Orla Perć

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Orla Perć
{{{Szlak turystyczny infobox}}}
Dane szlaku
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Początek Zawrat
Przez Kozia Przełęcz, Kozi Wierch, Granaty
Koniec Krzyżne
Kolor znakowania szlak turystyczny czerwony czerwony
Długość 4,3 km
Typ szlak wysokogórski
Szlak Orlej Perci zaznaczony na czerwono
Ścieżka Orlej Perci pnąca się szczytami Małego Koziego Wierchu
Drabinka nad Kozią Przełęczą, jeden z odcinków Orlej Perci – widok z drogi na Kozie Czuby
Zejście z Kozich Czubów
Odcinek Orlej Perci prowadzący na Kozi Wierch – w kominie widoczni turyści
Sztuczne ułatwienia na Orlej Perci

szlak turystyczny czerwony Orla Perć (słow. Orlia prť, niem. Adlerweg, węg. Sas-út[1]) – szlak często uważany za najtrudniejszy i najbardziej niebezpieczny[2] w Tatrach i w całej Polsce, poprowadzony stokami oraz granią przez przełęcze i szczyty, między przełęczami Zawrat i Krzyżne i dalej grzbietem Wołoszyna na Polanę pod Wołoszynem. Jest to najdłuższy graniowy szlak w Tatrach Wysokich, prowadzący większością długiej wschodniej grani Świnicy.

Odcinek od Krzyżnego do Polany pod Wołoszynem jest od 1932 roku zamknięty i nie przewiduje się jego otwarcia. Na Orlej Perci dominują trawersy, miejscami szlak prowadzi właściwie granią, ale z powodu ukształtowania terenu często oddala się od niej, omijając szczyty i turnie. Jako szlak główny jest oznakowany kolorem czerwonym. Na szlaku znajdują się ułatwienia (łańcuchy, klamry i 2 stalowe drabinki), mimo to jednak szlak ten nie jest odpowiedni dla początkujących turystów górskich, wymaga pewnego obycia z górami, sposobem korzystania z łańcuchów, wreszcie umiejętności wyszukiwania właściwych chwytów i stopni[3]. Szczególnie istotne jest to przy złej pogodzie. Liczne ekspozycje na szlaku są stosunkowo silne, dlatego też szlak ten jest odradzany osobom z lękiem wysokości.

Od czasu otwarcia szlaku w roku 1906, zginęło na nim ponad 120 osób[4][2].

Szlaki dojściowe[edytuj]

W rejon Orlej Perci prowadzi wiele popularnych szlaków dojściowych, część z nich jest też często samodzielnym celem wycieczek. Orla Perć jest osiągalna od strony:

szlak turystyczny czerwony szlakiem czerwonym wzdłuż grani – trasa trudna, eksponowana, z ułatwieniami w postaci łańcuchów i klamer, 2:25 h;
szlak turystyczny niebieski szlakiem niebieskim na Zawrat – trasa trudna, eksponowana, ubezpieczana łańcuchami, 2:20 h;
szlak turystyczny żółty szlakiem żółtym na Kozią Przełęcz – trasa trudna, ubezpieczana łańcuchami, 2 h;
szlak turystyczny czarny szlakiem czarnym, prowadzącym przez Rysę Zaruskiego i Żleb Kulczyńskiego – trasa trudna, ubezpieczana łańcuchami, klamrami i poręczami, 2:30 h;
szlak turystyczny zielony szlakiem zielonym wyprowadzającym między Zadnią Sieczkową Przełączkę a Zadni Granat – trasa średnio trudna, 2:30 h
szlak turystyczny żółty szlakiem żółtym tuż pod wierzchołek Skrajnego Granata – trasa średnio trudna, 2:25 h;
szlak turystyczny żółty szlakiem żółtym przez dolinę Pańszczycę na Krzyżne – trasa o niewielkich trudnościach technicznych, ale dość żmudna i długa, 2:45 h
szlak turystyczny niebieski szlakiem niebieskim na Zawrat – trasa o niewielkich trudnościach technicznych, 1:40 h;
szlak turystyczny żółty szlakiem żółtym na Kozią Przełęcz – trasa trudna, eksponowana, z łańcuchami i klamrami, 1:50 h;
szlak turystyczny czarny szlakiem czarnym na Kozi Wierch – trasa średnio trudna, żmudna, 1:55 h;
szlak turystyczny żółty szlakiem żółtym na Krzyżne – trasa o niewielkich trudnościach technicznych, trochę żmudna, 2:05 h.

