Robert Mugabe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Robert Gabriel Mugabe
Robert Mugabe May 2015 (cropped).jpg
Data i miejsce urodzenia 21 lutego 1924
Salisbury
Zimbabwe 2. Prezydent Republiki Zimbabwe
Okres od 31 grudnia 1987
Przynależność polityczna ZANU-PF
Poprzednik Canaan Banana
Zimbabwe 1. Premier Republiki Zimbabwe
Okres od 18 kwietnia 1980
do 31 grudnia 1987
Przynależność polityczna ZANU-PF
Poprzednik urząd utworzony
Następca Morgan Tsvangirai[1]
Signature of Robert Mugabe clear.svg
Odznaczenia
Łańcuch Zimbabweńskiego Orderu Zasługi (z urzędu) Medal Wyzwolenia – srebrny (Zimbabwe) Medal Niepodległości (Zimbabwe) Odznaka Wyzwolenia (Zimbabwe) Order Jamajki Order Joségo Martí Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA)

Robert Gabriel Mugabe (wymowa shona [muɡaɓe], wymowa angielska [muˈɡɑbi]; ur. 21 lutego 1924 w Salisbury)[2][3]zimbabweński polityk, premier Zimbabwe od 18 kwietnia 1980 do 31 grudnia 1987, prezydent Zimbabwe od 31 grudnia 1987.

Od 30 stycznia 2015 roku sprawuje funkcję przewodniczącego Unii Afrykańskiej[4].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i rodzina[edytuj | edytuj kod]

Urodził się niedaleko jezuickiej misji Kutama w dystrykcie Zvimba miasta Salisbury (obecne Harare) w ówczesnej brytyjskiej kolonii, Rodezji Południowej. Pochodzi z rodziny rzymskokatolickiej, był trzecim z sześciorga dzieci Gabriela Matibili i Bony. Miał dwóch starszych braci; Michaela (1919-1934) i Raphaela. Obaj jego starsi bracia zginęli gdy był młody, pozostawiając Roberta, jego młodszego brata Donato (1926-2007) oraz dwie młodsze siostry - Sabinę i Bridgette[5]. Jego ojciec, z zawodu cieśla[6], porzucił rodzinę w 1934 roku po śmierci Michaela i wyjechał w poszukiwaniu pracy do Bulawayo[7]. Mugabe został wychowany na katolika, nauki pobierał w szkołach jezuickich i Braci Maristów. Uczęszczał do m.in. prestiżowego Kutama College, kierowanego przez irlandzkiego księdza, ojca Jerome O'Hea, który wziął go pod swoje skrzydła. W młodości Mugabe nigdy nie był popularny, większość czasu spędzał z kapłanami lub matką czy też na czytaniu w bibliotece szkolnej[8]. Według jego brata Donato, jego jedynymi przyjaciółmi z tamtych lat były książki[9].

Z zawodu został nauczycielem. Edukację kontynuował w Fort Hare w Republice Południowej Afryki. Studia ukończył w 1951 roku. W trakcie pobieranie edukacji spotkał działaczy niepodległościowych tj. Julius Nyerere, Herbert Chitepo, Robert Sobukwe i Kenneth Kaunda. Następnie studiował w Salisbury (1953), Gwelo (1954) i w Tanzanii (1955-57). W ramach University of London International Programmes zdobył on tytuły Master of Science, LLM, Bachelor of Laws i Bachelor of Scienc a w ramach Uniwersytety Południowoafrykańskiego, Bachelor of Administration i Bachelor of Education[10]. Dwa stopnia w kategorii Law uzyskał w trakcie pobytu w więzieniu a stopień Master of Science już jako premier[11]. Po ukończeniu studiów, w latach 1955-58, wykładał na Kolegium Nauczycielskim Chalimbana w Rodezji Północnej (obecnie Zambia), następnie uczył w Liceum Takordari w Apowa w regionie zachodniej Ghany. Do 1960 roku uczył w lokalnej szkole w Achimocie, poznał tam Sally Hayfron którą poślubił w kwietniu 1961 r.[12]. W czasie pobytu w Ghanie, znalazł się pod ideologicznym wpływem ówczesnego premiera kraju, Kwame Nkrumaha. Ponadto wraz z niektórymi działaczami przyszłej ZANU przeszedł przeszkolenie na Instytucie Ideologicznym Kwame Nhrumaha w miejscowości Winneba na południu Ghany[13].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: wojna rodezyjska.

