Katafrakt
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Ancient_Sasanid_Cataphract_Uther_Oxford_2003_06_2%281%29.jpg/220px-Ancient_Sasanid_Cataphract_Uther_Oxford_2003_06_2%281%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/Batalla_de_Gaugamela_%28M.A.N._Inv.1980-60-1%29_04.jpg/220px-Batalla_de_Gaugamela_%28M.A.N._Inv.1980-60-1%29_04.jpg)
Katafrakt (gr. κατάφρακτος kataphraktos – pokryty, osłonięty, opancerzony) – ciężki kawalerzysta w czasach starożytnych i w średniowieczu. Znany m.in. w wojskach Sarmatów, Partów, Seleukidów, Sasanidów, Arabów z Palmyry[potrzebny przypis], Ormian, Rzymian i Bizantyńczyków.
Uzbrojenie
[edytuj | edytuj kod]Według Tytusa Liwiusza katafrakci stanęli po obu stronach falangi, a po prawej tuż obok agemy Antiocha III Wielkiego w bitwie pod Magnezją[1]. Zazwyczaj byli uzbrojeni w długą na 4-4,5 m włócznię (kontos), miecz oraz łuk.
W wojskach partyjskich wyróżnili się szczególnie w bitwie pod Nisibis w 217 r.[2]
Sposoby przeciwdziałania
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/War_elephants_in_battle_with_Dacians_and_Sarmatians..jpg/220px-War_elephants_in_battle_with_Dacians_and_Sarmatians..jpg)
W walce z katafraktami stosowano następujące środki:
- Ustawiano ciasno rzędy pali stanowiących skuteczną zaporę dla koni i zmuszających jeźdźca do walki pieszej, co obniżało jego skuteczność.
- Na polu walki umieszczano kolce raniące konie w nieosłonięte zbroją kopyta.
- Używano słoni bojowych płoszących wierzchowce.
- Katafraktów jako bardzo ciężką jazdę cechowała niewielka skuteczność w rejonach leśnych i podmokłych. Umieszczanie na ich drodze zamaskowanych dołów lub rowów skutecznie mieszało ich szyki, gdyż tak obciążone konie łatwo się przewracały.
Zalety i wady
[edytuj | edytuj kod]Zalety
- Pełna zbroja jeźdźca i wierzchowca sprawiała, że stanowili jednostkę bojową o dużej skuteczności.
Wady
- Koszt wyposażenia był tak wysoki, że władcy często używali ich jedynie jako gwardii przybocznej.
Problemy
[edytuj | edytuj kod]- Jeździec po utracie konia lub wielbłąda tracił praktycznie całą siłę bojową, a ciężka zbroja utrudniała walkę pieszo.
- Wierzchowiec był łatwy do przewrócenia ze względu na wagę własnej zbroi i jeźdźca.
- Pozbawienie jeźdźca kontroli nad koniem również powodowało utratę siły bojowej, dokonywano tego urywając bądź przecinając wodze.
Wizerunek katafrakta z epoki
[edytuj | edytuj kod]Na rysunku ściennym (grafitto) z II w. n.e., odkrytym w Dura Europos w Mezopotamii, jeździec nosi hełm szpiczasty, który często zdobiono małą chorągiewką (tzw. jałowiec), zbroję karacenową z watowanymi osłonami ramion, w prawej ręce trzyma włócznię, a u lewego boku ma łuk refleksyjny. Konia okrywa kropierz z naszytymi płytkami[3].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Liwusz, Dzieje Rzymu, XXXVII 40 Liwiusz 1981 ↓, s. 161, 162.
- ↑ K.Farrokh: Shadows in the Desert. Ancient Persia at War. Osprey, ISBN 978-1-84603-108-3, str. 168
- ↑ Cataphracts and Clibanarii of the Ancient World [1] (ang.)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/028_Conrad_Cichorius%2C_Die_Reliefs_der_Traianss%C3%A4ule%2C_Tafel_XXVIII_%28Ausschnitt_01%29.jpg/220px-028_Conrad_Cichorius%2C_Die_Reliefs_der_Traianss%C3%A4ule%2C_Tafel_XXVIII_%28Ausschnitt_01%29.jpg)
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Tytus Liwiusz: Dzieje Rzymu od założenia miasta. Księgi XXXV-XL. Przełożył Mieczysław Brożek. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich i Wydawnictwo PAN, 1981. ISBN 83-04-00748-7.
- Mariusz Mielczarek: Cataphracti and Clibanari. Łódź: Oficyna Naukowa MS, 1993, seria: Studies on the History of the Ancient & Mediaeval Art of Warfare. ISBN 83-85874-00-3.
- Józef Wolski: Dzieje i upadek imperium Seleucydów. Kraków: The Enigma Press, 1999, s. 198-208. ISBN 83-86110-37-6.
- Zdzisław Żygulski jun.: Broń wschodnia. Turcja, Persja, Indie, Japonia. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983.