Gubernia kijowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa guberni kijowskiej
Mapa guberni w języku polskim i rosyjskim z 1812
Herb guberni kijowskiej

Gubernia kijowska (ros. Киевская губерния, ukr. Київська губернія) – jednostka administracyjna Imperium Rosyjskiego (gubernia) istniejąca w latach 1708-1781 i 1796-1918 w odmiennym składzie terytorialnym. Stolicą guberni był Kijów.

Gubernia kijowska w Słowniku geograficznego Królestwa Polskiego[edytuj]

Quote-alpha.png
Gubernia kijowska. Rozległość 44,806 wiorst kwadr. Ludność 2,144,276 (w tem 78,109 katol. a r. 1879 było 277,497 izr.). Stanowiła własność rzplitej do końca zeszłego wieku, kiedy kraj ten wcielono do Rossyi, a województwo kijowskie na gubernią zamieniono. Z powodu długiego zostawania. pod rządem polskim, gubernia kijowska i dziś jeszcze, u ludu pogranicznych gub. połtawskiej i chersońskiej, "polską," się nazywa (J. Funduklej. Opis statystyczny guberni kijowskiej. Kijów 1852 r., t. I, karta 2). Dzisiejsza gub. kijow., utworzona r. 1797 z ziem i miast oderwanych od Polski, liczyła 12 powiatów i 532,793 głów płacących podatki. Ostateczne zaś uorganizowanie (t. j. wcielenie miasta Berdyczowa) nastąpiło r. 1846. Gubernia dzieli się na 12 powiatów, mianowicie: kijowski, wasylkowski, radomyski , skwirski, berdyczowski, lipowiecki, taraszczański, kaniowski, czerkaski, czehryński, zwinogródzki i humański. Graniczy na północy z mińską gub., na. wschód (rz. Dnieprem). z guber. czernihowską, i połtawską, na południa z chersońską guber., na zachód z wołyńską i podolską gub. Kijow. gub. tworzy nieforemną figurę podługowatą, której największa długość w kierunku biegu rzeki Dniepru wynosi 57 mil, największa zaś szerokość na południowym jej krańcu 33 m. Pod względem zaś położenia geograficznego, zawiera. się ona. między 51°29' i 48°28' szer., 46° 4' i 50° 30' długości wschodniej (od Ferro). Pod względem topogr., północna część guberni stanowi dalszy ciąg obszarnego bagnistego Polesia, idącego od Mozyrza i Rzeczycy w guber. mińskiej i obejmującego w kraju tutajszym 2/3 pow. radomyskiego i II. powiatu kijowskiego. Cała ta powierzchnia, około 700 mil kw., jest pokryta lasami, bagniskami i nizinami. Część środkowa przedstawia wyniosłe płaszczyzny, poprzecinane miejscami przez parowy i doły, tudzież przez pasma gór i pagórków z lasami pomieszanych; w południowej nareszcie części napotykają się obszerne stepy urodzajne. Wyniosłości, w róznych kierunkach kraj przecinające, podzielone być mogą, na wewnętrzne i nadbrzeżne; te ostatnie idą wzdłuż Dniepru na całej jego długości w guber. kijowskiej. Wewnętrz na zaś stanowią odnogi pasma Karpat, wchodzących tu z pogranicznych Wołynia i Podola. Odnogi te, widocznie skierowane na południo-wschód, przechodzą Berdyczów, Machnówkę, Lipowiec, Piatyhory, Zwinogródkę i Złotopol do gub. chersońskiej, której cały pas północny, przyległy do gub. kijowskiej, spoczywa na granitowej podatawie tejże formacyi. Najwynioślejsze miejsca znajduje się w pow. berdyczowskim, między samem Berdyczowem i m. Machnówką,. w okolicach basejnu rzeczki Hnyłopiaty, wynosząc blisko 160 sążni nad poziom mora; wówczas, gdy średnia wysokość guberni nie przewyższa. 35 sąż. nad poziom morza. Wyniosłość ta rozgranicza zarazem basejny Bohu i Dniepru, dając początek mnóstwu rzeczek spadających, jak do jednej, tak do drugiej rzeki. Do Dniepru wpadają Prypeć, Teterew, Łosionka, Irpień, Stuhna, Roś, Olszanka, Taśmina.; do Bohu: Sob, Syniucha, Desna mała. Do każdej z tych rzek wpadają inne, jak np. do Prypeci: Usza, do Teterewa: Irsza, Zdwiż; do Irpeni: Upawa; do Rosi: Kamianka, Rastawica i t. d., tak, że liczba wszystkich rzek i rzeczek wpadających do Dniepru i Bohu, a także do ich dopływów, wynosi 552. W ogóle wierzchowiny Wszystkich tych rzeczek są, bagniste, wszystkie ich zakręty zwrócone ku północy, mają, z lewej strony brzeg znacznie wzniesiony, przy kierunku zaś południowym prawy brzeg wyższy od lewego. Na wiosnę wylewy tych rzek w miejscach niższych zrządzaja znaczne szkody (...)

