Kozia Góra (Góry Opawskie)
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
![]() Wieża widokowa na Koziej Górze | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Położenie | |
Pasmo | |
Wysokość |
316 m n.p.m. |
Położenie na mapie Sudetów ![]() | |
Położenie na mapie Prudnika ![]() | |
Położenie na mapie powiatu prudnickiego ![]() | |
![]() |
Kozia Góra lub Klasztorne Wzgórze (niem. Ziegen Berg, cz. Kozí hora[1]) – wzgórze w polskiej części Gór Opawskich, w Sudetach Wschodnich, o wysokości 316 m n.p.m. Położone na południu Prudnika, w Lesie Prudnickim, na skraju masywu Długoty. Należy do Korony Parku Krajobrazowego Góry Opawskie[2].
Nazwa
[edytuj | edytuj kod]Nazwa szczytu pochodzi z przeszłości, kiedy na wzniesieniu okoliczni mieszkańcy wypasali kozy. W czasach niemieckich wzniesienie nosiło nazwę Ziegen Berg. Według dawnych map mianem Ziegen Bergu określano również wyniosłość terenu (323 m n.p.m.) położoną niecały kilometr na zachód od Koziej Góry. Po II wojnie światowej funkcjonowały polskie nazwy Klasztorne Wzgórze i Klasztorna Góra, jednak nie przyjęły się, ponieważ przez nie wzgórze często mylono z sąsiednią Kapliczną Górą. Nazwa Kozia Góra jest powszechnie używana od 1994, dzięki przewodnikowi Marka Sitki, który odnalazł na starych mapach niemiecką nazwę wzniesienia[3].
Geografia
[edytuj | edytuj kod]Wzgórze położone jest w północno-wschodniej części Gór Opawskich, na północnej ich krawędzi, na obszarze Parku Krajobrazowego Góry Opawskie, w odległości ok. 3 km na południowy zachód od centrum Prudnika[4]. Jest to niewielkie kopulaste wzniesienie o regularnej rzeźbie i ukształtowaniu oraz łagodnych zboczach z mało wyrazistym płaskim szczytem. Wznosi się w końcowym odcinku bocznego grzbietu odchodzącego od głównego pasma Gór Opawskich w kierunku północno-wschodnim będącym przedłużeniem wschodniego grzbietu Okopowej. Wzniesienie charakteryzuje się regularną rzeźbą i ukształtowaniem oraz łagodnymi zboczami ponacinanych skarpami. Wzgórze ze wszystkich stron wyraźnie wydzielają wykształcone doliny bezimiennych dopływów rzeki Prudnik. Wzniesienie zbudowane ze skał osadowych pochodzenia morskiego, głównie piaskowców, szarogłazów[5]. Zbocza pokryte są niewielką warstwą młodszych osadów z okresu zlodowaceń plejstoceńskich. Większa część powierzchni wzniesienia łącznie z partią szczytową porośnięta jest krzakami i zaroślami. Na wschodnim zboczu poniżej szczytu, w Lesie Prudnickim, znajduje się sanktuarium św. Józefa, a u północno-wschodniego podnóża wzniesienia położone jest miasto Prudnik. Położenie wzniesienia, kształt oraz wieża widokowa czynią wzniesienie rozpoznawalnym w terenie. Zboczami trawersują ścieżki i drogi, a na szczyt prowadzi niewielka alejka.
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Prudnik_Klasztor_oo_franciszkanow_sanktuarium_sw_Jozefa.jpg/220px-Prudnik_Klasztor_oo_franciszkanow_sanktuarium_sw_Jozefa.jpg)
Wzgórze co najmniej od XVIII wieku było pozbawione lasu, lecz ze względu na skalistość ziemi nic tu nie uprawiano[6]. Tutejsze pola i łąki wchodziły w skład folwarku Lipno. Na północno-zachodnim zboczu Koziej Góry, na wysokości ok. 290 m n.p.m. położony jest głęboki jar, którego dno porasta roślinność zaroślowa a skarpy roślinność leśna. Niemcy mieszkający w Prudniku przed II wojną światową nazwali jar „Doliną Mordu”. Nazwa ta odnosiła się do legendy o tym miejscu: „Niegdyś jechał tędy kupiec z wozem pełnym smoły i zdrzemnął się w południe. Wtem pojawili się zbójcy, mordując okrutnie śpiącego przez zalanie mu ust wrzącą smołą i rabując. Widząc potem, co uczynili, postradali zmysły”[3].
