Kuty (obwód iwanofrankiwski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kuty (miasto))
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kuty
Ilustracja
Ratusz
Herb
Herb
Państwo  Ukraina
Obwód iwanofrankowski
Powierzchnia 4,9 km²
Populacja (2016)
• liczba ludności

4085[1]
Nr kierunkowy +380 3478
Kod pocztowy 78665
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Kuty
Kuty
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Kuty
Kuty
Ziemia48°15′26″N 25°10′02″E/48,257222 25,167222
Portal Portal Ukraina

Kuty (ukr. Кути, orm. Կուտի) (także Kuty nad Czeremoszem) – osiedle typu miejskiego nad Czeremoszem, w górzystej okolicy na pograniczu Bukowiny. Od 1991 na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankowskim, rejonie kosowskim. W okresie międzywojennym Kuty słynęły jako miejscowość wypoczynkowa i ośrodek lokalnego rzemiosła artystycznego (tkactwo, hafciarstwo, garncarstwo). W pobliżu znajdują się obfite źródła słone. W 2006 miasto liczyło 4272 mieszkańców.

Od nazwy miejscowości pochodzi nazwa regionu Pokucie.

Przynależność terytorialna[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kuty otrzymały prawa miejskie w r. 1715 od króla Augusta II Mocnego, za sprawą Józefa Potockiego, kasztelana krakowskiego i wojewody kijowskiego. Wcześniej, wraz z okolicznymi wsiami stanowiły starostwo niegrodowe. Ludność zajmowała się uprawą roli, sadownictwem, kupiectwem, produkcją safianu, garncarstwem, rękodziełem artystycznym. Do końca XVIII w. były tu warzelnie soli. Od XIX wieku Kuty stały się znanym letniskiem dzięki malowniczemu położeniu nad dużą rzeką, otoczeniu górami (nad miasteczkiem góra Owidiusz), ciepłemu klimatowi i bogactwu owoców, a także dobrej bazie mieszkaniowej (liczne dworki w ogrodach). Corocznie w dniu 13 czerwca odbywały się tu sławne odpusty ormiańskie, ściągające Ormian z Polski, Bukowiny, Mołdawii, a nawet Armenii.

Panorama miasta ok. 1914–1918

Zabytki Kut to kościół rzymskokatolicki z przełomu XVIII/XIX w., malowniczo położony kościół ormiańskokatolicki z XIX w. i cerkiew greckokatolicka, rynek z ratuszem i uliczki z ładną zabudową z przełomu wieków, a także cmentarz XIX-wieczny, którego najciekawsza część to kilkadziesiąt zachowanych dotąd nagrobków rodzin ormiańskich (napisy wyłącznie polskie). Kuty liczyły w latach 30. XX w. ok. 7 tys. mieszkańców, z czego obok rdzennych Polaków dużą część stanowili polscy Ormianie (Polacy pochodzenia ormiańskiego, katolicy obrządku ormiańskiego, przybyli tu od XVI w. z Mołdawii). Kuty stanowiły największe skupisko Ormian w Polsce. Żyli tu także Żydzi i Rusini, w okolicy Huculi.

W okresie międzywojennym miejscowość była siedzibą komisariatu Straży Celnej „Kuty”. Ulokowano tu też placówkę Straży Celnej, a następnie po reorganizacji stacjonowała tu placówka Straży Granicznej I linii „Kuty”[2]

Żydzi podczas okupacji niemieckiej zostali eksterminowani. Według sowieckich danych zabito 2239–2350 mieszkańców Kut narodowości żydowskiej[3].

Po II wojnie światowej Polacy (w tym Ormianie) zostali wysiedleni, miasteczko mimo napływu nowej ludności liczy mniej mieszkańców. Kościół rzymskokatolicki, bardzo zniszczony, został zwrócony wiernym w r. 1990 i zabezpieczony dzięki funduszom zebranym przez warszawską TV.[4]

Ważne daty[edytuj | edytuj kod]

Kościół ormiańskokatolicki
  • Wzmiankowane w roku 1469 jako wioska, należąca do Jana Odrowąża.
  • W 1715 Józef Potocki, wojewoda i generał ziem kijowskich, wystawił przywilej erekcyjny i ustanowił prawa, które umożliwiły Żydom swobodne osiedlanie się w Kutach. Według lustracji z 1765, w mieście prowadziło działalność gospodarczą 166 Polaków i Rusinów, 70 Ormian, 124 Żydów i 136 komorników żydowskich. Józef Potocki (mąż wspomnianej Ludwiki) ufundował w Kutach kościół ormiański i cerkiew unicką. Miasto rozwijało się też dzięki kolonii ormiańskiej. Do II wojny światowej było największym skupiskiem Ormian Polskich w II Rzeczypospolitej, którzy trudnili się m.in. handlem i produkcją safianu i nazywane stąd Małą stolicą Ormian Polskich.
  • 17 września 1939 roku polski rząd przekroczył granicę z Rumunią.
  • 1 lipca 1941 zajęcie miasta przez sprzymierzone z Niemcami oddziały węgierskie. Od 1 sierpnia 1941 pod okupacją niemiecką[3].
  • 9 kwietnia 1942 podczas antyżydowskiej akcji na ulicach miasta Einsatzgruppe „C” zabiła (rozstrzelała lub spaliła żywcem) 800–1058 osób[3].
  • 15 sierpnia 1942 (bądź 9 września 1942) Niemcy wysłali pieszo ponad 1000 Żydów z Kut do Kołomyi (50 km). Według danych sowieckich rozstrzelano ich potem w lesie szeparówieckim[3].
  • W marcu i kwietniu 1944 r. w Kutach partyzanci UPA wymordowali ok. 200 polskich Ormian i Polaków. Pod wpływem mordów większość mieszkańców tych narodowości uciekła z Kut[5].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół Serca Jezusa
  • zabudowa miejska z XVIII–XIX wieku,
  • kościół katolicki pw. Serca Jezusa,
  • kościół ormiański z XVIII w.,
  • ratusz z XIX w.,
  • przedwojenny dom Sokoła (obecnie ukraiński dom kultury), w którym odbyło się ostatnie posiedzenie Rządu II RP.

Osadnictwo[edytuj | edytuj kod]

Związani z Kutami[edytuj | edytuj kod]

  • Samuel Manugiewicz - polski ksiądz katolicki obrządku ormiańskiego, działacz społeczności ormiańskiej w Małopolsce Wschodniej, senator II kadencji w II RP,
  • Eliasz Kuziemski - polski aktor,
  • Grzegorz Józef Romaszkan – polski duchowny katolicki, arcybiskup lwowski obrządku ormiańskiego.

Pobliskie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. http://ukrstat.gov.ua/druk/publicat/kat_u/2016/zb/06/zb_chnnu2016pdf.zip
  2. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 29. ISBN 83-87424-77-3.
  3. a b c d Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Moskwa 2009, ​ISBN 978-5-8243-1296-6​ s. 501
  4. Kwartalnik Cracovia-Leopolis,
  5. Tadeusz Isakowicz-Zaleski: Przemilczane ludobójstwo na Kresach. Kraków: Małe Wydawnictwo, 2008, s. 148. ISBN 978-83-922939-8-9. [na książce wydrukowany: ​ISBN 978-83-922939-8-3​]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]