Żywiecczyzna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Żywiecczyzna – region geograficzny i etnograficzny w południowej Polsce, historycznie najbardziej wysunięta na zachód, część Małopolski, w południowej części, obecnego województwa śląskiego.

Kultura[edytuj]

Żywiecczyznę zamieszkuje grupa Górali Żywieckich, posiadających własną gwarę. Charakterystyczne budownictwo drewniane zachowało się w niektórych wsiach.

Stroje Żywiecczyzny[edytuj]

Stroje góralskie[edytuj]

Współczesny strój górali Beskidu Żywieckiego. Zespół ,,Grojcowianie".
Gorset góralski z regionu Beskidu Żywieckiego - współczesne szycie
Kobiecy strój żywiecki mieszczański - kolekcja Muzeum Miejskiego w Żywcu

Strój męski górali żywieckich składa się z elementów typowych dla strojów górali polskich, jak kapota, haftowana koszula i kamizelka w kolorze czarnym, czerwonym bądź niebieskim, często zdobiona kolorowymi guzikami zwana bruclikiem, spodnie wełniane z pomponami w kolorze białym, kopyta (skarpety z sukna) i kierpce, czyli skórzane lekkie buty u mężczyzn. Strój ozdobiony jest parzenicami i lampasem. Żywieccy górale noszą czarne lub częściej brązowe kapoty zwane guniami. Opasywano się początkowo pasami materiałowymi, a później skórzanymi; wielkość pasa i jego zdobność dawała przy tym pojęcie o majętności jego posiadacza. Częstym elementem stroju była u mężczyzny laska pasterska lub siekiera zwana ciupagą, które służyły do obrony. Strój męski jest nieco skromniejszy od stroju górali podhalańskich. Mężczyzna nosił zwykle kłobuk - kapelusz z czarnego filcu[1].

Strój kobiecy górali żywieckich składał się z ciasnochy, czyli rodzaju ciasnej halki sięgającej do kolan ozdobionej licznymi haftami, spódnicy do połowy łydki często szytej z materiału w drobne kwiaty, skarpet wełnianych zwykle białych, kierpców, oraz białej haftowanej bluzki i gorsetu. Spódnice były zwykle lniane. Zakładano na nie zapaskę – rodzaj fartucha, ozdabianą w liczne hafty. Na białą bluzkę zakładano gorsety będące najdroższym elementem stroju, wyszyte w typowo góralskie motywy roślinne. Chętnie noszono korale. Zamężne kobiety nosiły czepki lub chustki na głowę. Stałym i ważnym elementem stroju góralskiego męskiego i żeńskiego były grube skarpety wełniane - tak zwane kopytka, sięgające do połowy łydki[1].

Stroje mieszczańskie[edytuj]

Żywiecki strój mieszczański odbiega całkowicie od stroju góralskiego górali żywieckich.Stroje szyto z drogich, importowanych tkanin, używano złotych nici do haftowania. Strój ten jest związany tylko z jednym miastem, czyli z Żywcem[2].

  • Strój kobiecy mieszczański: jednobarwna (biała lub kolorowa), szeroka spódnica na kilku spodach, okryta białym tiulowym fartuchem z kwiatowym motywem hafciarski; jedwabna katanka (szafirowa lub innego koloru) z pelerynką ozdobioną złocistym haftem; na głowie czepiec - złotogłów. Do tego szeroki i długi szal tiulowy, haftowany; dookoła szyi wysoka, suto haftowana kreza [3], adamaszkowe pantofle.
  • Strój męski mieszczański: żupan przepasany szerokim, zdobionym pasem; kolorowa czapka, buty z cholewami[4].

Galeria[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Elżbieta Teresa Filip, Barbara Rosiek, Strój górali żywieckich, Fundacja Braci Golec, 2009, ISBN 978-83-925518-8-1.
  2. Żywiecki strój mieszczański, Odkrywając Śląsk, 14 września 2011 [dostęp 2016-12-02].
  3. Henryk Paszkiewicz, Polska i jej dorobek dziejowy w ciągu tysiaąa lat istnienia: zarys i encyklopedia spraw polskich, t.1, Orbis, 1956, s. 584.
  4. Krystyna Kolstrung – Grajny, Mieszczański strój żywiecki, Fundacja Braci Golec, 2007.