Głuchołazy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Głuchołazy
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat nyski
Gmina Głuchołazy
Data założenia XIII wiek
Prawa miejskie 1225
Burmistrz Edward Szupryczyński
Powierzchnia 6,83 km²
Wysokość 288 m n.p.m.
Populacja (31.06.2018)
• liczba ludności
• gęstość

13 735
2011 os./km²
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-340
Tablice rejestracyjne ONY
Położenie na mapie gminy Głuchołazy
Mapa konturowa gminy Głuchołazy, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Głuchołazy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Głuchołazy”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Głuchołazy”
Położenie na mapie powiatu nyskiego
Mapa konturowa powiatu nyskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Głuchołazy”
Ziemia50°18′47″N 17°22′27″E/50,313056 17,374167
TERC (TERYT) 1607014
SIMC 0965341
Hasło promocyjne: Głuchołazy – dodaj do ulubionych
Urząd miejski
Rynek 15
48-340 Głuchołazy
Strona internetowa
BIP

Głuchołazy i (daw. Kozia Szyja[1], Cygenhals[2], łac. Capri Collum, niem. Ziegenhals, Bad Ziegenhals[3][4], cz. Hlucholazy, śl. Koźo Szyja, Cigowy Chyrtůń, dś. Ziegenhols) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Głuchołazy. Historycznie leży na Dolnym Śląsku, na styku Gór Opawskich (Sudety), Przedgórza Paczkowskiego (Przedgórze Sudeckie) i Płaskowyżu Głubczyckiego (Nizina Śląska). Przepływa przez nie rzeka Biała Głuchołaska.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego.

Według danych na 30 czerwca 2018 miasto było zamieszkane przez 13 735 osób[5].

W 2018 miastu został nadany tytuł honorowy Miasto Orderu Uśmiechu[6].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Geografia Głuchołaz.
Widok na Głuchołazy od strony wschodniej

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, około 3 km od granicy z Czechami, na pograniczu Gór Opawskich, Przedgórza Paczkowskiego i Płaskowyżu Głubczyckiego. Na południu miasta znajdują się dwa rezerwaty przyrody: Nad Białką i Las Bukowy. Leży na terenie Nadleśnictwa Prudnik (obręb Prudnik)[7]. Około 3 km na południowy zachód od centrum Głuchołaz znajduje się Parkowa Góra. Przez granice administracyjne miasta przepływa rzeka Biała Głuchołaska. W jego pobliżu przepływa również rzeka Prudnik. Głuchołazy położone są na wysokości 288 m n.p.m. Najwyżej położony punkt w mieście znajduje się na wysokości 495 m n.p.m. (najwyżej w województwie opolskim)[8].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Klimatogram dla Głuchołaz
IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
 
 
29
 
0
-5
 
 
28
 
2
-4
 
 
29
 
7
-1
 
 
39
 
13
3
 
 
70
 
18
7
 
 
84
 
21
10
 
 
86
 
23
11
 
 
84
 
22
11
 
 
51
 
18
8
 
 
40
 
13
4
 
 
41
 
7
1
 
 
35
 
2
-3
Temperatury w °C
Opad całkowity w mm
Źródło: climate-data.org

Wpływ na klimat Głuchołaz ma sąsiedztwo Gór Opawskich. Średnia temperatura roczna wynosi +7,8 °C. Pokrywa śnieżna występuje od grudnia do kwietnia. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Głuchołaz wynoszą 616 mm, dominują wiatry zachodnie[9].

Podział miasta[edytuj | edytuj kod]

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju częściami Głuchołaz są[10]:

W mieście znajdują się również osiedla[10]:

  • os. Koszyka
  • os. Tysiąclecia
  • os. Konstytucji 3 Maja

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Cygenhals wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[11].

Nazwa Głuchołazy została utworzona od czeskiego określenia hluche lazne (puste uzdrowisko). Dawna nazwa miasta, Kozia Szyja, pochodziła od krętego biegu rzeki Białej Głuchołaskiej. Jej niemieckim odpowiednikiem było Ziegenhals. Nazwa niemiecka była zapisywana także w zlatynizowanej postaci Caprae Colium[12]. W przeszłości stosowane były też polskie nazwy Złoty Zakątek[13] i Cygenhals[2].

