John Jellicoe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
John Jellicoe
John Jellicoe
Admiral of the Fleet Admiral of the Fleet
Data i miejsce urodzenia 5 grudnia 1859
Southampton
Data i miejsce śmierci 20 listopada 1935
Londyn
Przebieg służby
Lata służby 1872 - 1919
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
bitwa jutlandzka
Późniejsza praca gubernator generalny Nowej Zelandii
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Order Zasługi (Wspólnota Narodów) UK Royal Victorian Order ribbon.svg

John Rushworth Jellicoe, 1. hrabia Jellicoe GCB, OM, GCVO (ur. 5 grudnia 1859 w Southampton, zm. 20 listopada 1935 w Londynie) – brytyjski admirał, naczelny dowódca Grand Fleet podczas bitwy jutlandzkiej, późniejszy Pierwszy Lord Morski w Admiralicji brytyjskiej i gubernator generalny Nowej Zelandii.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Początki służby wojskowej[edytuj | edytuj kod]

John Rushworth Jellicoe urodził się 5 grudnia 1859 roku w Southampton. Jego ojcem był kapitan Royal Mail Steam Packet Company John Henry Jellicoe, matką zaś Lucy Henrietta Keele, również pochodząca z rodziny o tradycjach w służbie na morzu. John Rushwort Jellicoe wstąpił do Royal Navy jako kadet w 1872 roku. W 1880 roku został awansowany na podporucznika marynarki. Po raz pierwszy służył w linii podczas tłumienia powstania Arabi Paszy w Egipcie w 1882 roku.

John Jellicoe kontynuował naukę jako artylerzysta, między innymi w Royal Navy College w Greenwich i w bazie marynarki wojennej HMS Excellent na Whale Island w pobliżu Portsmouth. Tam poznał go John Fisher, późniejszy Pierwszy Lord Morski i promotor kariery Johna Jellicoe. Podczas kryzysu afgańskiego w 1885 roku obaj wzięli udział w rejsie eskadry admirała Hornby'ego na Bałtyk, gdzie Jellicoe był osobistym adiutantem Fishera. W 1886 roku John Jellicoe wsławił się osobistą odwagą, dowodząc załogą giga w akcji ratowniczej statku, który rozbił się na płyciźnie w pobliżu Gibraltaru.

Komandor[edytuj | edytuj kod]

W 1891 roku John Jellicoe został awansowany do stopnia komandora porucznika (Commander). W dwa lata później, będąc zastępcą dowódcy pancernika HMS "Victoria", przeżył katastrofę swojego okrętu, który zatonął niedaleko Trypolisu po kolizji z HMS "Camperdown" z dużymi stratami wśród załogi. W 1897 roku John Jellicoe awansował do stopnia komandora (Captain). W 1900 roku wziął udział w brytyjskiej ekspedycji celem stłumienia powstania bokserów w Chinach, dowodząc przeddrednotem HMS "Centurion". Ranny podczas walk, został za tę kampanię odznaczony Orderem Łaźni. W 1902 roku ożenił się z Florence Gwendoline Cayzer.

W latach 1902–1903 był asystentem Trzeciego Lorda Morskiego, admirała Williama Maya, następnie do 1904 roku dowódcą krążownika pancernego HMS "Drake". Od końca tegoż roku powrócił do pracy w Admiralicji, zostając dyrektorem Departamentu Uzbrojenia (Director of Naval Ordnance).

Admirał[edytuj | edytuj kod]

W 1907 roku został kontradmirałem (Rear-Admiral) i przez pewien czas służył jako zastępca dowódcy Floty Atlantyckiej. Od końca 1908 roku objął stanowisko Trzeciego Lorda Morskiego. W 1910 roku powrócił do Floty Atlantyckiej jako jej dowódca. Podczas swej pracy w Admiralicji admirał Jellicoe wspierał nowatorskie pomysły lorda Fishera, między innymi budowę przełomowego pancernika HMS "Dreadnought". Za swe zasługi został odznaczony Królewskim Orderem Wiktorii.

W 1911 roku John Jellicoe został wiceadmirałem i zastępcą dowódcy Home Fleet, a na początku 1912 roku Drugim Lordem Morskim. W 1913 roku powrócił do służby liniowej jako zastępca dowódcy Home Fleet, admirała George Callaghana. W obliczu zbliżającej się wojny stał się naturalnym kandydatem na głównodowodzącego podstawową siłą uderzeniową Royal Navy (admirał Callaghan nie był brany pod uwagę z uwagi na podeszły wiek i zły stan zdrowia). W 1914 roku, wobec narastającego napięcia międzynarodowego, Admiralicja podjęła decyzję o utworzeniu (na bazie Home Fleet i części Floty Atlantyckiej) Grand Fleet, ze Scapa Flow jako główną bazą na czas wojny. 4 sierpnia, w dniu wypowiedzenia przez Wielką Brytanię wojny Niemcom, John Jellicoe został oficjalnie dowódcą tego związku operacyjnego. W 1915 roku został admirałem (Admiral).

Największą bitwą morską stoczoną przez Grand Fleet pod dowództwem admirała Jellicoe była bitwa jutlandzka w dniach 31 maja i 1 czerwca 1916 roku. Walcząc przeciwko niemieckiej Hochseeflotte dowodzonej przez admirała Reinharda Scheera odniósł, pomimo większych niż niemieckie strat, strategiczne zwycięstwo, zmuszając przeciwnika do ustąpienia z pola walki i w konsekwencji zapewniając Wielkiej Brytanii kontrolę na morzu. Jednak taktyka dowódcy Grand Fleet spotkała się później z krytyką (między innymi admirała Davida Beatty'ego), zarzucano mu zbytnią ostrożność w działaniu i niewykorzystanie szansy na całkowite zniszczenie głównych sił marynarki cesarskiej.

W listopadzie 1916 roku admirał Jellicoe został Pierwszym Lordem Morskim - zwierzchnikiem marynarki brytyjskiej. Jego działania wobec zagrożenia ze strony U-Bootów zostały jednak uznane przez gabinet wojenny Lloyda George'a za niewystarczające i w grudniu 1917 roku odszedł z zajmowanego stanowiska, zastąpiony przez admirała Rosslyna Wemyssa.

Późniejsze życie[edytuj | edytuj kod]

W 1919 roku John Jellicoe otrzymał tytuł wicehrabiego (viscount Jellicoe of Scapa) i promocję na stopień admirała floty {Admiral of the Fleet). Od września 1920 roku do listopada 1924 roku był gubernatorem generalnym Nowej Zelandii. W 1925 roku został hrabią (Earl Jellicoe of Scapa). Po powrocie do Wielkiej Brytanii wciąż udzielał się publicznie, był między innymi przewodniczącym Royal British Legion.

Po zakończeniu I wojny światowej admirał Jellicoe napisał dwie książki wspomnieniowe, w których odpowiadał między innymi na krytykę swych działań w bitwie jutlandzkiej. Zmarł 20 listopada 1935 roku w londyńskiej dzielnicy Kensington.

Synem Johna Jellicoe był George Jellicoe, 2. hrabia Jellicoe.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]