Niemieckie okręty podwodne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z U-Boot)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Niemieckie okręty podwodne – (niem.: U-Boot) niemiecka flota podwodna. W języku niemieckim słowo U-Boot (Unterseeboot) oznacza każdy okręt podwodny, niezależnie od jego przynależności państwowej.

Okres przed pierwszą wojną światową[edytuj]

Pierwszym okrętem podwodnym zbudowanym w Niemczech był dwuosobowy „Brandtaucher”, zaprojektowany przez Wilhelma Bauera w 1850 roku z przeznaczeniem dla marynarki wojennej. Jednostka zatonęła w Zatoce Kilońskiej podczas pierwszego, testowego zanurzenia; podniesiona z dna w późniejszym okresie, obecnie znajduje się w muzeum w Dreźnie.

Kolejnymi konstrukcjami tej klasy były „W1" i „W2" z 1890 roku. W 1903 roku stocznia Germaniawerft z Kilonii zbudowała pierwszy w pełni funkcjonalny niemiecki okręt podwodny – „Forelle”, który został sprzedany Rosji podczas wojny rosyjsko-japońskiej (kwiecień 1904 roku). Prace, które podjął Raymondo Lorenzo d’Equevilley Montjustin, hiszpański inżynier zatrudniony przez kilońską stocznię, doprowadziły do powstania pierwszego okrętu podwodnego, który wszedł do służby w niemieckiej marynarce wojennej. U-1 był ulepszoną wersją okrętów typu Karp, budowanych dla Rosji. Wyposażony był w podwójny kadłub i napędzany silnikiem benzynowym. Uzbrojenie stanowiła pojedyncza wyrzutnia torped. Okręt wcielono do Kaiserliche Marine 14 grudnia 1906 roku. Kolejna jednostka – U-2 była o połowę większa i wyposażono ją w dwie wyrzutnie. Napęd dieslowski zastosowano w latach 1912-1913 na okrętach typu U-19.

Pierwszy niemiecki U-Boot – U-1, używany do celów szkoleniowych, został wycofany ze służby w 1919 roku; obecnie eksponowany jest w Deutsches Museum w Monachium.

I wojna światowa[edytuj]

Statek transportowy zatopiony przez u-boota na obrazie Williego Stöwera
Niemiecki okręt podwodny SM U-9

W chwili wybuchu I wojny światowej Niemcy mieli w służbie 39 U-Bootów. W ciągu pierwszych dziesięciu tygodni walk zatopiły one pięć brytyjskich krążowników. 5 września 1914 roku U-21 zatopił HMS „Pathfinder”; była to pierwsza jednostka w historii zatopiona przy użyciu samobieżnej torpedy. 22 września 1914 roku SM U-9 w przeciągu godziny zatopił trzy krążowniki pancerne Royal Navy (HMS „Aboukir”, „Cressy” i „Hogue”).

Podczas walk o Gallipoli wiosną 1915 roku U-21 zatopił dwa brytyjskie przeddrednoty (pancerniki), co wpłynęło na decyzję o wycofaniu najcięższych jednostek z udziału w wsparciu artyleryjskim dla walczących na lądzie oddziałów.

Przez kilka pierwszych miesięcy wojny działania U-Bootów skierowane przeciwko żegludze handlowej odbywały się zgodnie z prawem pryzowym, które regulowało zasady postępowania z cywilnymi jednostkami przeciwnika. 20 października 1914 roku u wybrzeży Norwegii U-17 zatopił pierwszy statek handlowy (SS „Glitra”). Działania nawodne okazały się nieskuteczne i 4 lutego 1915 roku Wilhelm II ogłosił wody wokół Wysp Brytyjskich strefą wojenną. Zgodnie z instrukcjami przekazanymi dowódcom U-Bootów mogli oni topić na tych wodach bez ostrzeżenia wszystkie statki handlowe.

7 maja 1915 roku U-20 storpedował liniowiec RMS „Lusitania”. Wśród 1198 ofiar zatopienia było 128 obywateli amerykańskich. Atak wzburzył opinię publiczną po obu stronach Atlantyku. Rząd amerykański zagroził zerwaniem stosunków dyplomatycznych, co skłoniło Niemców do wprowadzenia ograniczeń w działalności U-Bootów. Kolejne amerykańskie protesty wymusiły na Niemcach powrót zgodnych z prawem międzynarodowym zasad prowadzenie wojny podwodnej. Wynikające stąd ograniczenie skuteczności spowodowało wzmożenie działań okrętów nawodnych, czego kulminacją stała się bitwa jutlandzka.