W 1750 roku polska nazwa Cygenhals wymieniona została przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[2].

Polską nazwę miejscowości w formie Koziascyja w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[14].

Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[15].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Fragmenty średniowiecznych murów obronnych

Na początku XIII wieku na terenie Śląska i Moraw rozwijała się akcja osiedleńcza biskupa wrocławskiego Wawrzyńca oraz margrabiego morawskiego Władysława I Przemyślidy. Wówczas w rejonie Głuchołaz zostały znalezione złoża złota i założano kopalnie tego metalu. Biskup upoważnił rycerza Witygona do przeprowadzenia akcji kolonizacyjnej w dolinie rzeki Białej Głuchołaskiej w celu zabezpieczenia granic biskupstwa, w wyniku czego założone zostało warowne miasto Głuchołazy[16]. W 1225 miasto zostało lokowane na prawie flamandzkim[17]. Kościół św. Wawrzyńca po raz pierwszy wzmiankowany był w 1285[16].

Husyci spalili miasto między 16 i 18 marca 1428, w drodze z Prudnika do Nysy[18]. Podczas anarchii feudalnej panującej po wojnach husyckich, Głuchołazy dwukrotnie zagarnili śląscy i czescy rycerze-zbójcy (1444 i 1445), przy czym dopuszczali się rabunków i gwałtów. Miasto zostało odkupione od napastników przez księcia głogówecko-prudnickiego Bolka V Wołoszka. W latach 1445–1450 Głuchołazy należały do księstwa głogówecko-prudnickiego, następnie odzyskali je biskupi wrocławscy[16].

XV–XX wiek[edytuj | edytuj kod]

Pocztówka z Głuchołaz ukazująca dawną restaurację Waldteich przy ul. Parkowej (1920)
Panorama Głuchołaz w XVIII w. autorstwa Friedricha Bernharda Wernera

W 1460 miasto ucierpiało w wyniku powodzi[16]. Staraniem burmistrza Kirchnera w 1552 w zachodniej części Rynku wzniesiono nowy renesansowy ratusz[19]. Podczas I wojny śląskiej miasto zostało zajęte przez wojska pruskie. Podczas rokowań pokojowych w 1742 król Fryderyk II Wielki starał się o zapewnienie sobie posiadania miasta jako ważnego punktu strategicznego[16].

Pod koniec XIX wieku z inicjatywy Towarzystwa Promenadowego, wkrótce po otrzymaniu przez miasto statusu uzdrowiska, powstał Park Zdrojowy w Głuchołazach[20].

10 lipca 1903 roku Głuchołazy i okoliczne miejscowości w wyniku wielodniowych intensywnych opadów deszczu nawiedziła powódź. Miesiąc później, 10 sierpnia, cesarzowa Augusta udała się do Głuchołaz, Jarnołtówka i Prudnika, by dokonać wizji terenów zniszczonych podczas powodzi. Jej wizyta zaowocowała wybudowaniem zapory wodnej w Jarnołtówku[21].

W lutym 1919 na konferencji paryskiej Czechosłowacja wysunęła roszczenie terytorialne do Głuchołaz[22].

Od 1919 Głuchołazy należały do nowo utworzonej prowincji Górny Śląsk. Prowincja została zlikwidowana w 1938, a 18 stycznia 1941 utworzono ją ponownie.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1945 roku cywilna ludność Głuchołaz została wywieziona na terytorium okupowanej przez Niemców Czechosłowacji. Od 24 marca linia frontu aż do końca wojny przebiegała wzdłuż rubieży: Biała NyskaBodzanów – Głuchołazy, pozostawiając wojska rosyjskie w odległości ok. 3 km na wschód od Głuchołaz, za Nowym Lasem i Charbielinem. Żołnierze mieli również rozkaz wysadzania za sobą wszystkich mostów. W ten sposób zniszczony został między innymi most Wiktorii, którym można było najszybciej przejechać na drugą stronę Białej w drodze do Jesionika. Niemieckie oddziały wycofały się z Głuchołaz 9 maja, dzień po kapitulacji III Rzeszy. Następnego dnia przyjechały tu polskie władze administracyjne. Poza mostami miasto było prawie nie ruszone. Spłonął tylko jeden z budynków przy obecnej ul. Wyszyńskiego, wcześniej jedna bomba spadła na jedną halę przemysłową, powybijane były także okna w kamienicy przy zbiegu obecnych alei Jana Pawła II i ul. Powstańców Śląskich[23].

