Konstal 13N

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konstal 13N
Ilustracja
Dwuwagonowy skład 13N w al. „Solidarności” w Warszawie
Dane ogólne
Producent Konstal
Lata produkcji 1959–1969
Miejsce produkcji Polska Rzeczpospolita Ludowa Chorzów
Dane techniczne
Liczba członów 1
Długość 13 390 mm
Szerokość 2400 mm
Wysokość 3060 mm
Masa 17 500 kg
Rozstaw wózków 1435 mm
Rozstaw osi w wózkach 1900 mm
Układ osi Bo’Bo’
Liczba i moc silników 4 × 41,5 kW
Typ silników silniki prądu stałego
LTa-220
Napięcie zasilania 600 V
660 V
Prędkość maksymalna 68 km/h
Wnętrze
Liczba miejsc siedzących 13N: 21
13NS: 21
13NSD: 22
Liczba miejsc ogółem 13N: 115
13NS: 117
13NSD: 123
Wysokość podłogi 850 mm
[1][2]
Portal Portal Transport szynowy

Konstal 13N – typ tramwaju wytwarzanego w latach 1959–1969 przez zakłady Konstal w Chorzowie. 13N to pierwszy polski tramwaj szybkobieżny. Wyprodukowano 836 sztuk.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

13N to jednokierunkowy wagon silnikowy wyposażony w trzy pary harmonijkowych drzwi.

Projekt tramwaju wzoruje się bezpośrednio na czechosłowackim wozie Tatra T1, który został zakupiony w celu skopiowania niektórych rozwiązań konstrukcyjnych. Następnie powstał projekt oznaczony jako 11N, a po modernizacji wyposażenia elektrycznego opracowano prototyp 13N. Konstrukcja oparta była na amerykańskich założeniach specyfikacji tramwaju PCC, ale w przeciwieństwie do Czechów, Polacy nie zakupili oficjalnie licencji na jej wykorzystanie. Wyposażenie elektryczne dla pierwszych kilkudziesięciu egzemplarzy zakupiono w belgijskiej firmie ACEC.

Wersje[edytuj | edytuj kod]

Oprócz podstawowej wersji 13N wyprodukowano także 3 składy 13NS+13NSD z rozrządem stycznikowym, przy czym wagony 13NSD były doczepami czynnymi, pozbawionymi stanowiska motorniczego. Wersją rozwojową miały być modele 14N i 14ND, ale powstały tylko prototypy przebudowane następnie na 13NS i 13NSD. Wykonano także prototypowy tramwaj przegubowy 15N[3] – od wozu 102Na odróżniała go m.in. konstrukcja przegubu (brezentowa tkanina) i nastawnik (w formie kierownicy).

Dostawy[edytuj | edytuj kod]

Państwo Miasto Typ Lata dostaw Liczba Numery taborowe Uwagi
 PRL Warszawa 13N 1959–1969 832 503 – prototyp [1]
13NS 1968 3 534, 536, 538 w 1969 r. przebudowane na 13N [2]
13NSD 1968 3 535, 537, 539 w 1969 r. przebudowane na 13ND [2]
konurbacja górnośląska 13N 4 125–128 [4]
14N 1963, 1967 2 129, 140 prototypy, po 1969 r. nr 140 przebudowano na 13NS [4]
14ND 1967 1 141 prototyp, po 1969 r. przebudowana na 13NSD [4]
Łączna liczba: 845

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowy tramwaj typu 13N w Warszawie

Tramwaje 13N przeznaczone były dla Warszawy, ale 4 sztuki przebudowane na stycznikowe, identyczne z 13NS (jakkolwiek nigdy tego oznaczenia nie nosiły) otrzymał także GOP. Wozy prototypowe były testowane w Warszawie i Katowicach, tam jeździły także składy 14N+14ND i przegubowy 15N.

13N na przestrzeni lat poddawane były różnym modernizacjom. W Chorzowie do dziś pracuje jeden wóz techniczny przebudowany ze śląskiego 13NS, a Poznań posiadał w latach 1998–2011 jeden egzemplarz muzealny #115 wymieniony z Warszawą na wagon 102Na. Wagon poznański został w marcu 2008 odstawiony ze względu na zły stan techniczny, a w 2010 przekazany Szkole Aspirantów PSP jako treningowy[5].

W nocy z 31.12.2012 na 1.01.2013, na okolicznościowej linii 13N, oficjalnie zakończono eksploatację tramwajów typu 13N w Warszawie[6].

Wagony historyczne[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie Numer taborowy Obecny właściciel Typ Rok produkcji Historyczny od roku
Warszawa 503 Tramwaje Warszawskie 13N 1959 2013 [7]
169 Tramwaje Śląskie 13N 1967 2013 [8]
795 Tramwaje Warszawskie 13N 1969 1994 [9]
821+818 Tramwaje Warszawskie 13Nmod 1969 2013 [10]

Inne informacje[edytuj | edytuj kod]

Zmodernizowany skład 13N 821+818
  • Wagony te były trzecim typem wózkowym w Warszawie (po wagonach wrocławskich typu Maximum firmy Falkenried oraz wagonach Tatra T1) dostarczonych po wojnie,
  • Tramwaje w początkowym okresie były nazywane trumnami ze względu na swoją smukłość wynikającą z wózkowej konstrukcji, całkowicie je odróżniające od wagonów ostojnicowych,
  • W 1994 roku zmodernizowano wagony 821 i 818. Wagonowi 821 zamontowano dwa reflektory a 818 zamieniono w doczepę czynną, na miejscu przodu zamontowano tył innego rozbitego wagonu przeznaczonego do kasacji. W składzie zamontowano drzwi odstawiane na zewnątrz, wymieniono też elektronikę. Skład 821+818 przez swój nietypowy wygląd nazywany jest „żabą”.
  • Tym modelem tramwaju na warszawskiej linii 18 kieruje bohater serialu Miodowe lata, motorniczy Karol Krawczyk.
  • W filmie animowanym Tytus, Romek i A’Tomek wśród złodziei marzeń profesor T’Alent przerobił wagon 13N nr 711 na wszechkosmiczny pojazd dla głównych bohaterów. Oryginalny 13N #711 został przyjęty na stan Tramwajów Warszawskich 7 grudnia 1968 roku i skreślony 12 lutego 1993 roku. Wagony „sąsiedzkie”, tj. 710 i 712, pozostawały w eksploatacji kolejno do 1999 i 2011 roku.
  • 5 stycznia 2013 roku ostatni raz można było się przejechać tramwajem typu 13N w ruchu liniowym. Od tego dnia tramwaje te można je już spotkać tylko podczas różnych imprez kulturalnych w Warszawie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b MKM 101: WAGONY TYPU 13N. tramwar.pl. [dostęp 2019-12-10].
  2. a b c MKM 101: WAGONY 13NS, 13NSD i 13ND. tramwar.pl. [dostęp 2019-12-10].
  3. zdjęcie wagonu 15N.
  4. a b c najpopularniejszy tramwaj na świecie – PCC, część 4: Polska. KMK Kraków. [dostęp 2019-12-10].
  5. Klub Miłośników Pojazdów Szynowych w Poznaniu – Tabor.
  6. „Ostatnia paróweczka”, czyli tramwaj legenda przechodzi do historii. Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie, 2012-12-21.
  7. Konstal 13N #503 (pol.). Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-12].
  8. Konstal 13N #308 (pol.). Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-12].
  9. Konstal 13N #795 (pol.). Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-12].
  10. Konstal 13N #821 (pol.). Phototrans.eu. [dostęp 2018-01-12].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]