Jazda rzymska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rekonstrukcja historyczna jazdy rzymskiej (2015)
Mozaika przedstawiająca jazdę rzymską w Villa Romana del Casale
Het Valkhof - Reiter mit Pferd.jpg
Roman Museum 007.jpg

Jazda rzymska (łac. equites Romani) – formacja wojskowa w starożytnym Rzymie, walcząca i poruszająca się konno.

Historia[edytuj]

W pierwszym okresie dziejów rzymskiej wojskowości od VII wieku p.n.e. jazda podobnie jak i cała reszta armii tworzyła element ochotniczy na zasadzie demokracji wojskowej – obywatele podzieleni na 3 tribusy majątkowe gdzie każdy liczył 10 kurii. Każda kuria poza 100-osobowym oddziałem pieszym (centurią) wydawała określoną liczbę jeźdźców tak by na 1 tribus przypadało 100 jeźdźców. Dawało to stosunek 3000 pieszych do 300 jezdnych.

System ten zreformował król Serwiusz Tuliusz, który podzielił obywateli na 5 klas majątkowych. W jego rachubach jazdę tworzyła część najbogatszych obywateli w liczbie 12 centurii. Armia po tych zmianach liczyła 19 300 piechurów i 1200 konnicy. W tym okresie konnice większości tworzyły kontyngenty tzw. sprzymierzeńców (socii) składających się z sił dołączanych od kolejnych podbitych plemion italskich. Kolejną reformę jazdy rzymskiej przyniosły zmiany w wojskowości dokonane przez trybuna wojskowego Marka Furiusza Kamillusa. Z każdego legionu liczącego 4500 obywateli wydzielił on 320 jeźdźców. Następne istotne zmiany nastąpiły w trakcie i bezpośrednio po II wojnie punickiej gdzie wojska rzymskie kilkakrotnie zostały pokonane dzięki ingerencji konnicy galijskiej i numidyjskiej. Zmiany przyspieszył także konflikt z italskimi sprzymierzeńcami (tzw. wojna ze sprzymierzeńcami). Doprowadziło to, iż od tego momentu do konnicy rzymskiej zaczęto rekrutować jazdę nie tylko z rejonu Italii szkoląc ją jednak i ekwipując w ramach rzymskiej formuły walki.

W okresie klasycznego cesarstwa (I–II wiek n.e.) wchodziło w skład legionu 300–500 jeźdźców każdy tworzący formacje alae który składał się z 16 turmae liczący 30–33 jeźdźców. Istniały także oddziały zwane kohorta (cohors miliaria) liczące około 700 jeźdźców zgrupowanych w 24 turmae. Dodatkową formacją była jazda cesarska (equites singularis imperatoris) powołana do życia przez cesarza Hadriana. Liczyła ona 500 najzdolniejszych jeźdźców. W tym okresie (od panowania Wespazjana) zaczęto wprowadzać pierwsze formacje katafraktów sarmackich atakujących 3 metrową kopią i chroniących konia lamelowaną narzutą.

Ówczesna literatura rzymska obfitowała w liczne dzieła szkolenia konnicy do walki (np. Acies contra Alanos pisarza cesarskiego Arriana). Istniał także rozwinięty system ćwiczeń bojowych zwany hippica gymnasia, piechota pozostawała jednak nadal główna siłą w wojsku rzymskim do połowy III wieku n.e.

Sytuacja zmieniła się diametralnie po klęsce cesarza Waleriana pod Edessą w 259 roku n.e. w starciu z ciężką jazdą perskiej dynastii Sasanidów, gdzie do niewoli dostał się sam władca. Wkrótce syn Waleriana – Galien przeprowadził gruntowną reformę wojska, wyodrębniając duże konne formacje tzw. vexillatio w ramach osobnej armii polowej. W zależności od rozmieszczenia podzielono je na equites promoti (Italia, Grecja) oraz equites scutarii (Afryka, Bałkany).

Ostateczna rezygnacja z walki klasycznym szykiem legionowym na rzecz przodującej roli konnicy nastąpiła po klęsce Rzymian w bitwie pod Adrianopolem w 378. Po tym wydarzeniu wyodrębnionych zostało kilka najważniejszych rodzajów jazdy: lekka jazda (mauri, dalmatea, cetrati), ciężka łucznicza wzorowana na ludach stepu (equitus sagitarii, sogitarii clibanarii), ciężką jazdę na wzorcu italsko-galijskim (promoti, scutarii, stablesiani, armigeri), ciężka jazda na wzorcach perskich i partyjskich (catafractarii, clibanarii), najemne grupy germańskie (pseudocomitatenes, bucelarii ) oraz nieregularna jazdę regionalną (equites indigenae).

Podział ten jednak jest trudny do ostatecznego zweryfikowania, bowiem do dziś nie jest wiadoma ostateczna liczba i specyfika wszystkich rodzajów późno-rzymskiej konnicy, co odzwierciedla spis wojska rzymskiego z IV wieku n.e. w dokumencie zwanym Notitia Dignitatum.

Bibliografia[edytuj]

  • A. Hyland: Training the Roman Cavalry, Stroud 1993.
  • M. Mielczarek: Catafaracti and Clibanarii. Studies o the heavy armoured cavalry of the ancient world, Łódź 1993.
  • N. Sekunda: Republican Roman Army 200-104 B.C., Oxford 1996.
  • N. Sekunda: Early Roman Armies, Oxford 2001.
  • P.Sidnell: Warhorse, Cavalry in Ancient Warfare, London 2006.
  • C. Bishop: J. C. N. Coulston, Roman Military Equipment from the Punic Wars to the Fall of Rome, Bradsford 1993.

Linki zewnętrzne[edytuj]