Po wyparciu oddziałów niemieckich miasto zostało przejęte przez polską administrację. Wówczas w Głuchołazach i okolicy została osiedlona między innymi część polskich repatriantów z Kresów Wschodnich – z Kozowej (dawny powiat brzeżański w województwie tarnopolskim)[24]. Niemieckojęzyczna ludność została wysiedlona na zachód[23].

Polska Ludowa[edytuj | edytuj kod]

Kadra bg WOP Prudnik, GPK Głuchołazy i strażnicy WOP Jasienica Górna, na placu apelowym w Prudniku podczas uroczystej zbiórki z okazji Święta LWP (październik 1985)
Żołnierze WOP – Przejściowy Punkt Kontrolny nr 44 Wojsk Ochrony Pogranicza w Głuchołazach (1946)

Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obóz pracy nr 102 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Głuchołazach[25].

Jesienią 1945 na terenie Głuchołaz została sformowana Graniczna Placówka Kontrolna.

W 1946 roku wprowadzono urzędowo nazwę Głuchołazy, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Ziegenhals[26].

W maju 1947 roku w ścianę budynku nr 2 wmurowano tablicę pamiątkową ku czci gen. Karola Świerczewskiego.

W 1949 roku na ul. 15 Grudnia odsłonięto pomnik Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego.

W 1978 roku na ówczesnej ul. gen. Świerczewskiego odsłonięto ufundowany przez Izbę Rzemieślniczą głaz z tablicami upamiętniającymi jego postać[27].

Projekt Orderu Uśmiechu stworzyła w 1967 dziewięciolatka z Głuchołaz – Ewa Chrobak, obecnie Kawaler Orderu Uśmiechu i Sekretarz Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu.

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

W Głuchołazach do 21 grudnia 2007 roku funkcjonowały przejścia graniczne: Głuchołazy-Mikulovice (drogowe), Głuchołazy-Mikulovice (kolejowe), Głuchołazy-Jindřichov ve Slezsku (kolejowe) oraz w bezpośredniej bliskości miasta Konradów-Zlaté Hory (drogowe).

W ramach obchodów 50-lecia istnienia Orderu Uśmiechu Kapituła nadała po raz pierwszy honorowy tytuł[28] Miasta Orderu Uśmiechu dla Głuchołaz[29]. 25 maja 2018 na stadionie w Głuchołazach, 1024 dzieci z głuchołaskich szkół i przedszkoli biło rekord Polski z wpisem do księgi Guinnessa w ułożeniu znaku graficznego Orderu Uśmiechu z okazji jego 50-lecia[30].

4 lipca 2018 przy ul. Lompy 2, na terenie parku zdrojowego, otwarto 15-metrową tężnię solankową z drewna modrzewiowego, pełniącą zarazem funkcję wieży widokowej[31].

W 2018 roku Marek Michalak decyzją Rady Miejskiej Głuchołaz otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Głuchołaz (2018)[32]

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych GUS z 30 czerwca 2018, Głuchołazy miały 13735 mieszkańców (10. miejsce w województwie opolskim i 328. w Polsce), powierzchnię 6,83 km² (33. miejsce w województwie opolskim i 726. miejsce w Polsce) i gęstość zaludnienia 2011 os./km²[5].

Mieszkańcy Głuchołaz stanowią około 10% populacji powiatu nyskiego, co stanowi 1,39% populacji województwa opolskiego.

Głuchołazy podlegają pod Urząd Statystyczny w Opolu, oddział w Prudniku[33].

