Leki przeciwzakrzepowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Leki przeciwzakrzepowe, antykoagulanty, leki hamujące krzepnięcie krwi – grupa leków spowalniających, utrudniających lub uniemożliwiających krzepnięcie krwi. Stosuje się je w profilaktyce zakrzepic różnego pochodzenia oraz w leczeniu istniejących zakrzepów w żyłach o powolnym przepływie krwi[1]. Leki te są mało skuteczne w leczeniu i profilaktyce zakrzepów w tętnicach, które zwykle składają się głównie z czopów płytek krwi z niewielką zawartością fibryny[1].

Niektórymi antykoagulantami konserwuje się także krew pobraną do badań, co – dzięki ich działaniu przeciwzakrzepowemu – umożliwia przetrzymywanie próbki, w odpowiednich warunkach, przez długi czas.

Podział[edytuj | edytuj kod]

Podział fizjologiczny[edytuj | edytuj kod]

Podział praktyczny[edytuj | edytuj kod]

Z praktycznego punktu widzenia antykoagulanty dzieli się na leki doustne i parenteralne, a i w każdej z tych grup występują leki ze względu na mechanizm działania zaliczane do pośrednich albo bezpośrednich inhibitorów osoczowych czynników krzepnięcia[3].

Przegląd leków przeciwzakrzepowych[edytuj | edytuj kod]

Jest to bardzo niejednorodna grupa leków, ale zdefiniowana przez jedną wspólną cechę, mianowicie brak możliwości wpływania bezpośrednio na czynniki kaskady krzepnięcia. Ich działanie polega na aktywacji inhibitorów układu krzepnięcia (protrombina III) albo wpływie na syntezę czynników krzepnięcia. Jest to grupa historycznie starsza, niemniej ciągle intensywnie stosowana.

Antagonisty witaminy K[edytuj | edytuj kod]

Struktura i przykłady[edytuj | edytuj kod]

Pod względem budowy chemicznej antagonisty witaminy K można podzielić na[2]:

Mechanizm działania[edytuj | edytuj kod]

Ich działanie polega na blokowaniu enzymu odpowiedzialnego za regenerację (a tym samym działanie) witaminy K.

Rola witaminy K w procesie krzepnięcia polega na przekształcaniu czynników krzepnięcia w ich aktywne formy. Proces ten jest reakcją biochemiczną, w trakcie której witamina K jest utleniana do epoksydu i staje się nieaktywna. Aby mogła dalej działać, musi zostać zredukowana do swojej pierwotnej formy. Za tę regenerującą redukcję odpowiada enzym – reduktaza epoksydu witaminy K – który jest blokowany przez antagonisty witaminy K.

 Osobny artykuł: Cykl witaminy K.

Rezultatem działania leków z grupy antagonistów witaminy K jest dezaktywacja witaminy K.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Wskazania do stosowania antagonistów witaminy K:

Antagonisty witaminy K nie są lekami z wyboru w zakrzepicy tętnic mózgowych ani niedrożności tętnic - w tych schorzeniach skuteczniejsze są leki przeciwpłytkowe, na przykład kwas acetylosalicylowy[1].

Pełna skuteczność leku obserwowana jest z reguły po 2–3 dniach[1]. Jeśli pacjent wymaga natychmiastowego działania przeciwzakrzepowego, powinno się zastosować drobnocząsteczkowe heparyny, a nie leki doustne[1]. U pacjentów niewymagających natychmiastowego działania można stopniowo zwiększać dawkę leków doustnych[1].

Dawkę leku dobiera się na podstawie szybkości krzepnięcia krwi danego pacjenta, którą ocenia się przez pomiar czasu protrombinowego[1].

Leki hamujące aktywność trombiny[2][edytuj | edytuj kod]

Antytrombina III[edytuj | edytuj kod]

Hirudyny i ich pochodne[edytuj | edytuj kod]

Prekursorem tej grupy leków przeciwkrzepliwych jest białko o działaniu przeciwkrzepliwym - hirudyna, należące do bezpośrednich inhibitorów trombiny i wytwarzane przez gruczoły ślinowe gardzieli pijawek żywiących się krwią np. pijawki lekarskiej (Hirudo medicinalis)[4].

Argatroban i dabigatran[edytuj | edytuj kod]

Argatroban jest podawany dożylnie, a dabigatran (Pradaxa) doustnie.

W fazie badań klinicznych są leki pokrewne: napsagatran, inogatran i melagatran.

Heparyna i leki heparynopodobne[edytuj | edytuj kod]

Zalicza się do nich:

Inhibitory czynnika Xa[edytuj | edytuj kod]

Efektywność tych leków zależy od bezpośredniego blokowania czynników krzepnięcia (w powszechnie stosowanych preparatach albo trombiny, albo czynnika Xa), nie zależy natomiast od obecności w osoczu innych czynników (na przykład antytrombiny, koniecznej do działania heparyn). Nie wpływają one na syntezę czynników krzepnięcia (tak jak działają antagonisty witaminy K).

Ponieważ w znacznym stopniu wydalane są przez nerki, przy ich stosowaniu ważna jest ocena czynności nerek (przy użyciu wzoru Cockcrofta-Gaulta)[5]. W ciężkiej niewydolności nerek ksabany są przeciwwskazane, a w umiarkowanej należy zmniejszyć dawkę i stosować ostrożnie[6].

Doustne preparaty będące wybiórczymi inhibitorami aktywnego czynnika X określane bywają wspólnym akronimem NOAC (rozwinięcie skrótowca to początkowo novel oral anticoagulants, a obecnie non-VKA oral anticoagulants, przy czym VKA to vitamin K antagonists)[3] lub DOAC (direct oral anticoagulants). Do grupy NOAC/DOAC często zalicza się też inne nowe leki, zwłaszcza dabigatran.

Aktywne białko C[edytuj | edytuj kod]

Leki przeciwpłytkowe[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k British National Formulary Nr 61. John Martin (red.). Londyn: BJM Group/Pharmaceutical Press, 2011. ISBN 978-0-85369-962-0.
  2. a b c Waldemar Janiec (red.): Kompendium farmakologii. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2015. ISBN 978-83-200-4952-7. OCLC 924714575.
  3. a b c Thromb Haemost. 2013 Apr;109(4):569-79. doi: 10.1160/TH12-10-0772. Epub 2013 Feb 28.
  4. Rafał Olszanecki: Farmakologia. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017. ISBN 978-83-200-5368-5. OCLC 1005168949.
  5. Jason G.Andrade i inni, Variability in Non-Vitamin K Antagonist Oral Anticoagulants Dose Adjustment in Atrial Fibrillation Patients With Renal Dysfunction: The Influence of Renal Function Estimation Formulae, „Canadian Journal of Cardiology”, 2018, DOI10.1016/j.cjca.2018.04.019.
  6. Rywaroksyban w Indeksie Leków Medycyny Praktycznej. [dostęp 2019-06-12].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • British National Formulary 61. John Martin (red.). Londyn: BMJ Group, Pharmaceutical Press, 2011. ISBN 978-0-85369-962-0.
  • „Journal of Thrombosis and Haemostasis” 2013, 109 (4), s. 569–79. DOI: 10.1160/TH12-10-0772. Epub 28 lutego 2013.
  • Marianna Zając: Chemia leków: dla studentów farmacji i farmaceutów. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego, 2006. ISBN 83-60187-39-8.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.