Gwoździec (obwód iwanofrankiwski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miejscowości w obwodzie iwanofrankiwskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Gwoździec
Ilustracja
Kościół Bernardynów w Gwoźdźcu
Herb
Herb
Państwo  Ukraina
Obwód obwód iwanofrankiwski
Powierzchnia 2,22 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności

1931
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Gwoździec
Gwoździec
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Gwoździec
Gwoździec
Ziemia48°35′N 25°17′E/48,583333 25,283333
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
Zrekonstruowane sklepienie i bima synagogi w Gwoźdźcu

Gwoździec (dawniej Gwoździec Miasto, jid. גוואזדזיעץ, ukr. Гвіздець) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, na Pokuciu, nad Czerniawą, w obwodzie iwanofrankiwskim, w rejonie kołomyjskim, 1931 mieszkańców (2011).

Opis[edytuj]

Do 1945 miasto w województwie stanisławowskim, w powiecie kołomyjskim w Polsce, siedziba gminy Gwoździec Miasto.

Położone 19 km na północny-wschód od Kołomyi i 58 km na południowy-wschód od Stanisławowa; stacja kolejowa, szkoła, urząd pocztowy, zrujnowany kościół.

Historia[edytuj]

Parafię założono w 1475 roku z fundacji podczaszego halickiego Prokopa z Gwoźdzca. W latach 1618-1621 miejscowość zniszczyli Tatarzy. Parafię ponownie odnotowano w 1710 roku. W latach 1918-1939 miejscowość wchodziła w skład II Rzeczpospolitej.

Demografia[edytuj]

  • 1765 rok: 900 osób, w tym 60% Żydów[1];
  • 1880 rok: 1887 osób, w tym 1263 Żydów[1];
  • 1900 rok: 2442 osób, w tym 1683 Żydów[1];
  • 1921 rok: 1992 osób, w tym 1234 Żydów, 464 Ukraińców i 294 Polaków[2];
  • 1931 rok: 2708 osób[2];
  • 1939 rok: 2850 osób, w tym 1550 Żydów. W 1942 roku Niemcy dokonali zagłady ludności żydowskiej. Około 750 osób zabito na miejscu (spalono, rozstrzelano), 300 osób rozstrzelano w lesie k. wsi Gwoździec Stary, pozostałych przesiedlono do Kołomyi, gdzie byli zabijani na miejscu, względnie stamtąd byli deportowani do obozu śmierci w Bełżcu. Gwożdziec był także miejscem, gdzie przed deportacją Niemcy czasowo osiedlali Żydów z mniejszych miejscowości. Łącznie przez miejscowość przeszło 3450 Żydów[3];
  • 2011 rok: 1931 osób[4].

Zabytki[edytuj]

  • Kościół Bernardynów - z inicjatywy Michała Puzyny w 1715 roku do Gwoźdzca przybyli Bernardyni, którzy wybudowali drewniany kościółek. W 1730 roku rozpoczęto budowę kościoła murowanego. W 1740 roku ukończono budować klasztor. W 1773 roku rozpoczęto remont wg projektu Franciszka Ksawerego Kulczyckiego, a konsekracji dokonano w 1775 roku. W 1888 roku spaliło się wyposażenie kościoła i dachy. Po remoncie kościół poświecono w 1896 roku. W latach 1920-1922 naprawiono uszkodzenia dokonane podczas działań wojennych w 1916 roku. Klasztor został opuszczony w 1945 roku po wypędzeniu polskiej ludności[5].
  • Po dawnym zameczku obronnym Buczackich do 1939 r. pozostały tylko wały ziemne. Nowy dwór murowany wybudowano w 1875 r. na miejscu starszego.

Synagoga[edytuj]

 Osobny artykuł: Synagoga w Gwoźdźcu.

W miasteczku znajdowała się drewniana synagoga wzniesiona około roku 1640 i spalona przez Niemców po roku 1941. Drewniane sklepienie tej synagogi z bogatym wystrojem malarskim zostało zrekonstruowane w roku 2014 w Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie, co stało się możliwe dzięki opracowaniu malarza Karola Zyndrama Maszkowskiego z końca XIX wieku.

Ludzie związani z Gwoźdźcem[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Historia (pol.). Wirtualny sztetl. [dostęp 2016-01-10].
  2. a b Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Eugeniusz Różański, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie stanisławowskim 1939-1946, Wydanie I, ISBN 978-83-85865-13-1, s. 237-238
  3. Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, ISBN 978-5-8243-1296-6 s. 201
  4. Державний комітет статистики України. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2011 року, Київ-2011 (doc)
  5. Kościół OO. Bernardynów w Gwoźdźcu i architekt Franciszek Ksawery Kulczycki [dostęp 2016-09-28].
  6. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1911. Lwów: Prezydyum C.K. Namiestnictwa, 1911, s. 31.

Bibliografia[edytuj]

  • Aftanazy Roman, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Województwo ruskie, Ziemia Halicka i Lwowska, T. 7, wyd. 2 przejrzane i uzupełnione, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław, Warszawa, 1995, ISBN 83-04-03701-7 całość, ISBN 83-04-04229-0 t. 7, ss. 67-69
  • Andrzej Betlej. Kościół p. w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Panny Marii i klasztor bernardynów w Gwoźdźcu / Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. Praca zbiorowa / Seria: Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej.— Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, «Antykwa», 1996.— tom 4.— 211 s., 402 il.— S. 19-38. ISBN 83-85739-34-3.

Linki zewnętrzne[edytuj]