Kamienica Pod Głową św. Jana we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kamienica Pod Głową św. Jana we Wrocławiu
Maulbeerbaum,
dom handlowy Marcus, Der grosse Bazar
Obiekt zabytkowy nr rej. A/4035/231 z 30.12.1970[1]
Ilustracja
Kamienica Pod Głową św. Jana we Wrocławiu (pośrodku)
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Adres Rynek 48
Styl architektoniczny barok
Rozpoczęcie budowy XIII wiek
Zniszczono 1945
Kolejni właściciele Hans Sechsbechir (1350-1357), Paweł Rymer (1357-1364), Piotr (1364-1380), Heinricha Kornichin (Molschriber) (1380-1400), Peter Raster (1400-1440), Nickel Thomas von Nampslaw i spadkobiercy (1440-1449), Peter Bolner von Oppiln, Noclas Sachewicz i spad. (1451-1454), Veczencz von Gandaw i spad.(1454 -1470), Heincze Garthener, żona i spad. (1470 1499), Georg Kozler (1499-1501), Christian Friedrich Krugelstein (po 1742), Adolf Loewy (1878)
Obecny właściciel Hans Schacht (do 1345)
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Kamienica Pod Głową św. Jana we Wrocławiu
Kamienica Pod Głową św. Jana we Wrocławiu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kamienica Pod Głową św. Jana we Wrocławiu
Kamienica Pod Głową św. Jana we Wrocławiu
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Kamienica Pod Głową św. Jana we Wrocławiu
Kamienica Pod Głową św. Jana we Wrocławiu
Ziemia51°06′38,70″N 17°01′57,42″E/51,110750 17,032617

Kamienica Pod Głową św. Jana we Wrocławiu, Kamienica Pod Morwą (niem. Maulbeerbaum) – kamienica na wrocławskim rynku, na jego północnej pierzei, zwanej Targiem Łakoci; dawny dom handlowy Marcus, który wraz z przedwojennymi domami handlowymi „Trautner” i „Hünert” stanowi „najważniejszy relikt oryginalnej zabudowy północnej pierzei Rynku”[2].

Historia i architektura kamienicy[edytuj | edytuj kod]

Jedna z najstarszych zabudowanych parceli na wrocławskim Rynku, na której pierwsze ślady murowanej budowli pochodzą z drugiej połowy XIII wieku. Jej relikty znajdują się obecnie w piwnicach kamienicy. Pierwotnie budynek zajmował większą powierzchnię niż obecnie, obejmował dzisiejszą parcelę nr 49 i miał ok. 18 metrów szerokości. Pod koniec XIII wieku budynek podzielono na dwie części; powstały kamienice o szerokości 9 metrów każda, a od strony kamienicy 48 dobudowano tylne skrzydło. Na przełomie XIV i XV wieku dobudowano pozostałą część tylną, tworząc dwutraktowy budynek oraz wzniesiono oficynę[3][4]. W tym samym okresie nad wejściem budynku pojawiła się płaskorzeźba z głową św. Jana Chrzciciela na misie, z dwoma klęczącymi aniołami, ujętymi obramieniem w formie łęku w ośli grzbiet. Od tej płaskorzeźby kamienica zyskała swoją nazwę[5][3]. Od 1355 roku, w dostępnych źródłach powtarzają się informacje o przyłączonych do posesji nieruchomości zatylnych (w okolicy posesji przy ulicy Igielnej 20) o szerokości ok. 7 metrów[6].

W ciągu kolejnych wieków kamienica przechodziła kilka poważniejszych modernizacji: w XVII wieku wejście główne zyskało późnorenesansowy portal, po 1742 roku, gdy właścicielem budynku był Christian Friedrich Krugelstein, fasada kamienicy zyskała barokowy wygląd[3]. W 1878 właścicielem kamienicy został Adolf Loewy[7], który budynek rozebrał, a w jego miejsc wzniósł kamienicę w formie nawiązującą do eklektyzmu[3]. W latach 1908–1909 kamienica została przekształcona na wczesnonomodernistyczny dom handlowy "Marcus, Der grosse Bazar" . Jego projektantem była firma Schlesinger & Benedict, a zleceniodawcą projektu Albert Michaelis[7]. Nowy dom handlowy miał konstrukcję żelbetonową, układ sześciotraktowy, pięć kondygnacji. Fasada czteroosiowa z czterokondygnacyjnym wykuszem z lewej strony budynku. Kamienica w części frontowej pokryta była dwuspadowym dachem kalenicowym, a w części tylnej dachem pulpitowym. W zachodniej części znajdowała się sień przelotowa z klatką schodową[7].

Właściciele i postacie związane z kamienicą[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym znanym właścicielem kamienicy do 1345 był Hans Schacht[8]. W 1346 kamienica została podzielona pomiędzy dwóch właścicieli: Schachta i Katarzynę Sechsbecherinne. Taki stan trwał do 1350 kiedy to pieczę nad całą posesją przejął zięć Hansa, Hans Sechsbechir. Pochodził on ze Środy Śląskiej, jego rodzina inwestowała w posiadłości ziemskie a on sam w latach 1356-1377 był wybierany wrocławskim rajcą i ławnikiem. W 1355 zakupił od kupca Lorenza Zadelnaita (Wawrzyńca Czadilmaita) posesję znajdująca się za kamienicą 48[9] a sam Zadelnait w latach 1360-1373 był właścicielem kamienicy nr 24 przy wrocławskim Rynku[10]. W 1357 Hans sprzedał kamienicę Pawłowi Rymer, kolejnemu handlarzowi nieruchomościami, który na przestrzeni od 1347 do 1358 był czasowym właścicielem pięciu kamienic stojących przy wrocławskim Rynku: Rynek 56 (1347-1350), Rynek 55 (1350-1352), Rynek 15 (1350-1357) i Rynek 59 (1358)[11]. W 1364 Pawłowi Rymer sprzedał kamienice pisarzowi ziemskiemu Piotrowi, który w tym samym roku zakupił sąsiednią kamienice nr 49 a rok później kamienicę nr 47. Piotr handlował nieruchomościami, a od 1367 do 1372 był tytułowany notariuszem (pisarzem miejskim)[11].