Chociaż Niemcy ogłosili zwycięstwo w tej bitwie, Grand Fleet w dalszym ciągu zachowała kontrolę na morzach. Wskazany był więc powrót do poprzedniej strategii wojny podwodnej. Naciskał na to wiceadmirał Reinhard Scheer, głównodowodzący niemieckiej floty liniowej (Hochseeflotte), twierdząc, że wysokie straty w statkach handlowych, skutkujące ograniczeniem dopływu surowców, mogą zmusić Brytyjczyków do zawarcia pokoju, zanim Amerykanie podejmą jakiekolwiek efektywne działania zbrojne.

Podjęta na nowo niemiecka kampania okazała się skuteczna: pomiędzy październikiem 1916 a styczniem 1917 roku zatopiono statki o łącznej pojemności około 1,4 mln BRT. 31 stycznia 1917 roku Niemcy ogłosiły rozpoczęcie nieograniczonej wojny podwodnej. 17 marca U-Booty zatopiły trzy amerykańskie frachtowce; w kwietniu 1917 roku USA wypowiedziało wojnę Cesarstwu Niemieckiemu.

Nieograniczona wojna podwodna początkowo przynosiła spore efekty, jednak wprowadzenie systemu konwojów spowodowało znaczny spadek liczby zatapianych alianckich jednostek. Strategia „zagłodzenia” Wysp Brytyjskich okazała się nieskuteczna. Zawieszenie broni z 11 listopada 1918 spowodowało poddanie pozostałości niemieckiej floty podwodnej: z 360 U-Bootów, które zostały zbudowane, 178 zostało zatopionych podczas działań wojennych; zatopiono alianckie jednostki o łącznej pojemności przekraczającej 11 mln BRT. Te, które skapitulowały, zostały później złomowane lub wcielone do flot zwycięskiej strony.

Typy U-Bootów podczas I wojny światowej[edytuj]

Okres międzywojenny[edytuj]

Traktat wersalski wprowadził znaczne ograniczenia w wielkości i wyposażeniu niemieckiej floty, zakazano m.in. posiadania okrętów podwodnych. Mimo to już od lat 20. XX w. rozpoczęły się w Niemczech sekretne prace nad rozwojem floty. Założone w Holandii celem obejścia postanowień traktatowych przedsiębiorstwo Ingenieurskantoor voor Scheepsbouw budowało okręty podwodne dla flot innych państw (m.in. dla Finlandii i Hiszpanii), zdobywając doświadczenia potrzebne dla rozwoju niemieckiej floty. Oprócz projektowania okrętów rozpoczęto również szkolenie kadr, czemu służyła założona w 1933 roku w Kilonii pod „mylącą” nazwą szkoła zwalczania okrętów podwodnych. Dojście do władzy Adolfa Hitlera przyspieszyło proces remilitaryzacji Niemiec. Anglo-niemieckie porozumienie z 1935 dopuściło rozbudowę niemieckiej floty do 35% tonażu Royal Navy; w przypadku okrętów podwodnych miało to być 45%. Sekretny program przekształcił się w rzeczywisty rozwój floty (przemianowanej na Kriegsmarine), czego efektem było wprowadzenie do służby w czerwcu 1935 roku U-1, pierwszej jednostki przybrzeżnego typu II. Jego konstrukcja oparta była na zbudowanym dla Finlandii okręcie „Vesikko”.

W chwili wybuchu II wojny światowej III Rzesza dysponowała 65 U-Bootami, z czego 21, gotowych do podjęcia działań bojowych, znajdowało się na morzu.

II wojna światowa[edytuj]

Typy U-Bootów okresu II wojny światowej[edytuj]

  • I (2) • II (50) • VII (707) • IX (193) • X (8) • XIV (10) • XXI (118) • XXIII (61) • XVII (7) • V80 (1) (w nawiasie liczba jednostek).

Produkcja okrętów przed i w czasie II wojny światowej: 1935 (14), 1936 (21), 1937 (1), 1938 (9), 1939 (18), 1940 (50), 1941 (199), 1942 (237), 1943 (284), 1944 (229), 1945 (91) – łącznie 1153 okręty rozmaitych typów. Utracono 781, natomiast zatopiły one 2775 statków handlowych aliantów, o pojemności ponad 14,5 mln BRT.