3 marca 1852 do Prudnika przybył zakonnik Lothar, w odpowiedzi na propozycję biskupa wrocławskiego kardynała Diepenbrocka dotyczącą założenia na terenie diecezji konwentu zakonnego alkantarzystów. Poszukiwał on miejsca cichego i ustronnego[3]. Alkantarzyści otrzymali w darze od mistrza rzeźnickiego, radnego Franciszka Schneidera, kawałek ziemi o powierzchni, 12 morgów, położony na wschodnim zboczu Koziej Góry. Zakonnicy 22 marca 1852 rozpoczęli budowę klasztoru, którą ukończono w lipcu. 9 sierpnia 1852 biskup poświęcił klasztor z kaplicą. Alkantarzystom nie układała się współpraca z nowym wrocławskim biskupem Heinrichem Försterem. W wyniku konfliktu z księżami diecezjalnymi w lutym 1855, alkantarzyści z nakazu biskupa Förstera, opuścili klasztor pod Kozią Górą. W 1863 klasztor wraz z kaplicą przejęli franciszkanie[7].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Prudnik%2C_1960-1969_02.jpg/220px-Prudnik%2C_1960-1969_02.jpg)
W okresie PRL-u rejon Koziej Góry został przejęty przez wojsko. Do czasu likwidacji jednostek Wojska Polskiego stacjonujących w Prudniku funkcjonował na niej poligon garnizonowy. Na poligonie istniało ćwiczebne miasteczko „Jedlicze”, w którym żołnierze ćwiczyli walkę w terenie zabudowanym[3]. Wojskowi nazywali wzniesienie „Wzgórzem 108”[8]. Teren ćwiczebny był bogato wyposażony w urządzenia służące szkoleniu żołnierzy. Do dziś szczyt Koziej Góry otaczają pierścienie okopów i znajdują się tu ruiny budowli ćwiczebnych. Do początku lat 90. XX wieku przy drodze do klasztoru franciszkanów znajdował się korpus radzieckiego czołgu T-34 oraz pojazdu gąsienicowego ze zdemontowanymi działami[6].
W 1956 potwierdzono stanowisko kłokoczki południowej na Koziej Górze[9].
Po wyprowadzeniu się wojska z Prudnika, dawny poligon na Koziej Górze został zaadaptowany na cele cywilne[10]. Stoki wzniesienia powoli zarastają lasem z przewagą pionierskich drzew, między innymi brzóz[8]. Wyrównane zostały zbocza ze ścieżkami[11].
Ochrona przyrody
[edytuj | edytuj kod]Wzgórze znajduje się na obszarze Parku Krajobrazowego Góry Opawskie. Na północno-wschodnich stokach Koziej Góry zlokalizowany jest proponowany zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Prudnik Las”. Według programu ochrony przyrody dla Nadleśnictwa Prudnik, w tymże miejscu znajduje się „rozległy obszar mozaiki krajobrazowej, z przewagą terenów nieużytków oraz zadrzewień, o łącznej powierzchni 11,40 ha”, „obszar odznacza się bardzo wysokimi walorami fizjonomicznymi krajobrazu oraz posiada duże znaczenie kulturowe”[12].
Turystyka
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Uroczysto%C5%9B%C4%87_odpustowe_NMP_Anielskiej_z_Porcjunkuli_w_Sanktuarium_%C5%9Bw._J%C3%B3zefa_w_Prudniku-Lesie_24.jpg/220px-Uroczysto%C5%9B%C4%87_odpustowe_NMP_Anielskiej_z_Porcjunkuli_w_Sanktuarium_%C5%9Bw._J%C3%B3zefa_w_Prudniku-Lesie_24.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Kozia_Gora_Prudnik_szczyt_%281%29.jpg/220px-Kozia_Gora_Prudnik_szczyt_%281%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Observation_tower_Kozia_Gora_Prudnik_%281%29.jpg/220px-Observation_tower_Kozia_Gora_Prudnik_%281%29.jpg)
Obecnie Kozia Góra pełni rolę rekreacyjnych okolic Prudnika[8]. Ze względu na wzrost zainteresowania okolicami wzgórza turystów, na Koziej Górze aktywnie powstają nowe miejsca rekreacji i wypoczynku[10]. Zbudowano sanitariaty dla turystów i pielgrzymów, powstała prowadząca na górę ścieżka pieszo-rowerowa[13]. Przybywający tu turyści zmierzają przede wszystkim do sanktuarium św. Józefa na wschodnim zboczu wzgórza[8], w którym w latach 1954–1955 internowany był prymas Polski Stefan Wyszyński[14]. Sanktuarium stanowi ważne centrum pielgrzymkowe[15].