Czasy przejść podane według mapy[5], w innych źródłach mogą się znacznie różnić.

Trasa[edytuj]

Najlepszymi punktami wypadowymi na Orlą Perć są schronisko „Murowaniec” na Hali Gąsienicowej i schronisko w Dolinie Pięciu Stawów Polskich.

Przejście Orlą Percią najlepiej podzielić na kilka części, np.

Czasy przejść podane według mapy[5], w innych źródłach mogą się znacznie różnić. Przejście całego szlaku zajmuje w warunkach letnich 6-8 godzin.

Kolejna część Orlej Perci prowadząca granią Wołoszyna, z częściowym obejściem jej ostrza, jest zamknięta dla ruchu turystycznego. Ze względu na ochronę przyrody (cały teren Wołoszyna stanowi obszar ochrony ścisłej) nie przewiduje się jej otwarcia.

Odcinek między Świnicą i Zawratem, również oznakowany na czerwono, nie jest częścią Orlej Perci.

Poziom trudności[edytuj]

Często podaje się, że Orla Perć jest najtrudniejszym i najbardziej niebezpiecznym szlakiem turystycznym w Tatrach[2]. Istnieją jednak w tych górach trasy o podobnej skali trudności. Należy wymienić przede wszystkim słowacki szlak czerwony biegnący główną granią Tatr Zachodnich na zachód od Wołowca, nazywany niekiedy Granią Rohaczy lub Orlą Percią Tatr Zachodnich[6]. Na szlaku tym znajduje się jedyny na tatrzańskich szlakach turystycznych koń skalnyKoń Rohacki, przejście go jest z powodu niezwykłej ekspozycji niebezpieczne i trudne psychicznie, szczególnie dla osób cierpiących na lęk wysokości. Najtrudniejszy technicznie odcinek szlaku znajduje się jednak między Przełęczą nad Zawratami a Banówką[7]. Według niektórych opinii trasa ta jest nawet trudniejsza od Orlej Perci[7][8], z pewnością jest jednak mniej znana i popularna wśród turystów. Do jej niedoceniania może przyczyniać się również możliwość obejścia wielu trudnych miejsc (szczególnie w regionie Trzech Kop oraz Banówki) nieoznakowanymi, wydeptanymi ścieżkami[7].

Innym szlakiem, który pod względem trudności może być porównywany z Orlą Percią, jest znakowana na żółto trasa na przełęcz Czerwona Ławka od strony Schroniska Tery'ego. Zwłaszcza Słowacy często uważają ten szlak za najbardziej wymagający w Tatrach[9]. Niekiedy można jednak się spotkać ze stwierdzeniami, że trudności techniczne są tam istotnie mniejsze niż na Orlej Perci lub Grani Rohaczy[10][11]. Jest to jedyny tatrzański szlak o charakterze via ferraty – ma sztuczne ułatwienia w postaci łańcuchów na całej swojej długości[9], co umożliwia wykorzystanie sprzętu asekuracyjnego.

W Tatrach znajdują się także inne bardzo trudne trasy przeznaczone dla turystów, jak na przykład szlak zielony na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem lub szlak czarny Żlebem Kulczyńskiego, ale ich trudność jest dużo rzadziej uważana za podobną do trudności Orlej Perci. Ocena trudności szlaku jest zagadnieniem silnie subiektywnym i może w znacznym stopniu zależeć od warunków pogodowych: na przykład górna część szlaku na Mięguszowiecką Przełęcz pod Chłopkiem staje się prawie niemożliwa do pokonania przy oblodzeniu[12].

Historia[edytuj]

Pomysłodawcą budowy Orlej Perci był Franciszek Henryk Nowicki, który 5 lutego 1901 wystosował list do Towarzystwa Tatrzańskiego z prośbą o wsparcie projektu wytyczenia szlaku od Wodogrzmotów Mickiewicza przez Wołoszyn, Krzyżne, Granaty, Kozi Wierch i dalej do Zawratu. Tutaj szlak miał łączyć się z istniejącym już szlakiem na Świnicę, a dalej biegnąć przez Kasprowy Wierch i Czerwone Wierchy aż do Doliny Kościeliskiej.