Największe statki i okręty zatopione przez U-Booty w czasie II wojny światowej[edytuj]

Data zatopienia Nazwa jednostki Pojemność
[BRT]
Klasa jednostki Zatopiony przez Dowódca U-Boota
1940-10-2828 października 1940 „Empress of Britain” 42 348 statek pasażerski U-32 Hans Jenisch
1942-12-2121 grudnia 1942 „Strathallan” 23 722 transportowiec wojska U-562 Horst Hamm
1942-10-1010 października 1942 „Orcades” 23 456 transportowiec wojska U-172 Carl Emmermann
1941-03-077 marca 1941 Terje Viken 20 638 statek wielorybniczy U-99 Otto Kretschmer
1940-06-066 czerwca 1940 HMS „Carinthia” 20 277 krążownik pomocniczy U-46 Engelbert Endrass
1942-10-1010 października 1942 „Duchess of Atholl” 20 119 statek pasażerski U-178 Hans Ibbeken
1942-11-1414 listopada 1942 „Warwick Castle” 20 107 transportowiec wojska U-413 Gustav Poel
1942-09-1212 września 1942 „Laconia” 19 695 transportowiec wojska U-156 Werner Hartenstein
1942-11-1111 listopada 1942 „Viceroy of India” 19 627 transportowiec wojska U-407 Ernst-Ulrich Brüller
1940-11-033 listopada 1940 HMS „Laurentic” 18 724 krążownik pomocniczy U-99 Otto Kretschmer
1942-12-077 grudnia 1942 „Ceramic” 18 713 statek pasażerski U-515 Werner Henke
1940-06-1313 czerwca 1940 HMS „Scotstoun” 17 046 krążownik pomocniczy U-25 Heinz Beduhn
1944-03-1717 marca 1944 „Dempo” 17 024 transportowiec wojska U-371 Waldemar Mehl
1942-10-2929 października 1942 „Kosmos II” 16 966 statek wielorybniczy U-624 Ulrich von Soden-Fraunhofen
1940-08-1010 sierpnia 1940 HMS „Transylvania” 16 923 krążownik pomocniczy U-56 Erich Harms
1941-04-1313 kwietnia 1941 HMS „Rajputana” 16 644 krążownik pomocniczy U-108 Klaus Scholtz
1940-12-022 grudnia 1940 HMS „Forfar” 16 402 krążownik pomocniczy U-99 Otto Kretschmer
1944-09-088 września 1944 „Empire Heritage” 15 702 zbiornikowiec U-482 von Hartmut Matuschka
1940-07-022 lipca 1940 „Arandora Star” 15 501 statek pasażerski U-47 Günther Prien
1942-02-033 lutego 1942 „Amerikaland” 15 355 frachtowiec U-106 Hermann Rasch
1940-08-2727 sierpnia 1940 HMS „Dunvegan Castle” 15 007 krążownik pomocniczy U-46 Engelbert Endrass
Data zatopienia Nazwa jednostki Wyporność
[tony]
Klasa jednostki Zatopiony przez Dowódca U-Boota
1941-11-2525 listopada 1941 HMS „Barham” 31 100 pancernik U-331 Hans-Dietrich von Tiesenhausen
1939-10-1414 października 1939 HMS „Royal Oak” 29 150 pancernik U-47 Günther Prien
1941-11-1313 listopada 1941 HMS „Ark Royal” 22 600 lotniskowiec U-81 Friedrich Guggenberger
1942-08-1111 sierpnia 1942 HMS „Eagle” 22 600 lotniskowiec U-73 Helmut Rosenbaum
1939-09-1717 września 1939 HMS „Courageous” 22 500 lotniskowiec U-29 Otto Schuhart
1942-11-055 listopada 1942 HMS „Avenger” 13 785 lotniskowiec eskortowy U-155 Adolf Piening
1941-12-2121 grudnia 1941 HMS „Audacity” 11 000 lotniskowiec eskortowy U-751 Gerhard Bigalk
1944-05-2929 maja 1944 USS „Block Island” 9393 lotniskowiec eskortowy U-549 Detlev Krankenhagen
1942-03-1111 marca 1942 HMS „Naiad” 5450 krążownik lekki U-565 Johann Jebsen
1942-06-1616 czerwca 1942 HMS „Hermione” 5450 krążownik lekki U-205 Franz-Georg Reschke
1944-02-1818 lutego 1944 HMS „Penelope” 5270 krążownik lekki U-410 Horst-Arno Fenski
1941-12-1515 grudnia 1941 HMS „Galatea” 5220 krążownik lekki U-557 Ottokar Paulshen
1941-11-2424 listopada 1941 HMS „Dunedin” 4850 krążownik lekki U-124 Johann Mohr

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). ABC-CLIO, 2007, s. 2. ISBN 1851095632.
  • Bernard Ireland: Bitwa o Atlantyk. Walka z niemieckimi okrętami podwodnymi. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2007. ISBN 978-83-7301895-1.