W latach 1380-1400 kamienica stała się własnością Heinricha Kornichin (Molschriber, Molschreyber) i jego rodziny. W 1400 prawo do budynku uzyskali wspólnie Tilem Molschriber (w porozumieniu) i jego szwagier Peter Raster. Molschriberowie trudnili się piwowarstwem, posiadali przywilej piwowarski, a na tyłach swojej posesji prowadzili swój interes. Peter Raster był karczmarzem, członkiem korporacji posiadaczy przywileju browarniczego, w 1406 był przysięgłym cechu. Zajmował się również handlem dalekosiężnym - swoje interesy prowadził w Górnych Niemczech, w Wenecji, w Małopolsce i na Węgrzech. Od 1405 nabywał posiadłości wiejskie i zastawy na wsie[12]. w Latach 1408-1417 oraz w 1421-1437 zasiadał w radzie miejskiej i ławach. Zmarł w 1440 roku a kamienicę odziedziczyła trzecia żona Petera, Hedwig, która już w tym samym roku wyszła za mąż za Niclasem Thomasem z Namysłowa i jemu to przepisała cały majątek. Hedwig zmarła a w 1443 roku Niclas w 1450[13]. W latach 1454 - 1464 właścicielem kamienicy pozostawał Vinzenz von Gandau a po jego śmierci jego córka Anna, która wraz ze swoimi mężami, Heinczem Garthenerem[a]. i Jorgem Saffranem aż do 1489 zarządzała posesją.

W 1489 nowym właścicielem kamienicy został kamieniarz, mistrz Joachim Gran (Grom) [14]. Prawa obywatela Wrocławia nabył w 1473 roku zaraz po zakupie domu przy ulicy Szewskiej. Jako budowniczy stał się znany po wykonaniu sklepienia nawy katedry we Lwowie w 1481 roku[b]. W 1494 stał się właścicielem innej, prestiżowej kamienicy przy wrocławskim Rynku 52 przez co przez kolejne pięć lat posiadał dwie przyrynkowe kamienice. W 1499 dom został sprzedany małżeństwu Georgowi i Magdalenie Kozeler[16].

W 1564 roku właścicielem budynku był B. Traft[3]

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

W trakcie działań wojennych w 1945 roku kamienica uległa nieznacznym zniszczeniom. Od lat 60. XX wieku w kamienicy znajdował się dom handlowy „DH Ludwik”, który jeszcze w 1988 otrzymał tytuł „Najlepszego sklepu wzorcowego” w Polsce[17]. W 1993 roku w kamienicy został otworzony pierwszy w Polsce lokal Pizzy Hut[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo dolnośląskie. 2018-09-30.
  2. Harasimowicz 2006 ↓, s. 149.
  3. a b c d e Harasimowicz 2006 ↓, s. 334.
  4. Wiśniewski 2002 ↓, s. 33.
  5. Czerner 1976 ↓, s. 60.
  6. Goliński 2011 ↓, s. 260.
  7. a b c Leksykon architektury Wrocławia 2011 ↓, s. 314.
  8. Goliński 2011 ↓, s. 261.
  9. Goliński 2011 ↓, s. 262.
  10. Goliński 2011 ↓, s. 121.
  11. a b Goliński 2011 ↓, s. 263.
  12. Goliński 2011 ↓, s. 263-164.
  13. Goliński 2015 ↓, s. 293.
  14. a b Goliński 2015 ↓, s. 294.
  15. zabytkowekościoły.net
  16. Goliński 2015 ↓, s. 295.
  17. Łukasz Wolak. "Ludwik" nie odczuwa kryzysu. „Gazeta Robotnicza”, s. 1, 1989-02-12. 
  18. Katarzyna Lubiniecka: Amerykańskie pizze i kurczaki po wrocławsku. Gazeta Wyborcza, 2007-06-22. [dostęp 2018-03-14].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nie ma pewności czy Heincz Garthen był mężem Anny[14]
  2. Sklepienie wraz wieżą północną zostało zniszczone podczas pożaru w 1527 roku[15]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Harasimowicz: Encyklopedia Wrocławia. Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006. ISBN 83-7384-561-5.
  • Rafał Eysymontt, Jerzy Ilkosz, Agnieszka Tomaszewicz, Jadwiga Urbanik (red.): Leksykon architektury Wrocławia. Wrocław: Via Nova, 2011.
  • Olgierd Czerner: Rynek wrocławski. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976.
  • Mateusz Goliński: Przy wrocławskim Rynku. Rekonstrukcja dziejów własności posesji (cz2: 1421-1500). Wrocław: Chronicon, 2015.
  • Mateusz Goliński: Przy wrocławskim Rynku. Rekonstrukcja dziejów własności posesji (cz1: 1345-1420). Wrocław: Chronicon, 2011.
  • Zdzisław Wiśniewski: Rynek wrocławski w świetle badań archeologicznych cz.II. Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, 2002.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]