Studiował m.in. na Oxfordzie. Mugabe przyłączył się w 1960 do Narodowej Partii Demokratycznej (później ZAPU), kierowanej przez Joshuę Nkomo, ale w 1963 wystąpił z niej i współtworzył Afrykański Narodowy Związek Zimbabwe (ZANU). Wkrótce został uwięziony i spędził w zamknięciu 10 lat. Po uwolnieniu kierował wspartą przez Chiny, Tanzanię, Libię i Etiopię Afrykańską Armią Wyzwolenia Narodowego Zimbabwe (ZANLA) przeciwko rządowi Iana Smitha. W latach wojny podjął się współpracy z ZAPU i wziął udział w spotkaniu z Nkomo zorganizowanym przez prezydenta Tanzanii, Juliusa Nyerere[14].

Pierwsze wolne wybory w 1980 przyniosły zwycięstwo ZANU, które uzyskało poparcie największej narodowości kraju – Szona (24% głosów w skali kraju) i Mugabe otrzymał urząd premiera. Mugabe jako premier podjął się reform mających wymazać kolonialną przeszłość Zimbabwe i przeprowadził proces afrykanizacji kraju - wiele nazw miast zostało zmienionych z np. Salisbury na Harare[15]. Mugabe w celu zachowania stabilności próbował kompromisu z największą mniejszością Ndebele, która popierała ZAPU. Choć sam Mugabe znany był z krytyki względem zagranicznych korporacji (jak uważał „gospodarcza dominacja jest gorszym zjawiskiem niż dominacja polityczna”), polityka wewnętrzna rządu była początkowo ostrożna: zachowano własność białych farmerów (posiadających 70% ziemi w kraju) i instytucje państwa prawa. Rząd choć zwiększył interwencjonizm gospodarczy to wykluczał plany jakiejkolwiek nacjonalizacji. Reformy przeprowadzano głównie w dziedzinie oświaty i zdrowia. Próbowano realizować programy Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Pierwsze lata rządów Mugabe wiązały się z wysokim stopniem rozwoju gospodarczego[16]. Rząd nie podnosił również tematu reformy rolnej. zamiast tego wspierano zarówno wielkie plantacje należące dla białych jak i mniejsze farmy Afrykanów[17]. Rząd Mugabe prowadził aktywną politykę zagraniczną. Nowy rząd składający się z przedstawicieli czarnej większości rozpoczął wspieranie rządu Mozambiku a w 1982 roku dokonał zbrojnej interwencji przeciw RENAMO dotychczas wspieranemu przez biały rząd rodezyjski[18].

Robert Mugabe z żoną Grace, 4 sierpnia 2013
Robert Mugabe, 19 października 1979

Konflikt międzyplemienny zaostrzyła aktywność frakcji a więc Alfreda „Nikity” Mangeny w ZAPU i Edgara Tekerego w ZANU. Konflikt między Szona popierającymi frakcję Mugabe i Ndebele rozwijał się jednak i w rezultacie od 1982 do 1987 trwały starcia zbrojne wojska z powstańcami Ndebele. Walki spowodowała ucieczka Nkomo reprezentującego Ndebele z kraju po tym gdy ujawniono składowanie broni przez jego ugrupowanie oraz kontakty z RPA i ZSRR w celu możliwego zamachu stanu skierowanego przeciw Mugabe. Kryzys doprowadził do wzrostu poparcia dla Mugabe[19][20]. W celu ochrony rządu Mugabe powołał paramilitarne zaplecze partii - Młodzieżowe Brygady ZANU-PF działające na przełomie lat 1984-1985. W 1985 roku odbyły się wybory parlamentarne wygrane przez ZANU z wynikiem 19%. ZAPU dostała niewielki procent głosów co skłoniło jej przywódców do rozmów na temat zjednoczenia ZAPU i ZANU. Kompromis z 1987 obejmował połączenie ZANU i ZAPU w jednolitą partię ZANU-PF i zmianę ustroju na prezydencki. Mugabe został w 1987 prezydentem kraju a dotychczas opozycyjny Nkomo został ministrem, ogłoszono również amnestię dla wszystkich dysydentów[21].