Demografia[edytuj]

Gubernia kijowska na tle granic współczesnej Ukrainy
Mapa etnograficzna guberni kijowskiej według spisu 1897

Według pierwszego powszechnego spisu ludności Imperium Rosyjskiego z 1897 roku ludność guberni liczyła 3 559 229 osób, podział etniczny populacji przedstawiał się następująco[1] według kryterium języka deklarowanego przez respondentów:

Ludność w powiatach według deklarowanego języka ojczystego 1897[2][edytuj]

Powiat Ukraińcy Żydzi Rosjanie Polacy Niemcy
Gubernia ogółem 79,2% 12,1% 5,9% 1,9%
Berdyczowski 66,9% 23,1% 3,6% 5,8%
Wasylkowski 83,6% 12,1% 2,2% 1,8%
Zwinogródzki 88,0% 9,7% 1,4%
Kaniowski 88,7% 9,7%
Kijowski 56,2% 11,1% 26,6% 3,4% 1,1%
Lipowiecki 82,0% 15,0% 1,1% 1,9%
Radomyski 78,4% 13,1% 3,9% 1,9% 2,3%
Skwirski 83,5% 12,5% 1,3% 2,4%
Taraszczański 87,6% 9,4% 1,8%
Humański 85,4% 11,7% 1,8%
Czerkaski 84,9% 9,8% 4,2%
Czehryński 89,4% 8,6% 1,4%

Podział wyznaniowy guberni 1897[3][edytuj]

Miasta[edytuj]

Kijów ok. 1900 roku
Berdyczów na początku XX wieku

Największe miasta guberni w 1897 roku na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego wraz z przynależnością administracyjną w Rzeczypospolitej przed utratą na rzecz Rosji:

miasto populacja województwo I RP
1. Kijów 247 723 POL województwo kijowskie IRP COA.svg kijowskie
2. Berdyczów 53 351 POL województwo kijowskie IRP COA.svg kijowskie
3. Humań 31 016 POL województwo bracławskie IRP COA.svg bracławskie
4. Czerkasy 29 600 POL województwo kijowskie IRP COA.svg kijowskie
5. Skwyra 17 958 POL województwo kijowskie IRP COA.svg kijowskie
6. Zwinogródka 16 923 POL województwo bracławskie IRP COA.svg bracławskie/POL województwo kijowskie IRP COA.svg kijowskie
7. Wasylków 13 132 POL województwo kijowskie IRP COA.svg kijowskie
8. Taraszcza 11 259 POL województwo kijowskie IRP COA.svg kijowskie
9. Radomyśl 10 906 POL województwo kijowskie IRP COA.svg kijowskie
10. Czehryń 9 872 POL województwo kijowskie IRP COA.svg kijowskie

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy