreślają jego duży wkład w rozwój kazachskiej gospodarki, zapewnienie stabilizacji politycznej i dynamiczny rozwój społeczny[19]. Nazarbajew zasłynął w latach 90. jako promotor pokoju, gdy rozkazał zlikwidować odziedziczony przez Kazachstan poradziecki arsenał nuklearny. Polityka wewnętrzna prezydenta opiera się na idei kooperacji między wszystkimi grupami narodowościowymi i etnicznymi w kraju[20]. Takie rozwiązanie umożliwiło załagodzenie różnic w społeczeństwie i uniknięcie jakichkolwiek konfliktów, dzięki czemu Kazachstan wyróżnia się na tle innych krajów regionu[21]. Przeciwnicy oskarżają o tendencje autorytarne oraz tłamszenie opozycji.

Wyniki w wyborach prezydenckich[edytuj | edytuj kod]

Data Wynik Liczba głosów Poparcie polityczne
1 grudnia 1991 98,80% 8 681 276 Komunistyczna Partia Kazachskiej SRR
10 stycznia 1999 81,00% 5 846 817 bezpartyjny
4 grudnia 2005 91,15% 6 147 517 Nur Otan
3 kwietnia 2011 95,55% 7 850 958 Nur Otan
26 kwietnia 2015 97,75% 8 833 250 Nur Otan

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Żoną prezydenta jest Sara Nazarbajewa (ur. 1941). Ma z nią trzy córki: Darigę, Dinarę i Aliję.

Prezydent słynie z zamiłowania i propagowania sportu oraz zdrowego trybu życia. Nazarbajew gra w tenisa, jeździ na nartach, pływa i chodzi na siłownię[22].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Premier Masimow zrezygnował ze stanowiska. 24 września 2012. [dostęp 29 marca 2014].
  2. President Nursultan Nazarbayev is the head of the Nur Otan party. 4 lipca 2007. [dostęp 27 lipca 2013].
  3. The President of the Republic of Kazakhstan, akorda.kz
  4. Prezydent Nazarbajew ogłosił program rozwoju Kazachstan 2050. kazakhstan.pl, 2012. [dostęp 29 marca 2014].
  5. Nazarbajew krytykuje Camerona: Nikt nie ma prawa nas pouczać, fakty.interia.pl, 1 lipca 2013
  6. Nie będzie już Kazachstanu? Może będzie Kazach Eli. tvn24.pl, 7 lutego 2014. [dostęp 9 marca 2014].
  7. Białoruś i Kazachstan oddalają się od Rosji. Nie chcą być kolejnymi ofiarami Putina, forsal.pl, 23 grudnia 2014
  8. Dawid Warszawski, Putin rysuje na nowo mapę świata, wyborcza.pl, 3 września 2014
  9. Blackwood: Po Ukrainie pora na Kazachstan?, krytykapolityczna.pl, 23 września 2014
  10. Szczyt w Mińsku. Nadzieja i sceptycyzm, dw.pl, 26 sierpnia 2014
  11. Hollande wzywa Putina, by patrzył w przyszłość ws. Ukrainy, wyborcza.pl, 5 grudnia 2014
  12. Ukraina i Kazachstan "wznawiają współpracę wojskowo-techniczną", tvn24.pl, 22 grudnia 2014
  13. Former nominee supports Nazarbayev as presidential candidate,en.tengrinews.kz, 2015-02-19
  14. Партия "Ак жол" отказалась от выдвижения своего кандидата на выборы,tengrinews.kz, 2015-03-12
  15. Wstępne wyniki wyborów: Nazarbajew zdobył 97,7 proc. głosów, onet.pl, 2015-04-27
  16. 8 833 250 people vote for Nursultan Nazarbayev - final results of CEC, inform.kz, 2015-04-28
  17. Re-elected Kazakh president Nazarbayev sworn in, trend.az, 2015-04-29
  18. President Nazarbayev Signs Protocol on Kazakhstan’s Accession to WTO, The Astana Times, 2015-07-28
  19. Kazachstan goni Europę, wm.pl, 23 stycznia 2015
  20. Why Kazakhstan is important to Israel , jpost.com, 1 maja 2007
  21. Kazachstan wielu narodów, Radio Opole, 27 października 2014
  22. Hobby. [dostęp 9 sierpnia 2013].
  23. Нурсултан Назарбаев награжден орденом Дружбы народов (ros.). president.gov.by, 2015-06-19. [dostęp 2015-08-21].
  24. Нурсултан Назарбаев награжден орденом Дружбы народов (ros.). zakon.kz, 2015-06-19. [dostęp 2015-08-21].
  25. Odluka o odlikovanju Njegove Ekscelencije dr. Nursultana Abishevicha Nazarbayeva, predsjednika Republike Kazakstan, Veleredom kralja Tomislava s lentom i Velikom Danicom (chorw.). nn.hr, 2001-08-24. [dostęp 2015-08-21].
  26. Teenetemärkide kavalerid – Nursultan Nazarbajev: Maarjamaa Risti ketiklassi teenetemärk (est.). president.ee. [dostęp 2015-08-21].
  27. Президент Кыргызстана наградил Назарбаева орденом "Манас" (ros.). tengrinews.kz, 2015-07-02. [dostęp 2015-08-21].
  28. Н.Назарбаев "Манас" ордени менен сыйланды (kirg. • ros.). krtk.kg, 2015-07-02. [dostęp 2015-08-21].
  29. Атамбаев вручил Назарбаеву орден «Манас» (ros.). azattyq.org, 2015-07-06. [dostęp 2015-08-21].
  30. Ar Triju Zvaigžņu ordeni apbalvoto personu reģistrs apbalvošanas secībā, sākot no 2004. gada 1.oktobra (łot.). president.lv. [dostęp 2015-08-21].
  31. Ordonnances souveraines. „Journal de Monaco”. 8141, s. 3 (1927), 2013-10-04. ISSN 1010-8742 (fr.). 
  32. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 20 maja 2002 r. o nadaniu orderu (M.P. z 2002 r. Nr 38, poz. 596)
  33. Указ Президента Российской Федерации от 08.06.2015 г. № 290 (ros.). pravo.gov.ru, 2015-06-08. [dostęp 2015-08-21].
  34. Путин вручил Назарбаеву орден Александра Невского (ros.). ria.ru, 2015-07-09. [dostęp 2015-08-21].
  35. Asel Satajewa: Назарбаев получил от Путина орден Александра Невского (ros.). tengrinews.kz, 2015-07-10. [dostęp 2015-08-21].
  36. Укази о одликовањима (serb.). predsednik.rs, 2013. [dostęp 2013-08-29].
  37. Veronika Šutk: Gašparovič vyznamenal Nazarbajeva (słow.). sme.sk, 2007-11-24. [dostęp 2015-08-21].
  38. Rad Bieleho dvojkríža, I. trieda (słow.). prezident.sk. [dostęp 2015-08-21].
  39. Янукович нагородив Назарбаєва орденом (ukr.). tsn.ua, 2010-07-06. [dostęp 2015-08-21].
  40. A Magyar Köztársasági Érdemrend Nagykeresztje a Lánccal kitüntetettjei (węg.). solyomlaszlo.hu. [dostęp 24 lutego 2012].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]