Mołdawska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Република Аутономэ Советикэ Сочиалистэ Молдовеняскэ
Mołdawska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka
1924-1940
Flaga Mołdawii
Godło Mołdawii
Flaga Mołdawii Godło Mołdawii
Dewiza: Пролетарь дин тоате цэриле, униць-вэ!
(Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się!)
Stolica Bałta, Birzuła, Tyraspol
Status terytorium republika autonomiczna
Ostatnia głowa terytorium Piotr Borodin
Powierzchnia
 • całkowita

8 288 km²
Liczba ludności (1939)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

599 156
72,29 osób/km²
Jednostka monetarna rubel radziecki (SUR)
Data powstania 12 października 1924
Data likwidacji 2 sierpnia 1940
Mapa Mołdawii

Mołdawska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka (mołd. i rum.: Republica Autonomă Socialistă Sovietică Moldovenească, ros.: Молдавская Автономная Советская Социалистическая Республика) – republika autonomiczna w składzie Ukraińskiej SRR, należącej do Związku Radzieckiego. Istniała w latach 1924–1940.

Powstanie Mołdawskiej ASRR[edytuj]

Mołdawską ASRR utworzono 12 października 1924 r. Wyodrębnienie tej republiki miało być wstępem do przyłączenia w przyszłości Besarabii – części terytorium Rumunii, która do czasów I wojny światowej należała do Cesarstwa Rosyjskiego.

Wstępem do utworzenia Mołdawskiej ASRR było wyodrębnienie z terytorium Ukraińskiej SRR Mołdawskiego Obwodu Autonomicznego (6 marca 1924 r.).

Stolica Mołdawskiej ASRR[edytuj]

Oficjalną stolicą Mołdawskiej ASRR było "czasowo okupowane miasto Kiszyniów", natomiast władze rezydowały w Bałcie (obecnie leżącej na terytorium Ukrainy). W 1929 r. siedzibę władz przeniesiono do położonego w bardziej "mołdawskiej" części kraju Tyraspola.

Ludność[edytuj]

Ludność Republiki stanowili głównie Ukraińcy (46%) i Rumuni (Mołdawianie) (32%). W chwili powstania kraj ten zamieszkiwało 545 500 ludzi, zaś powierzchnia wynosiła 8,1 tys. km².

Z powodu ucieczki części ludności do Rumunii proporcje ludnościowe nieco się zmieniały, i tak w 1929 r. na 572 300 mieszkańców Ukraińcy stanowili 48,5%, Mołdawianie – 30,1%, a Rosjanie i Żydzi – po 8,5%. Gęstość zaludnienia wynosiła 69 os./km², a ludność miejska stanowiła 13% populacji. W 1939 Ukraińcy stanowili 50,7%, Mołdawianie 28,5%, Rosjanie 10,2%, Żydzi 6,2%, Niemcy 2%, Bułgarzy 1,2%, Polacy 0,6% ludności[1]. Polacy głównie zamieszkiwali rejony Rybnicy, Kamionki i Krutego (w 1926 53% Polaków całej republiki), które do II rozbioru Polski w 1793 roku leżały w granicach województwa bracławskiego Królestwa Polskiego.

Miasta[edytuj]

Lista miast i osiedli typu miejskiego w 1939 roku:

miasto populacja (1939) rejon 2017
1. Tyraspol 43 676 miasto wydzielone Mołdawia/Naddniestrze
2. Bałta 17 945 bałcki Ukraina
3. Kotowsk 16 795 kotowski Ukraina
4. Rybnica 11 453 rybnicki Mołdawia/Naddniestrze
5. Kamionka 7 371 kamionecki Mołdawia/Naddniestrze
6. Grigoriopol 7 332 grigoriopolski Mołdawia/Naddniestrze
7. Kodyma 6 418 kodymski Ukraina
8. Ananiew 5 918[2] ananiewski Ukraina
9. Dubosary 4 520[3] dubosarski Mołdawia/Naddniestrze
10. Słobódka 2 584 kodymski Ukraina

Język urzędowy[edytuj]

Językami urzędowymi kraju były: rosyjski, ukraiński oraz język mołdawski. Ten ostatni powstał z przyczyn politycznych właśnie w Mołdawskiej ASRR, na podstawie używanego w Besarabii dialektu języka rumuńskiego. Określenie dialektu mianem języka miało na celu wyodrębnienie narodowości mołdawskiej i tym samym zapobieżenie ewentualnym próbom zjednoczenia kraju z resztą Rumunii, co miało mieć znaczenie zwłaszcza po spodziewanej aneksji rumuńskiej Besarabii. Do zapisu języka mołdawskiego od 1930 r. stosowana była cyrylica.

Historia[edytuj]

Położenie Mołdawskiej ASRR przy Królestwie Rumunii

Dzieje Republiki zbliżone są do losów całego Związku Radzieckiego. Pod rządami komunistów całkowicie rolniczy kraj został częściowo uprzemysłowiony. W latach 30., podobnie jak w całym ZSRR w Mołdawskiej ASRR miała miejsce kolektywizacja i wynikające z niej represje i prześladowania. W roku 1931 r. w ramach walki z kułakami władze wysiedliły z terenów Mołdawskiej ASRR do Kazachstanu ok. 2000 rodzin. Tysiące ludzi przez graniczny Dniestr uciekły z kraju do sąsiedniej Rumunii. 23 lutego 1932 r. w wiosce Olăneşti zastrzelono 40 "kułaków", co odbiło się szerokim echem w prasie europejskiej. W latach 19321933, na skutek kolektywizacji, podobnie jak w sąsiedniej Ukraińskiej SRR i niektórych innych rejonach ZSRR miał miejsce tzw. Hołodomor – klęska głodu, która pociągnęła za sobą liczne ofiary śmiertelne (w całym ZSRR 4–10 mln, na terenie Mołdawskiej ASRR zapewne kilkadziesiąt tysięcy).

Likwidacja Mołdawskiej ASRR[edytuj]

Porównanie granic Mołdawskiej ASRR i Naddniestrza

W 1940 r., po przyłączeniu do ZSRR rumuńskiej Besarabii zlikwidowano Mołdawską ASRR i utworzono w jej miejsce Mołdawską Socjalistyczną Republikę Radziecką (2 sierpnia 1940 r.), w skład której weszła większość przejętych od Rumunii terenów oraz ok. połowy (4163 km² z 8100 km²) ziem dotychczas wchodzących w skład Mołdawskiej ASRR. Pozostałe tereny, leżące na wschodzie kraju, zamieszkane w znacznej większości przez Ukraińców, zostały wcielone w skład Ukraińskiej SRR (w tym pierwsza, nieoficjalna stolica kraju – Bałta). W latach 1941-1944 obszar znalazł się pod zarządem rumuńskim jako część Transnistrii.

Lata 90. i secesja Naddniestrza[edytuj]

W 1991 r., po ogłoszeniu niepodległości przez Mołdawską Socjalistyczną Republikę Radziecką, która przyjęła nazwę Republiki Mołdawii, wschodnie tereny tego kraju, dawniej wchodzące w skład Mołdawskiej ASRR, ogłosiły niepodległość jako Mołdawska Republika Naddniestrza. Stolicą tego nieuznawanego na arenie międzynarodowej państwa została dawna faktyczna stolica Mołdawskiej ASRR – Tyraspol. Mimo starań rządu Mołdawii próby przywrócenia władzy mołdawskiej nad terytorium Naddniestrza nie powiodły się, głównie z powodu popierania separatystów przez władze Rosji.

Przypisy