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźny
jednostka osób % osób % osób %
populacja 13735 100 7281 53 6454 47
gęstość zaludnienia

(mieszk./km²)

2011 1066 945

Liczba mieszkańców miasta[edytuj | edytuj kod]

1800 – 2000[34]
1910 – 8975[35]
1933 – 9913[36]
1939 – 9737[36]
1946 – 7500[37]
1957 – 10300[34]
1970 – 13400
1995 – 15800[38]
1996 – 15718[38]
1997 – 15478[38]
1998 – 15835[38]
1999 – 15548[38]
2000 – 15525[38]
2001 – 15446[38]
2002 – 15319[38]
2003 – 15199[38]
2004 – 15052[38]
2005 – 14985[38]
2006 – 14918[38]
2007 – 14879[38]
2008 – 14849[38]
2009 – 14736[38]
2010 – 14658[38]
2011 – 14421[38]
2012 – 14382[38]
2013 – 14257[38]
2014 – 14092[38]
2015 – 13925[38]
2016 – 13780[38]
2017 – 13725[38]


Piramida wieku mieszkańców Głuchołaz w 2014 roku[edytuj | edytuj kod]

Piramida wieku Glucholazy.png

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Galeria: kościoły
Głuchołazy. Kościół św. Wawrzyńca
Głuchołazy. Kościół św. Wawrzyńca
Głuchołazy. Kościół św. Wawrzyńca
Głuchołazy. Kościół św. Wawrzyńca
Kościół św. Wawrzyńca z XIII wieku
Kościół św. Rocha (1350 r., 1626 r., XIX w.)
Głuchołazy. Kościół św. Franciszka
Wieża Bramy Górnej
Domy przy ul. Wita Stwosza (XVIII w./XIX w.)

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[39]:

  • układ urbanistyczny, z XIII w.,
  • kościół par. pw. św. Wawrzyńca, z 1250 r. – XIII w. do XX w.
  • kościół cmentarny pw. św. Rocha, z 1350 r., 1626 r., XIX w.
  • pomnik więźniów oświęcimskich, na cmentarzu komunalnym, ul. Prymasa S. Wyszyńskiego[40] (d. Warszawska), z 1953 r., 1985 r.
  • mury obronne, baszta – wieża Bramy Górnej z XIV w., 1418 r. – XV w. XVII w.
  • dom, ul. Andersa 48, z 1900 r.
  • dawny dom zdrojowy, ul. Andersa nr 74, z 1882 r.,
  • pensjonat „Ogrodowy”, ul. Andersa nr 76, z 1899 r.
  • domy, Aleja Jana Pawła II 2, 12 (d. ul. 15 Grudnia), z k. XIX w.
  • domy, ul. Kościuszki 1, 48, z XVIII w., XIX w.
  • domy, Rynek 4, 8, 11, 19, 20, 24, 25, 26 (pl. Wolności), z XVI w., XVII w., XVIII w., XIX w.
  • domy, ul. Wita Stwosza 5, 7, 17, 19, 21, z XVIII w./XIX w.

inne zabytki:

  • kościół pw. św. Anny na Górze Chrobrego
  • kościół ewangelicki z 1865 r., obecnie katolicki kościół młodzieżowy pw. św. Franciszka

inne obiekty rekreacyjno-turystyczne:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Stacja kolejowa Głuchołazy
Przejście graniczne Głuchołazy-Mikulovice

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Głuchołazy przebiega droga krajowa:

Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Stacje i przystanki kolejowe w Głuchołazach.

Miasto posiada cztery stacje kolejowe:

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

1 lipca 2016 roku w mieście uruchomiono bezpłatną komunikacje miejską. W dni powszednie funkcjonuje ona na terenie miasta i przyległych miejscowości Konradów i Bodzanów, natomiast w letnie weekendy wykonuje ona 4 kursy do Jarnołtówka i Pokrzywnej[41][42]. Kursowanie autobusów przewidziane było pierwotnie do końca 2016 roku, jednakże w związku z pomyślnymi wynikami eksploatacyjnymi, funkcjonowanie komunikacji zostało w kolejnych latach utrzymane. Głuchołaska Bezpłatna Komunikacja Miejska funkcjonuje w oparciu o 28 przystanków autobusowych. W dni robocze kursy wykonywane są w godz. 5.00–21.00, czyli przez 16 godzin, natomiast w dni wolne od pracy przez 8 godzin dziennie. Łączna liczba zaplanowanych do przejechania kilometrów to ponad 59 tys. wozokilometrów[43].

Przejście graniczne[edytuj | edytuj kod]

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Stałe imprezy kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • Dni Głuchołaz – impreza plenerowa organizowana corocznie w czerwcu na scenie przy ul. Moniuszki[44]
  • Międzynarodowe Kursy Muzyczne[45]
  • Międzynarodowy Festiwal Piosenki Turystycznej Kropka

Odniesienia w kulturze masowej[edytuj | edytuj kod]

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

  • TV Prudnik (TV Pogranicze)

Portale[edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Religia w Głuchołazach.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Dekanat Głuchołazy

Świadkowie Jehowy[edytuj | edytuj kod]

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz Komunalny (ul. Stefana Wyszyńskiego)

Sport[edytuj | edytuj kod]

Mecz GKS Głuchołazy z LZS Racławiczki (30 września 2017)

Głównym podmiotem odpowiedzialnym za sport i rekreację w mieście jest Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji Głuchołazy[49].

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Stadion Miejski (ul. Konopnickiej)
  • Hala sportowa (ul. Skłodowskiej)
  • Kompleks rekreacyjny „Nad Białką” (ul. Kościuszki)
  • Lodowisko „Biały Orlik” (ul. Bohaterów Warszawy)
  • Boiska ORLIK 2012 (ul. Bohaterów Warszawy)
  • Korty tenisowe (al. Jana Pawła II)

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej. Organem wykonawczym jest burmistrz. W wyborach samorządowych w 2018 na urząd został wybrany Edward Szupryczyński[50]. Siedzibą władz jest Urząd Miejski na Rynku.

Rada Miejska[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy Głuchołaz wybierają do swojej Rady Miejskiej 11 radnych (11 z 21). Pozostałych 10 radnych wybierają mieszkańcy terenów wiejskich gminy Głuchołazy.

Radni Rady Miejskiej VIII kadencji wybrani w wyborach samorządowych w 2018[51]:

  • Prawo i Sprawiedliwość (7 mandatów) – Kazimierz Stychno, Bolesław Stychno, Michał Koszut, Jerzy Wojnarowski, Jan Chaszczewicz, Bogusław Kanarski, Szymon Biliński
  • Koalicja Obywatelska (7 mandatów) – Andrzej Gębala, Alicja Szymkowicz, Klaudia Pach-Gomulnicka, Edward Szupryczyński, Mariusz Migała, Roman Sambor, Mieczysław Skupień
  • Kukiz’15 (4 mandaty) – Grzegorz Ptak, Daniel Szenawa, Teresa Wilk, Jacek Wanicki
  • Forum Samorządowe 2002 (2 mandaty) – Adam Łabaza, Ryszard Udziela
  • Polskie Stronnictwo Ludowe (1 mandat) – Stanisław Szul
Tężnia solankowa otwarta w 2018 r.[52]

Budżet miasta[edytuj | edytuj kod]

Budżet miasta Głuchołaz
Lp. Rok Budżet
1 2009 60 mln. zł.
2 2010 65 mln. zł.
3 2011 76,5 mln. zł.
4 2012 66 mln. zł.
5 2013 65,6 mln. zł.
6 2014 77,2 mln. zł.
7 2015 71,4 mln. zł.
8 2016 84,3 mln. zł.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie
Miasto Kraj Data podpisania umowy
  Nieder-Olm  Niemcy 1996[53]
  Jesionik (Jeseník)  Czechy 2002[54]
  Mikulovice[55]  Czechy
  Zlaté Hory  Czechy 16 września 2009[56]

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Plan miasta

Przez Głuchołazy prowadzą szlaki turystyczne:

Ludzie związani z Głuchołazami[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Głuchołazami.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stefan Morajko, Dlaczego Kozia Szyja?, glucholazy.info, 26 września 2018 [dostęp 2020-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2018-09-26].
  2. a b c Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  3. Michael Rademacher, Deutsche Verwaltungsgeschichte Oberschlesien, Kreis Neisse, web.archive.org, 4 marca 2016 [dostęp 2020-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04].
  4. Nazwa taka pojawia się m.in. na pocztówkach: [1].
  5. a b GUS, Ludność. Stan i struktura oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2018 r. Stan w dniu 30 VI, stat.gov.pl, 12 października 2018 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  6. Głuchołazy Miastem Orderu Uśmiechu (pol.). brpd.gov.pl, 24 września 2018. [dostęp 25 września 2018].
  7. Bank Danych o Lasach – Mapa, bdl.lasy.gov.pl [dostęp 2021-01-23].
  8. Andrzej Dereń, Prudnik ma nowy plan miasta, terazprudnik.pl, 20 czerwca 2018 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  9. Klimat: Głuchołazy: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu – Climate-Data.org, pl.climate-data.org [dostęp 2020-06-09].
  10. a b GUGiK, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 7 stycznia 2020 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  11. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – „Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750”.
  12. Praca zbiorowa, Nysa i okolice. Miniprzewodnik, Helion, 19 czerwca 2012, ISBN 978-83-7853-069-5 [dostęp 2020-06-10] (pol.).
  13. Edupedia – Kameralne Góry Opawskie (Słownik nazw geograficznych), www.edupedia.pl [dostęp 2020-06-10].
  14. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 28.
  15. M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85.
  16. a b c d e Paweł Szymkowicz, Dzieje miasta, glucholazy.pl [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  17. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski: dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2007, s. 30–31, ISBN 978-83-226-1616-1 [dostęp 2020-11-22] (pol.).
  18. Wojciech Dominiak (red.), Prudnik w średniowieczu: studia nad początkami miasta, Muzeum Ziemi Prudnickiej, 2016, ISBN 978-83-63260-62-0.
  19. Ratusz w Głuchołazach, web.archive.org, 28 grudnia 2004 [dostęp 2020-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2016-04-08].
  20. Głuchołazy – Park Zdrojowy.. Atrakcje turystyczne Głuchołaz. Ciekawe miejsca Głuchołaz, www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2020-06-09].
  21. Leszek Bobowski, Tygodnik Prudnicki – Kiedy powstawała straż w Prudniku, tygodnikprudnicki.pl, 13 października 2010 [dostęp 2019-12-22].
  22. Franz Choholatý Gröger: Připojení Hlučínska k ČSR 4. 2. 1920 (cz.). nassmer.blogspot.com, 19 lutego 2010. [dostęp 2018-12-30].
  23. a b Paweł Szymkowicz, Początki Naszego Miasta, nowe.glucholazy.pl [dostęp 2020-11-22].
  24. Moje Kresy. Ludzie z Kozowej, Nowa Trybuna Opolska, 8 października 2011 [dostęp 2020-11-22] (pol.).
  25. Okupacja w imię sojuszu. Armia sowiecka w Polsce 1944-1956 (fragmenty), „forumemjot”, 9 maja 2012 [dostęp 2018-10-13] (pol.).
  26. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. (M.P. z 1947 r. nr 37, poz. 297, s. 14).
  27. Czesław Czubryt-Borkowski, Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945, Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, Sport i Turystyka, 1988, s. 490, ISBN 83-217-2709-3.???
  28. Anna Kwaśnicka, 50 lat uśmiechniętej buźki, radioem.pl, 21 września 2018 [dostęp 2020-06-09].
  29. Krzysztof Strauchmann, Głuchołazy oficjalnie stały się Miastem Orderu Uśmiechu, nto.pl, 21 września 2018 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  30. Wiktoria Palarczyk, Głuchołazy: 1024 osoby biły rekord Polski w ułożeniu znaku graficznego Orderu Uśmiechu, radio.opole.pl, 25 maja 2018 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  31. Głuchołazy mają swoją tężnię! – Nasze Sudety, naszesudety.pl, 5 lipca 2018 [dostęp 2020-11-22].