26 maja 2001, w ramach prudnickich obchodów Roku Stefana Kardynała Wyszyńskiego, na szczycie Koziej Góry postawiony został „Zielony Krzyż Nadziei”[16] – największy krzyż w Prudniku i okolicy[3]. Mierzy on 10 metrów[16]. W krzyż wmurowany został kamień z ogrodu Oliwnego, przywieziony z Ziemi Świętej przez Antoniego Dudka[17][18].
Obok „Zielonego Krzyża Nadziei” znajduje się dostępna całorocznie drewniana wieża widokowa. Otwarta w 2009, ma 15 m wysokości, przy czym górny taras widokowy znajduje się na wysokości 11 m. Z najwyższego tarasu rozciąga się widok na Góry Opawskie (masyw Biskupiej Kopy i Srebrnej Kopy), Prudnik, a przy dobrej widoczności na Górę Świętej Anny. Pod wieżą znajdują się stoliki z ławkami[19].
Z sanktuarium św. Józefa na szczyt wzniesienia prowadzi „Alejka Wilka z Gubbio”, wykonana według pomysłu Antoniego Dudka – byłego gwardiana klasztoru franciszkanów. Wzdłuż ścieżki rozstawione są tablice prezentujące historię Wilka z Gubbio przedstawioną w „Kwiatkach św. Franciszka”. Rysunki umieszczone na tablicach wykonały dzieci ze szkół w Prudniku[3].
15 czerwca 2023 na kamieniach na Koziej Górze odsłonięto tablice upamiętniające zbrodnię katyńską i katastrofę smoleńską[20].
Szlaki turystyczne
[edytuj | edytuj kod]W rejonie Koziej Góry przebiegają szlaki turystyczne[21][22]:
Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza (440 km): Prudnik – Świeradów-Zdrój
Szlak Historyczny Lasów Królewskiego Miasta Prudnik (17,5 km): Park Miejski w Prudniku – stare dęby w Prudniku – Kapliczna Góra – Kobylica – Dębowiec – rozdroże pod Trzebiną – sanktuarium św. Józefa – Kozia Góra – Prudnik–Lipy – Park Miejski w Prudniku
Ścieżka spacerowa „Od Jana Pawła II do Stefana Wyszyńskiego” (5,3 km): kościół Miłosierdzia Bożego w Prudniku – Czyżykowa Góra – sanktuarium św. Józefa
Ścieżka dydaktyczna „Las Prudnicki” (7 km): ul. Dąbrowskiego w Prudniku – stare dęby w Prudniku – Kobylica – sanktuarium św. Józefa – ul. Dąbrowskiego w Prudniku
Szlaki rowerowe
[edytuj | edytuj kod]W rejonie Koziej Góry przebiegają szlaki rowerowe[21][23]:
Turystyczna trasa rowerowa Gór Opawskich (40 km): Prudnik – sanktuarium św. Józefa – Chocim – Dębowiec – Wieszczyna – Pokrzywna – Jarnołtówek – Konradów – Głuchołazy – Gierałcice – Biskupów – Burgrabice – Sławniowice
Wokół Lasu Prudnickiego – Pętla II (13,5 km): Prudnik – sanktuarium św. Józefa – rozdroże pod Trzebiną – Dębowiec – Prudnik
Śladami Kardynała Stefana Wyszyńskiego (3 km): Park Miejski w Prudniku – Prudnik–Lipy – sanktuarium św. Józefa
Szlaki konne
[edytuj | edytuj kod]W rejonie Koziej Góry przebiega wyznaczony jeden szlak konny[24]:
(11 km): biegnie przez Las Prudnicki między Kozią Górą a Moszczanką
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Vyhlídková věž na Kozí hoře – Prudnik [online], Slezsko bez hranic [dostęp 2023-01-16] (cz.).
- ↑ Dawid Przyszlak , Zdobądź Koronę Parku Krajobrazowego Góry Opawskie! [online], Prudnik24, 25 maja 2021 [dostęp 2022-08-08] (pol.).
- ↑ a b c d e f Andrzej Dereń, Kozia Góra – święta i militarna, „Tygodnik Prudnicki”, 16 (850), 18 kwietnia 2007, s. 17, ISSN 1231-904X .
- ↑ Wojciech Góra , Kozia Góra [online], naszesudety.pl [dostęp 2022-02-08] .
- ↑ Budowa geologiczna [online], goryopawskie.bnx.pl [dostęp 2022-02-08] [zarchiwizowane z adresu 2013-07-05] .
