Julius Nyerere

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Julius Nyerere
Julius Nyerere 1977.jpg
Data i miejsce urodzenia 13 kwietnia 1922
Butiama
Data i miejsce śmierci 14 października 1999
Londyn
Tanzania 1. Prezydent Zjednoczonej Republiki Tanzanii
Okres od 26 kwietnia 1964
do 5 listopada 1985
Przynależność polityczna Partia Rewolucji
Poprzednik urząd utworzony
Następca Ali Hassan Mwinyi
Tanganika (kraj) 1. Prezydent Tanganiki
Okres od 9 grudnia 1962
do 26 kwietnia 1964
Przynależność polityczna Afrykański Narodowy Związek Tanganiki
Poprzednik urząd utworzony
Następca urząd zniesiony
Odznaczenia
Order of Mwalimu Julius Kambarage Nyerere (Tanzania) Order Agostinha Neto (Angola) Wielka Wstęga Orderu Narodowego Republiki (Burundi) Order Słonia (Dania) Order Królewski Serafinów (Szwecja) Krzyż Wielki Orderu Białej Róży (Finlandia) Medal Amilcara Cabrala (Gwinea Bissau) Order Jamajki Order José Martí (Kuba) Łańcuch Orderu Orła Azteckiego (Meksyk) Order Prastarej Welwitschii Mirabilis (Namibia) Order Towarzyszy O. R. Tambo I klasy (Republika Południowej Afryki) Medal Wyzwolenia Narodowego (Rwanda) Medal Kampanii Przeciwko Ludobójstwu (Rwanda) Order Perły Afryki (Uganda) Order Katongi (Uganda)
Międzynarodowa Leninowska Nagroda Pokoju (ZSRR)

Julius Kambarage Nyerere (ur. 13 kwietnia 1922 w Butiamie, zm. 14 października 1999 w Londynie) – polityk tanzański, w latach 1964–1985 prezydent Tanzanii a wcześniej Tanganiki. Twórca państwa tanzańskiego, ideolog koncepcji afrykańskiego socjalizmu, Sługa Boży Kościoła katolickiego.

Życiorys[edytuj]

Wczesne życie i działalność niepodległościowa[edytuj]

Urodził się w Butiamie w ówczesnej Tanganice[1][2]. Był synem wodza niewielkiej grupy etnicznej Zanaki[3]. Naukę rozpoczął w wieku dwunastu lat, trafił wtedy do szkoły podstawowej w Musomie[4]. Edukację od 1937 roku kontynuował w Tabora Secondary School a następnie w Uniwersytecie Makarere w ugandyjskiej Kampali[5]. W 1943 roku został ochrzczony w Kościele katolickim i przyjął chrześcijańskie imię[6]. W 1947 roku otrzymał dyplom nauczyciela[2]. Uczył w kilku kościelnych szkołach. W 1949 roku dzięki rządowemu stypendium udał się na studia na Uniwersytecie w Edynburgu. Był on pierwszym studentem brytyjskiego uniwersytetu pochodzącym z Tanganiki[7][8]. W Edynburgu spotkał się z ideami Towarzystwa Fabiańskiego i zaczął rozwijać łączenia socjalizmu z afrykańskimi ideami kolektywistycznymi[9][10].

W 1952 roku zdobył tytuł magistra z zakresu ekonomii i historii, po czym powrócił do Tanganiki gdzie kontynuował karierę nauczyciela[5]. W trakcie pracy zaangażował się w politykę. Dołączył do Afrykańskiego Towarzystwa Tanganiki, którego prezesem został w 1953 roku. W 1954 roku przekształcił organizację w Afrykański Narodowy Związek Tanganiki[5][11][12]. Pod przewodnictwem Nyerere, organizacja forsowała pokojowe metody walki o niepodległość, postulowała również harmonię rasową, równość społeczną, odrzucenie plemienności i wszelkich form dyskryminacji rasowej czy etnicznej[5]. W 1955 i 1956 roku wygłosił przemowy przez zgromadzeniem ONZ w Nowym Jorku. Administracja brytyjska odrzucała jego niepodległościowe żądania, jednak Nyerere stał się dzięki nim rozpoznawalny i został najbardziej wybitnym politykiem niepodległościowym Tanganiki[5].

Po uzyskaniu niepodległości[edytuj]

Administracja brytyjska mianowała go członkiem Rady Legislacyjnej Tanganikł. Xrezygnował z uczestnictwa w niej w 1957 roku w proteście przeciwko spowolnieniu procesu niepodległościowego. W wyborach w 1958-59 jego ugrupowanie zdobyło dużą liczbę miejsc w Radzie Legislacyjnej. W kolejnych wyborach w sierpniu 1960 roku, jego organizacja zdobyła 70 z 71 miejsc w Zgromadzeniu Ustawodawczym Tanganiki. We wrześniu 1960 roku Tanganika uzyskała samorząd, a Nyerere został premierem[1]. Niepodległość kraju została nadana przez Brytyjczyków 9 grudnia 1961 roku, Nyerere pozostał na stanowisku premiera[5]. Ze stanowiska zrezygnował już w następnym miesiącu. Czas poświęcił na pisanie prac na temat jedności afrykańskiej i ustroju. Jego najważniejszą pracą był dokument o nazwie Ujmaa - podstawa afrykańskiego socjalizmu gdzie przedstawił on zarys swojej ideologii politycznej. W 1962 roku gdy Tanganika stała się republiką został wybrany na prezydenta[5][1].

W 1964 roku doprowadził do zjednoczenia Tanganiki i Zanzibaru, na skutek zjednoczenia doszło do utworzenia Tanzanii w której to równocześnie został prezydentem i premierem[12][1]. Od 1977 roku pozostawał również liderem rządzącej Partii Rewolucji powstałej na skutek połączenia Afrykańskiego Narodowego Związku Tanganiki i Partii Afroszyrazyjskiej z Zanzibaru. Od chwili utworzenia partii Tanzania pozostawała państwem jednopartyjnym[5][12].

W 1967 roku proklamowano Deklarację z Arushy która opierała się na opracowanej przez niego zasadzie Ujmma. W deklaracji rząd zapowiedział budowę egalitarnego społeczeństwa socjalistycznego. W ramach realizacji tej koncepcji, Nyerere przeprowadził proces kolektywizacji wsi, budowy wiosek socjalistycznych czy nacjonalizacji (banków, towarzystw ubezpieczeniowych, większych przedsiębiorstw handlowych i przemysłowych, należących głównie do kapitału zagranicznego). Reformom towarzyszyły masowe kampanie nauki czytania i pisania. Celem tych działań miało być doprowadzenie do ekonomicznej samowystarczalności[5][12][13].

Jako jeden z rzeczników ruchu panafrykańskiego, był w 1963 roku jednym z założycieli Organizacji Jedności Afrykańskiej. Uczestnik koalicji tzw. afrykańskich państw frontowych które popierały obalenie rządów białej mniejszości w Rodezji (obecne Zimbabwe), RPA i Namibii[5]. W trakcie wojny rodezyjskiej armia tanzańska szkoliła żołnierzy Afrykańskiej Armii Narodowego Wyzwolenia Zimbabwe[14] a Nyerere osobiście próbował skłonić organizacje zimbabweńskiego ruchu oporu do zawarcia ze sobą sojuszu organizując spotkanie z Joshuą Nkomo i Robertem Mugabe[15]. Gościł na terenie kraju przedstawicieli Afrykańskiego Kongresu Narodowego[16]. W trakcie angolskiej wojny o niepodległość Tanzania wsparła Ludowy Ruch Wyzwolenia Angoli (MPLA)[17] a poparcie dla tegoż ruchu kontynuowała w okresie wojny domowej w tymże kraju[18]. MPLA dzięki wstawiennictwu Nyerere uzyskało też wsparcie w Chinach które udzielały pomocy MPLA do 1973 roku (potem rozpoczęły wspieranie konkurencyjnej FNLA)[19]. Podobną politykę Tanzania prowadziła w Mozambiku gdzie w trakcie wojny o niepodległość zaopatrywała Front Wyzwolenia Mozambiku[20][21] a następnie kontynuowała poparcie dla grupy w trakcie wojny domowej. W 1977 roku prezydent wsparł zamach stanu na Seszele w wyniku którego obalono prezydenta Jamesa Manchama[22][23][24]

W 1978 roku doszło do wybuchu wojny z sąsiednią Ugandą. Spór państw rozpoczął się w 1971 roku gdy w Ugandzie doszło do zamachu stanu w którym armia na czele z Idi Aminem obaliła prezydenta Miltona Obote. Nyerere zaoferował azyl polityczny obalonemu prezydentowi. Do byłego prezydenta dołączyło 20 tys. osób prześladowanych przez juntę z powodów politycznych. Rok później grupa uchodźców przy wsparciu Tanzanii próbowała bezskutecznie obalić Amina. Junta oskarżyła Nyerere o przygotowanie zamachu, a dodatkowo zaczęła wspierać wrogów politycznych urzędującego prezydenta Tanzanii[25]. Gdy Mustafa Adrisi, wiceprezydent Ugandy został ranny w podejrzanym wypadku samochodowym w 1978 roku, żołnierze lojalni wobec Adrisiego zbuntowali się a część z nich przekroczyła granicę Tanzanii gdzie znalazła schronienie - spowodowało to bezpośrednią interwencję wojsk ugandyjskich przeciw Tanzanii[25][26]. Konsekwencją przegranej przez Ugandę wojny był upadek junty ugandyjskiej i powrót do władzy Obote w 1980 roku[5].

Choć był przyjmowany przez rodaków entuzjastycznie i konsekwentnie wspierany przez państwa Europy Zachodniej, jego polityka nie przyczyniła się do pobudzenia gospodarki. W chwili ustąpienia Nyerere z urzędu w 1985 roku, Tanzania w dalszej mierze pozostawała krajem ubogim, niemniej jednak prezydentowi udało się osiągnąć jedne z najwyższych wskaźników alfabetyzacji w Afryce, wyeliminować nierówności oraz zapewnić stabilność polityczną[5]. Po ustąpieniu z urzędu prezydenta, pozostawał przewodniczącym Partii Rewolucji. Z funkcji zrezygnował w 1990 roku. Od tamtej pory nie angażował się politycznie, pełnił funkcję męża stanu i regularnie uczestniczył jako arbiter w rozwiązywaniu międzynarodowych kryzysów (w między innymi Burundi i Rwandzie). Zmarł w 1990 roku[5].

Proces beatyfikacyjny[edytuj]

W 2006 Watykan ogłosił początek procesu beatyfikacyjnego Nyerere. Zmarły prezydent był człowiekiem głęboko wierzącym i codziennym uczestnikiem mszy świętych[27].

Przypisy

  1. a b c d Julius Nyerere (ang.). biography.com.
  2. a b Simon, David (2006). Fifty key thinkers on development. Taylor & Francis. s. 193. ISBN 0-415-33790-9.
  3. Clagett Taylor, James (1963). The political development of Tanganyika. Stanford University Press. s. 95. ISBN 0-8047-0147-4
  4. Lawrence, David (2009). Tanzania: The Land, Its People and Contemporary Life. Godfrey Mwakikagile. s. 58. ISBN 9987-9308-3-2
  5. a b c d e f g h i j k l m Julius Nyerere (ang.). britannica.com.
  6. Kantowicz, Edward R. (2000). Coming Apart, Coming Together. Wm. B. Eerdmans Publishing. s. 258. ISBN 0-8028-4456-1
  7. Mwakikagile, Godfrey (2006). Nyerere and Africa: End of an Era. Godfrey Mwakikagile. s. 575. ISBN 0-9802534-1-1.
  8. Cross, Colin (1969). The fall of the British Empire, 1918–1968. Coward-McCann. s. 306
  9. Adi, Hakim; Sherwood, Marika (2003). "Julius Kambarage Nyerere". Pan-African History: Political Figures from Africa and the Diaspora Since 1787. Routledge. s. 147. ISBN 0-203-41780-1.
  10. van Dijk, Ruud (2008). Encyclopedia of the Cold War, t. 1. Taylor & Francis. s. 880. ISBN 0-415-97515-8.
  11. Blumberg, Arnold (1995). Great Leaders, Great Tyrants?: Contemporary Views of World Rulers who Made History. Greenwood Publishing Group. s. 221–222. ISBN 0-313-28751-1.
  12. a b c d Nyerere Julius Kambarage (pol.). portalwiedzy.onet.pl.
  13. W.M. Adams, T. Potkanski and J.E.G. Sutton (1994). "Indigenous Farmer-Managed Irrigation in Sonjo, Tanzania". The Geographical Journal. Vol. 160. No. 1 (marzec 1994). s. 17–32. Blackwell Publishing on behalf of The Royal Geographical Society
  14. From liberation movement to government: ZANU and the formulation of the foreign policy of Zimbabwe, 1990. s. 284
  15. Najgroźniejsi dyktatorzy w historii, wyd. MUZA SA, Warszawa, 2008, ISBN 978-83-7495-323-8, s. 202
  16. Afrykański Kongres Narodowy (pol.).
  17. Angola-Ascendancy of the MPLA
  18. W. Martin James III (2011). A Political History of the Civil War in Angola 1974–1990. Piscataway: Transaction Publishers. s. 34.
  19. Laidi, Zaki. The Superpowers and Africa: The Constraints of a Rivalry:1960–1990. Chicago: Univ. Of Chicago, 1990.
  20. A History of FRELIMO, 1982. s.13
  21. Encyclopedia Americana: Sumatra to Trampoline, 2005. s.275
  22. Cawthra, Gavin; Du Pisani, André; Omari, Abillah H. (2007). Security and Democracy in Southern Africa. IDRC. s. 143. ISBN 1-86814-453-4.
  23. Leonard, Thomas M. (2006). Encyclopedia of the Developing World, Volume 1. Taylor & Francis. s. 1402. ISBN 0-415-97662-6.
  24. Military power and politics in black Africa. Simon Baynham. s. 181
  25. a b EAST AFRICA: An Idi-otic Invasion (ang.). „Time”, 1978-10-13. [dostęp 2009-08-22].
  26. Idi Amin and Military Rule (ang.). Library of Congress Country Studies: Uganda. [dostęp 2009-08-22].
  27. Ze świata. niedziela.pl, 7/2006.