  32. Głuchołazy Miastem Orderu Uśmiechu. brpd.gov.pl, 24 września 2018. [dostęp 2018-09-25].
  33. Czy wiesz, że..., [w:] Andrzej Dereń, Polska bardziej polska, „Tygodnik Prudnicki”, 49 (732), Prudnik: Spółka Wydawnicza ANEKS, 8 grudnia 2004, ISSN 1231-904X.???
  34. a b Demografia, sztetl.org.pl [dostęp 2020-06-10].
  35. Willkommen bei Gemeindeverzeichnis.de, www.gemeindeverzeichnis.de [dostęp 2020-06-10].
  36. a b Deutsche Verwaltungsgeschichte Oberschlesien, Kreis Neisse, web.archive.org, 6 września 2017 [dostęp 2020-06-10] [zarchiwizowane z adresu 2017-09-06].
  37. Rocznik statystyczny. R. 11, 1947, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1947 [dostęp 2020-06-10].
  38. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Głuchołazy w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2020-06-10] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  39. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 60,61. [dostęp 2012-12-20].
  40. Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gminy Głuchołazy. gmina.glucholazy.sisco.info. [dostęp 2016-04].
  41. Waldemar Brygier, W Głuchołazach też za darmo! – Nasze Sudety, www.naszesudety.pl, 1 lipca 2016 [dostęp 2020-11-22].
  42. Miejski rozkład jazdy, web.archive.org, 6 lipca 2018 [dostęp 2020-09-04] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-06].
  43. Bezpłatna Komunikacja Miejska w 2017 roku – GlucholazyOnline.com, web.archive.org, 6 lipca 2018 [dostęp 2020-09-04] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-06].
  44. Dziś ruszają Dni Głuchołaz, Nowa Trybuna Opolska, 6 czerwca 2009 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  45. Międzynarodowy Kurs Muzyczny. [dostęp 2015-12-10]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  46. Głuchołazy.eu – Start, www.glucholazy.eu [dostęp 2020-06-09].
  47. Gazeta Prudnik24 i portal informacyjny – Prudnik, Głubczyce, Głuchołazy, Prudnik24 [dostęp 2020-06-09] (pol.).
  48. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-11].
  49. Gminny Ośrodek Sportu i Rekreacji Głuchołazy, gosirglucholazy.pl [dostęp 2020-06-10].
  50. Edward Szupryczyński – burmistrz kadencji 2018-2023 w: Głuchołazy, www.portalsamorzadowy.pl [dostęp 2020-06-10] (pol.).
  51. Wyniki wyborów 2018 do rady miasta Głuchołazy, Polskatimes.pl [dostęp 2020-11-22] (pol.).
  52. Krzysztof Strauchmann, Tężnia solankowa w Głuchołazach, pierwsza na Opolszczyźnie, przyjmuje kuracjuszy, Nowa Trybuna Opolska, 4 lipca 2018 [dostęp 2021-01-30] (pol.).
  53. Dzieje uzdrowiska Głuchołazy Zdrój ; 10 lat partnerstwa pomiędzy Gminą Głuchołazy i Związkiem Gmin Nieder-Olm (1996-2006) – Katalog Bibliotek Uniwersytetu Śląskiego i Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach – Prolib Integro, integro.ciniba.edu.pl [dostęp 2020-10-04].
  54. Jan Mrosek, Głuchołazy – Głuchołazy – Volný čas – Město Jeseník, www.jesenik.org [dostęp 2020-06-09] (cz.).
  55. Obec Mikulovice, Nemůžu si stěžovat, že bych měl moc volného času, www.mikulovice.cz [dostęp 2020-06-09] (cz.).
  56. Partnerská města a obce: Zlaté Hory, zlatehory.cz [dostęp 2020-06-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Góry Opawskie. Słownik Geografii Turystycznej Sudetów, pod red. M. Staffy, Wydawnictwo I-BIS, Wrocław 2008, s. 88–115.
  • Paul Kutzer, Historia Głuchołaz, wydanie niemieckie 1897.
  • Erinnerungen aus meinem Leben, 1958/59 wyd. niem. Jana Melzera tłumaczenie Mariusz Studzienny
  • Vladimír Pohorecký: Tipy na výlet po rozhlednàch a starých hradech. Praga: Wydawnictwo Radioservis, 2001. ISBN 80-86212-10-6. (cz.)
  • Horst Prignitz: Wasserkur und Badelust. Eine Badereise in die Vergangenheit / Kuracja wodna i ochota do kąpieli – podróż kąpielowa do przeszłości. Koehler und Amelang, Leipzig 1986, ​ISBN 3-7338-0011-7​.
  • Skrypt historyczny Stowarzyszenia Historycznego Legionów Polskich i Legii Polsko-Włoskiej w Nysie, Nysa 2010, pod red. Marek Szczerski, kpt. Tomek.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]