- ↑ a b Andrzej Dereń , Ulica ks. Józefa Poniatowskiego: Do sanktuarium [online], Teraz Prudnik!, 10 lutego 2019 [dostęp 2022-02-08] (pol.).
- ↑ Prudnik Las – historia klasztoru franciszkanów. Regiopedia, Opolskie, encyklopedia regionów [online], web.archive.org, 4 czerwca 2016 [dostęp 2021-02-11] [zarchiwizowane z adresu 2016-06-04] .
- ↑ a b c d Andrzej Dereń, Wzgórze 108 i Kłodna Góra [online], Teraz Prudnik!, 11 czerwca 2020 [dostęp 2020-06-12] (pol.).
- ↑ Łukasz Piechnik , Marek Kaziak , Kłokoczka południowa Staphylea pinnata na Śląsku Opolskim, „Rocznik Powiatu Oleskiego”, Andrzej Szklanny – redaktor, 13, Olesno: Starostwo Powiatowe, 2020, s. 26, ISBN 978-83-7342-711-2, ISSN 1899-4210 .
- ↑ a b Jan Poniatyszyn , Poligon na Koziej Górze w Prudniku adaptowany na cele cywilne [online], Radio Opole, 5 lutego 2018 [dostęp 2022-02-08] (pol.).
- ↑ Andrzej Dereń , Na narty i sanki na Kozią Górę! [online], Teraz Prudnik!, 17 stycznia 2021 [dostęp 2022-02-08] (pol.).
- ↑ Plan Urządzenia Lasu dla Nadleśnictwa Prudnik na okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2027 r. Program Ochrony Przyrody, Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Katowicach, 2018, s. 126 .
- ↑ Krzysztof Strauchmann , Nowe atrakcje na Koziej Górce, „Tygodnik Kędzierzyn-Koźle/Prudnik/Głubczyce”, Tomasz Kapica – redaktor prowadzący, 49 (411), bezpłatny dodatek do „Nowej Trybuny Opolskiej”, Opole: Pro Media, 9 grudnia 2016, s. 3, OCLC 833857597 .
- ↑ Prudnik – Trzecie miejsce uwięzienia Prymasa Stefana Wyszyńskiego [online], prudnik.franciszkanie.com [dostęp 2022-02-08] .
- ↑ Prudnik – urokliwe miasto na pograniczu polsko-czeskim [online], Onet Podróże, 27 sierpnia 2020 [dostęp 2022-02-02] (pol.).
- ↑ a b Antoni Weigt , Światło wyszło z Prudnika, „Tygodnik Prudnicki”, 21 (548), 31 maja 2001, s. 15 .
- ↑ Sanktuarium Św. Józefa w Prudniku-Lesie [online], web.archive.org [dostęp 2019-01-08] [zarchiwizowane z adresu 2010-05-15] .
- ↑ : Sanktuarium Św. Józefa w Prudniku-Lesie. [dostęp 2009-11-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-05-15)].
- ↑ Nowa atrakcja turystyczna w Prudniku [online], naszesudety.pl [dostęp 2022-02-02] .
- ↑ Andrzej Dereń , W Polsce nie mamy grobów swoich bliskich [online], Teraz Prudnik!, 16 czerwca 2023 [dostęp 2023-06-16] (pol.).
- ↑ a b Tadeusz Górecki , Szlaki turystyczne – Urząd Miejski w Prudniku [online], prudnik.pl, 21 marca 2012 [dostęp 2019-03-20] [zarchiwizowane z adresu 2022-10-08] (pol.).
- ↑ Ścieżki piesze – Starostwo Powiatowe w Prudniku [online], powiatprudnicki.pl [dostęp 2019-03-20] [zarchiwizowane z adresu 2019-03-20] .
- ↑ Trasy rowerowe – Starostwo Powiatowe w Prudniku [online], powiatprudnicki.pl, 13 października 2018 [dostęp 2022-02-02] [zarchiwizowane z adresu 2018-10-13] .
- ↑ Szlak konny [online], InfoPrudnik [dostęp 2022-02-02] (pol.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Góry Opawskie. Zlatohorská vrchovina., mapa turystyczna, skala 1:40 000. Wyd. IV. Wrocław: Studio PLAN, 2012. ISBN 978-83-61829-94-2.
- W. Brygier: Przewodnik, Góry Opawskie, Zlatohorska vrchovina. Wrocław: Studio PLAN, 2007. ISBN 83-60180-53-9.
- M. Staffa: Słownik Geografii Turystycznej Sudetów t.18, Góry Opawskie. Wrocław: I-BIS, 2008. ISBN 978-83-85773-98-6. str.123-131