Pugio

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sztylet-pugio z II w. n.e., znaleziony w Carnuntum

Pugio (łac. pūgiō – sztylet, od pungere – kłuć)[1] – krótki sztylet rzymski używany do walki wręcz i należący do wyposażenia legionisty.

Zaliczany do zaczepnego uzbrojenia żołnierza rzymskiego, był rodzajem poręcznego sztyletu o niewielkiej, lecz dość szerokiej klindze mierzącej ok. 25 cm długości i szerokiej na ok. 5 cm. Jego kształt zbliżony do krótszego miecza (tzw. hiszpańskiego) wskazuje na prawdopodobnie tamtejsze pochodzenie[2]. W Italii pojawia się pod koniec III w. p.n.e., na stałe jednak wszedł do podstawowego uzbrojenia u schyłku II stulecia p.n.e. Według J. Sikorskiego nie jest pewne, czy sztylet wchodził w skład uzbrojenia zaczepnego już w czasach republiki; niemniej w w okresie cesarstwa pugio (l. mn. pugiones) należał do stałego uzbrojenia legionistów[3]. Ze względu na niezwykle mocną konstrukcję (szeroka i masywna klinga o dodatkowym wzdłużnym wzmocnieniu) przypuszcza się, że służył nie tylko do dobijania pokonanego przeciwnika, lecz także do parowania ciosów zamiast utraconej tarczy lub miecza[4].

Chroniono go w pochwie z brązu lub z żelaza, niekiedy pokrytej ozdobnymi aplikami lub inkrustacjami ze srebra. W epoce cesarstwa sposób zdobienia pochwy i rękojeści był wyróżnikiem wśród żołnierzy. Noszono go zawsze po lewej stronie – początkowo na jednym z krzyżujących się pasów biodrowych (jeszcze w I wieku n.e.), później na jednym pasie (balteus) z tzw. fartuchem (cingulum); u oficerów często zawieszony na rapciach (np. centurion nosił go po prawej stronie, mając po lewej miecz – gladius).

Często mylony z parazonium. Należy go też odróżniać od innych rodzajów sztyletów bądź długich noży, takich jak clunaculum i lingula wymienianych przez starożytnych autorów, choć różnice te współcześnie są trudne do uchwycenia i sprecyzowania (np. u Newiusza, Warrona, Gelliusza[5]).


Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Słownik łacińsko-polski. M. Plezia (red.). T. IV. Warszawa: 1974, s. 381. Pokrewne również greckiemu πυγμή pygmḗ (pięść) – jako typowa broń "pięściowa".
  2. Zdzisław Żygulski: Broń starożytna. Grecja, Rzym, Galia, Germania. Warszawa: KAW, 1998, s. 100. ISBN 83-03037-02-1.
  3. Janusz Sikorski: Kanny 216 p.n.e.. Warszawa: 1984, s. 36, seria: Historyczne bitwy.
  4. Stanisław Ducin: Uzbrojenie i wyposażenie rzymskich legionistów w pierwszych wiekach n.e.. W: Wandalowie – strażnicy bursztynowego szlaku. Lublin – Warszawa: Państwowe Muzeum Archeologiczne, 2004, s. 174n.
  5. Słownik łacińsko-polski. M. Plezia (red.). T. I. Warszawa: 1959, s. 542.

Bibliografia[edytuj]

  • Peter Connolly: Historia armii rzymskiej. Wrocław: 1992.

Linki zewnętrzne[edytuj]