Szlak został wytrasowany w latach 1903–1906 nakładami Towarzystwa Tatrzańskiego i wielkiego miłośnika Tatr, księdza Walentego Gadowskiego, któremu pomagali Jakub Gąsienica Wawrytko, Klemens Bachleda i kilku innych górali. W latach 1904 i 1911 wytrasowano szlaki łącznikowe, które pozwalają na pokonywanie trasy w krótszych odcinkach, przy czym szlak Zmarzły Staw Gąsienicowy – Kozia Przełęcz – Dolinka Pusta wytrasowano w 1912, zamknięto w 1925 i ponownie wyznakowano w 1953.

W zimie zamknięty dziś odcinek od Krzyżnego do Polany pod Wołoszynem jako pierwsi przeszli Witold Henryk Paryski i Tadeusz Pawłowski 31 grudnia 1932 r. Z kolei szlak w obecnym kształcie (od Zawratu po Krzyżne) zimą jako pierwsi przebyli Zbigniew Jaworowski i Andrzej Manda w dniach 17–18 kwietnia 1949 r.[13]

Pod koniec 2006 r. z apelem „Orla Perć – następne stulecie” do władz Tatrzańskiego Parku Narodowego o polepszenie zabezpieczeń na szlaku i zamianę trasy na via ferratę wystąpiły dwie osoby: przewodnik tatrzański Irena Rubinowska oraz reżyser filmowy Piotr Mikucki[14]. Władze Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego proponowały natomiast demontaż wszystkich klamer i łańcuchów. Argumentowały, że tak trudny szlak powinien być dostępny tylko dla ludzi z doświadczeniem taternickim, którzy dysponują i potrafią posługiwać się sprzętem asekuracyjnym. Ostatecznie uznano, że jest to szlak historyczny i pozostanie w niezmienionej formie. Jako że wiele wypadków miało miejsce podczas mijania się turystów idących w przeciwnych kierunkach, dyrekcja TPN od lipca 2007 r. wprowadziła ruch jednokierunkowy na Orlej Perci na odcinku od Zawratu do Koziego Wierchu[15]. Wyjątkiem jest jednak kilkanaście metrów w okolicy Koziej Przełęczy, gdzie żółty szlak z Doliny Pięciu Stawów Polskich prowadzi po Orlej Perci i to w trudnym terenie.

Orla Perć w kulturze[edytuj]

Skalę trudności szlaku wykorzystał Roman Kołakowski, opisując życie w utworze Orla Perć poświęconym filozofii księdza Józefa Tischnera.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  2. a b c Dariusz Dyląg: Orla Perć: przewodnik wysokogórski. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2006. ISBN 83-89188-50-3.
  3. Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XV. Latchorzew: Trawers, 2007. ISBN 978-83-60078-04-4.
  4. Akademia Górska TOPR
  5. a b Tatry. Zakopane i okolice. Mapa w skali 1:27 000. Warszawa: ExpressMap Polska, 2005. ISBN 83-88112-35-X.
  6. Rohacz Ostry :: Tatry . info . pl - internetowy przewodnik po Tatrach, „www.tatry.info.pl”, www.tatry.info.pl [dostęp 2016-05-28].
  7. a b c Porównanie "Orlej Perci" i "Grani Rohaczy" | POCZUJ MAGIĘ GÓR! [dostęp 2016-05-28].
  8. http://3000.blox.pl/2008/09/Rohacze.html
  9. a b Czerwona Ławka: Najtrudniejszy szlak w Tatrach [Zdjęcia, „www.wiadomosci24.pl”, www.wiadomosci24.pl [dostęp 2016-05-28].
  10. Na Czerwoną Ławkę (Priečne sedlo), „natatry.pl”, natatry.pl [dostęp 2016-05-28].
  11. Czerwona Ławka, „3000 stóp”, 3000 stóp [dostęp 2016-05-28].
  12. MichałM. Jagiełło MichałM., Wołanie w górach.
  13. Witold Henryk Paryski: Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki. Część II. Zawrat – Żółta Turnia. Warszawa: Sport i Turystyka, 1951.
  14. Orla Perć – następne stulecie. [dostęp 19.10.2008].
  15. Turnia.pl: Orla Perć jednokierunkowa. [dostęp 19.10.2008].

Bibliografia[edytuj]

  1. Dariusz Dyląg: Orla Perć: przewodnik wysokogórski. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2006. ISBN 83-89188-50-3.
  2. Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XV. Latchorzew: Trawers, 2007. ISBN 978-83-60078-04-4.

Linki zewnętrzne[edytuj]