Zakończenie walk międzyplemiennych ustabilizowało sytuację Zimbabwe. W 1988 roku kraj w ramach pielgrzymki odwiedził papież Jan Paweł II. Robert Mugabe utrzymał rząd w kolejnych wyborach w 1990 roku, partia Mugabe zyskała również przewagę w wyborach parlamentarnych w których opozycyjny Zimbabweński Ruch Jedności zdobył zdobył 18%. Rok później w Harare miał miejsce szczyt państw członkowskich brytyjskiej Wspólnoty Narodów (Zimbabwe było członkiem organizacji), na którym przyjęto „Deklarację z Harare” definiującą normy przestrzegania praw człowieka w krajach Wspoólnoty[22]. W tym samym roku Mugabe i jego rząd zrezygnowali z lewicowych haseł przyjętych w 1984 roku. W 1995 roku w wyborach parlamentarnych zdecydowaną większość zdobyła ZANU-PF, natomiast główna siła opozycji ZANU-Ndonga jedynie 7%[23]. W 1996 roku Mugabe ponownie został wybrany prezydentem. W 1997 roku w związku z niezrealizowaną reformą rolną i słabnącą gospodarką doszło do strajku generalnego kierowanego przez Kongres Związków Zawodowych Zimbabwe na czele którego stał Morgan Tsvangirai[24]. W 1998 roku w trakcie II wojny domowej w Kongu, rząd Zimbabwe wysłał wojska na pomoc rządowi Laurent-Désiré Kabila[25]. Decyzja o wysłaniu do Konga wojsk (około 11 tysięcy żołnierzy) podzieliła w znaczący sposób zwolenników rządu i opozycji oraz przyczyniła się do powstania zjednoczonej opozycji (głównie związków zawodowych) - Ruchu na rzecz Demokratycznej Zmiany z Tsvangiraiem na czele[26].

W ostatnich latach (od 1999) Mugabe zradykalizował swoją politykę, próbując siłą odebrać białym farmerom ziemię i popierając dawnych towarzyszy broni – partyzantów, urządzających okupacje gospodarstw białych. Wskutek tego nastąpił poważny gospodarczy kryzys i wzrost napięć społecznych. Po wyborach w których zdobył 56,2% z 2002 roku (główny kontrkandydat zdobył 42%)[27], silny Mugabe przystąpił do zwalczania opozycji. Jest oskarżany przez wiele rządów i organizacji międzynarodowych (także afrykańskich) o łamanie praw człowieka czy brak wolności słowa (aresztowania dziennikarzy). Sam Mugabe uważa jednak swoich przeciwników za inspirowanych przez kolonialistów, którzy chcą zachować ziemię zagrabioną rdzennym mieszkańcom kraju. W 2004 roku Zimbabwe wdało się w konflikt w prowincji Kiwu w którym poparło Demokratyczną Republikę Konga[28]. W związku z krytyką prezydenta, Stany Zjednoczone i Unia Europejska wprowadziły u progu XXI wieku ograniczone sankcje co jednak nie zmniejszyło wpływów w Zimbabwe w regionie ze względu poparcie 79 państw tzw. „biednego południa”[29] oraz Rosji i Chin[30].

