Koçi Dzodze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Koçi Dzodze
Data i miejsce urodzenia 1911
Negovan
Data i miejsce śmierci 11 czerwca 1949
Tirana
Minister spraw wewnętrznych Albanii
Okres od 1944
do 1948
Przynależność polityczna Komunistyczna Partia Albanii
Poprzednik Haxhi Lleshi
Następca Nesti Kerenxhi

Koçi Dzodze właśc. Koçi Xoxe (ur. 1 maja 1911 w Negovan k. Floriny, zm. 11 czerwca 1949 w Tiranie[1]) - albański komunista, pochodzenia macedońskiego.

Życiorys[edytuj]

Pochodził z rodziny albańsko-macedońskiej, mieszkającej w Macedonii Egejskiej. Uczył się w greckim gimnazjum w Salonikach. Do Albanii przyjechał wraz z rodziną w 1930. Zarabiał na życie pracując jako blacharz.

Należał do organizatorów komunistycznej grupy działającej w Korczy. Za swoją działalność został w 1938 uwięziony, ale w 1939 prawdopodobnie uciekł z więzienia. W 1941 był jednym z założycieli Komunistycznej Partii Albanii. Wkrótce potem znalazł się we władzach kierowanej przez komunistów Rady Naczelnej Ruchu Narodowowyzwoleńczego Albanii. W listopadzie 1943 wziął udział w nieudanych rozmowach z komendantem ELAS, greckim generałem Stefanosem Sarafisem dotyczących sformowania wspólnego bałkańskiego sztabu partyzanckiego[2]. Po powrocie do Albanii zajął się organizowaniem jednostek partyzanckich w Korczy. W maju 1944 wybrany wiceprzewodniczącym Rady, w tym czasie awansował do stopnia generała porucznika w Armii Wyzwolenia Narodowego.

Po zakończeniu wojny stanął na czele resortu spraw wewnętrznych, organizując także służby specjalne i formacje zwalczające antykomunistyczny ruch oporu. W latach 1946-1948 pełnił funkcję wicepremiera[1]. W 1945 zajął się przygotowywaniem pierwszych w Albanii procesów pokazowych. Był także członkiem Biura Politycznego KPA i deputowanym do parlamentu.

Był osobą ściśle związaną z kierownictwem Związku Komunistów Jugosławii i rywalem politycznym Envera Hodży. Po zerwaniu stosunków dyplomatycznych między Albanią i Jugosławią Dzodze został usunięty z resortu spraw wewnętrznych. Wkrótce po wizycie Envera Hodży w Moskwie, Dzodze został aresztowany (28 listopada 1948)[2]. 11 maja 1949 wraz z grupą współpracowników (Kristo Themelko, Pandi Kristo, Nesti Kerenxhi) stanął przed sądem wojskowym (przew. Frederick Nosi), który 10 czerwca skazał go na karę śmierci. Jego ostatnie słowa przed egzekucją miały brzmieć "Niech żyje Stalin"[1]. Miejsce pochówku nie jest dotąd znane.

Donald Busky określił Dzodze przywódcą frakcji proletariackiej, walczącej o dominację w partii z grupą intelektualistów Hodży[3]. Enver Hodża w swoich pamiętnikach określał Dzodze mianem agenta jugosłowiańskiego, jego także obciążano odpowiedzialnością za falę terroru w latach 1944-1948. Obserwujący proces Dzodze dziennikarz radziecki Arkadij Pierwiencew tak określał głównego oskarżonego: Koci Dzodze to mały człowieczek łączący w sobie brutalność wilka i tchórzostwo szakala. Z pomocą Tity zatapiał własny kraj, pomagając mu w ekonomicznej inwazji na Albanię[4]. Po śmierci Stalina, w trakcie destalinizacji, Michaił Susłow sugerował Enverowi Hodży rehabilitację Dzodzego, do czego jednak nie doszło[5].

Dzodze był żonaty, miał sześcioro dzieci.

Przypisy

  1. a b c Robert Elsie: A Biographical Dictionary of Albanian History. New York: I.B. Tauris, 2012, s. 489-490. ISBN 9781780764313.
  2. a b Rasti Koçi Xoxe: A ishte vërtetë agjent i jugosllavëve, shefi i parë i Sigurimit të Shtetit shqiptar? = 2017-02-09 (alb.). telegrafi.com, 2015-12-23.
  3. Donald Busky: Communism in history and theory. New York: Greenwood Publishing Group, 2002, s. 20.
  4. Owen Pearson: Albania in the Twentieth Century, A History. New York: I.B. Tauris, 2007, s. 344.
  5. Tadeusz Czekalski: Albania. Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2003, s. 153.

Bibliografia[edytuj]