29 marca 2008 w Zimbabwe odbyły się połączone wybory prezydenckie i parlamentarne. Kandydowali w nich Mugabe, lider opozycyjnej partii Ruch na rzecz Demokratycznej Zmiany Morgan Tsvangirai oraz kandydat niezależny Simba Makoni. Opozycja oraz niezależni obserwatorzy na własną rękę policzyli głosy. Na tej podstawie ogłosili, że Morgan Tsvangirai uzyskał w granicach 48–49% głosów i powinien spotkać się w II rundzie z Mugabe, którego wynik wyniósł 41–43% głosów. Komisja Wyborcza do 2 kwietnia ogłosiła jedynie wyniki z połowy okręgów wskazujące na nieznaczną przewagę opozycji[31]. Druga runda wyborów prezydenckich miała się odbyć 27 czerwca. W tym czasie Robert Mugabe zdecydował się na zakup 3 000 000 sztuk chińskiej amunicji do karabinów AK-47 i 3 000 do moździerzy[32]. Przed drugą turą wyborów Morgan Tsvangirai w obawie o swe życie przebywał czasowo w RPA, a następnie wobec nasilającej się fali przemocy wobec jego zwolenników – zamordowano około 90 opozycyjnych działaczy – wycofał się z kandydowania. Druga tura wyborów odbyła się 28 czerwca 2008. Według oficjalnych wyników Robert Mugabe zdobył 85,51% głosów i pozostał prezydentem na kolejną kadencję. Liczenie głosów po pierwszej turze wyborów zajęło cztery miesiące, po drugiej 48 godzin. Wybory opozycja nazwała "farsą", a wspólnota międzynarodowa uznała je za nielegalne[33]. W efekcie sytuacji politycznej w Zimbabwe Unia Europejska wprowadziła sankcje polityczne polegające na zamrożeniu aktywów i zakazu wjazdu na teren Unii. 22.07.2008 do listy 131 Zimbabweńczyków, dotychczas objętych zakazem wjazdu do UE i zamrożeniem aktywów, dodano 37 kolejnych nazwisk i cztery firmy[34].

W 2011 roku rząd Mugabe wysłał wojskowe wsparcie libijskiemu rządowi w czasie trwającej w tym kraju wojnie domowej[35]. 16 marca 2013 roku z inicjatywy Mugabe odbyło się referendum konstytucyjne, w którym około 95% głosujących opowiedziało się za nową ustawą zasadniczą. Według nowej konstytucji jedna osoba może być prezydentem tylko przez dwie kadencje. Zmniejszono także uprawnienia prezydenta[36]. 31 lipca 2013 Mugabe zwyciężył już w I turze wyborów prezydenckich, zapewniając sobie siódmą reelekcję. Pokonał Morgana Tsvangiraia (33,94%) uzyskując 61,09% głosów. Wybory zostały uznane przez niezależnych obserwatorów za sfałszowane[37].

30 stycznia 2015 został wybrany na okres jednego roku przewodniczącym Unii Afrykańskiej[38].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żonaty z Sally, a po jej śmierci z Grace.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

W 1994 Elżbieta II odznaczyła go Orderem Łaźni, którego w 2008 został pozbawiony[41].

Przypisy

  1. Od 31 grudnia 1987 do 11 lutego 2009 urząd premiera nie istniał.
  2. biography.com – Robert Mugabe Biography (ang.) [dostęp 2012-09-28]
  3. encyclopedia.com – Robert Gabriel Mugabe (ang.) [dostęp 2012-09-28]
  4. http://www.theguardian.com/global-development/2015/jan/30/robert-mugabe-african-union-chairman-familiar-rallying-cry
  5. "Mugabe mourns reclusive brother". Zimbabwe: newzimbabwe.com. 11/12/2009
  6. Staff (29 marca 2007). "Robert Mugabe: The man behind the fist". The Economist.
  7. Nyarota, Geoffrey (2006). Against the Grain. s. 100.
  8. Staff (29 marca 2007). "Robert Mugabe: The man behind the fist". The Economist.
  9. Andrew Norman: Robert Mugabe and the betrayal of Zimbabwe. Book published 2004 by McFarland & co, Jefferson, North Carolina USA.
  10. "President bio contents". Zimbabwean government website. Government of Zimbabwe.
  11. Christine Kenyon Jones, The People's University: 150 years of the University of London and its External students (University of London External System, 2008) s. 148–149 ISBN 0-9557689-1-8.
  12. Nyarota, Geoffrey; Against the Grain; s. 101–102.
  13. "I am still a disciple of Nkrumah– Mugabe". General News of Monday
  14. Najgroźniejsi dyktatorzy w historii, wyd. MUZA SA, Warszawa, 2008, ISBN 978-83-7495-323-8, s. 202, tłum. Jolanta Sawicka.
  15. Breaking the Silence. Biulding True Peace. A report into the disturbances in Matabeleland and the Midlands 1980 – 1988, w: www.thesolidaritypeacetrust.com, kwiecień 1999.
  16. H. Zins, Historia Zimbabwe, Warszawa 2003, s. 252- 253.
  17. H. Zins, Historia Zimbabwe, Warszawa 2003, s. 252- 253.
  18. "Defence Digest - Working Paper 3". Ccrweb.ccr.uct.ac.za.
  19. H. Zins, Historia Zimbabwe, Warszawa 2003, s. 254.
  20. M. Meredith, The State of Africa. A History of Fifty Years of Independence, London 2006, s. 620- 621.
  21. M. Meredith, The State of Africa. A History of Fifty Years of Independence, London 2006, s. 620- 621.
  22. T. M. Mashingaidze, The Zimbabwean Entrapment: An Analysis of the Nexus between Domestic and Foreign Policies in a „Collapsing” Militant State, 1990s – 2006, w: Alternatives. Turkish Journal Of International Relations, Vol. 5, Nr 4, Wiosna 2006, s. 58
  23. M. W. Solarz, Walka o władzę w Zimbabwe w latach 2000 – 2002, Warszawa 2006, s. 18.
  24. D. Blair, Degrees in Violence. Robert Mugabe and the struggle for power in Zimbabwe, London – New York 2002, s. 40.
  25. 'No Zim soldiers in DRC'
  26. M. Meredith, The State of Africa. A History of Fifty Years of Independence, London 2006, s. 635,638.
  27. Zimbabwe Presidential Election 9-11 marca 2002. The Report of the Commonwealth Observer Group s. 41
  28. Maciej Konarski: Regionowi Wielkich Jezior grozi kolejny wielki konflikt (pol.). afryka24.pl, 2008-11-13. [dostęp 13 listopada 2008].
  29. [www.thezimbabwejournalist.com The Zimbabwe Journalist]
  30. Rosja i Chiny zawetowały sankcje wobec Zimbabwe. rp.pl, 2008-07-12. [dostęp 23 września 2008].
  31. Mugabe przegrał wybory w Zimbabwe, Gazeta Wyborcza, 2.04.2008
  32. 3 mln chińskich kałasznikowów dotarło do Zimbabwe gazeta.pl [dostęp 20-05-2010]
  33. title,Robert-Mugabe-po-raz-szosty-prezydentem-Zimbabwe, wid,10101448, wiadomosc.html?ticaid=16287 Robert Mugabe po raz szósty prezydentem Zimbabwe wp.pl [dostęp 20-05-2010]
  34. UE zaostrza sankcje wobec Mugabe gazeta.pl [dostęp 20-05-2010]
  35. Mugabe manda a mercenarios en apoyo del régimen de Gadafi, según un rotativo (hiszp.). 27 lutego 2011.
  36. Zimbabwe ma nową konstytucję. Prezydent będzie rządził krócej (pol.). [dostęp 2013-03-19].
  37. Komisja wyborcza: Robert Mugabe wygrał wybory prezydenckie. wp.pl, 2013-08-08. [dostęp 8 sierpnia 2013].
  38. http://www.theguardian.com/global-development/2015/jan/30/robert-mugabe-african-union-chairman-familiar-rallying-cry
  39. 39,0 39,1 39,2 39,3 Robert Mugabe – fotografia [dostęp 2013-1104]
  40. South African History Online • 1994 National Orders Awards [dostęp 2013-11-04]
  41. A. Porter, Robert Mugabe to be stripped from knighthood, „The Telegraph”, 25 czerwca 2008 [dostęp 2012-02-02]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]